May ni 11, 2013 nghilh bik suh!

Mi 17 zetin nunna an ch^nna, Laipuitlang lei min r^pthlak tak kha kum 6 liam ta May ni 11 Inrinniz$ng varṭianah a thleng a nih kha! Hemi hun champha a lo thlen hian, engtinnge leimin chhiatna thleng ṭhin lakah kan him ang a, kan tuar n>p theih ang aw, tiin ngaihtuahna a lo thar leh ṭhin. Nunna ch^nte hriatreng n^n leh, hliam tuarte, in leh lo ch^nte tuarpui chungin kan him theihna at^na kan tih ve tur leh mawhphurhna han zir chhuah i tum teh ang. 

Kum 2012 khan ruahtui a tla hnem a, f<r laiin he leimin (lung tawlh) thlenna hmun b^wrah hian ‘khi’ hmuh a ni. September thla a nih meuh chuan, a ch>t hlauhawma hriain Directorate lama kan Geologist-ten building ṭhiah an rawt a. A b<l v>lah tuiluankawr awm ṭha t^wk lo n>n, tuil^kna p<t lo awm bawk si, awih tl^n z^wnga lung inkhawh chungah in lian ve tak a lo ding rit n>n, himna kawnga hmal^kna lian thawh hmain chhiatna a thleng ta a ni. 

Keiniho t^na zirlai pawimawh awm ta chu - leilung a ch>t hm^-a ṭh^wn hmasa (warning sign) lo awm, lei leh building-a khi lo awm ringawt ang te hi ngaih ṭhah loh nghal tur a ni. Lei te, building te leh lungrem te pawh tiamin kh$ a lo awm chuan, eng v^nga lo awm nge tih zawn chhuah a, a ṭul anga a ch>t z>l lohna t<ra hmalak vat a ngai. 

Awih tl^nah chuan, a hnuai lam phettu emaw, chung lam delh rih avang emaw-in a tam berah chuan chunglamah kh$ a insiam ṭhin. A inphuar ngheh tawnna a phet hret a ni tih entirna a nih theih av^ngin, a kh$k chhan azirin hmalak ran a ṭul ang. Ṭh^wn hmasa hi tui relh ru te, tui lo tam thut ang te, thing leh b^n lo awn deuh vang te pawh a ni thei. Lei leh lung tla/ tawlh a thlen hmain, lei ṭhil tla te, lung tla phauh phauh ang tal a awm ṭhin. H>ng te a awm hian ngaih ṭhah loh t<r a ni. 

Kan in leh lo a him lo riaua kan hriat a, kan hlauthawng a nih chuan Engineer/ Geologist te r^wn ngei ngei tur a ni. Anni’n kan himna at^na ṭha tura rawtna an neihte chu zawm ngei pawh kan tum ang; a pawi hmain. Lei a lo khik chuan, hnawh emaw, han d^wl zawk emaw, a ṭul anga hma lak vat hi himna a ni fo. Lei a ch>t a, a tawlh tawh chuan, sum tam tak s>n a ṭul tawh ṭhin. Inv>nna at^na senso hi a hnua hmalakna aiin a tl^wm z^wk a, a him zawk bawk. 

Tuiluankawr ṭha awm loh v^nga lei min hi keini ang tl^ngramah hian a tam khawp mai. Kan harsatna tawh ṭhin zozai aṭanga inzir fing tawh tur kan nihlai hian, kan tawrh ve hma chu hma kan la duh miah lo hian a hriat lehnghal. Keimahni in leh lo chauh ngaihtuah a, kan ram chin chauh tuiluankawr siam hi a him lo. Pang-p>ra awm t^n phei chuan kan thli leh ruahtui te hian kawr pangngai a fin ngei a nih loh chuan ngaih i ti ṭha mai lo ang u. 

Tuiluankawr hi bawlhhlawh leh leiv<ng paihna t<r a ni lo; tui a kal ngei theih n^na tihfai pawh hi kan mawhphurhna pawimawh tak a ni. Tuiluankawr awm si, eng emaw av^nga luang tlang thei lo, tui tam tawh si av^nga leimin pawh hi a thleng fo. Tuidawn ṭha lo avanga harsatna t^wk pawh an tam ta. Tuidawn siam te hi a s>nso a tam lo asin, a hn<a lungrem ngai leh si hi a hautak daih z^wk! 

Fur kan thlen tak tak hma hian, tui luanna tur siam ila, tuidawn i peih hman ang u. Ruahtui te pawh hi kh^wl tum tur, tui a v^n tawh em hi. Ek in khur awmna fuh lo leh vawk in av^nga buaite hi an va tam tawh >m. Kawngpui chhak lama awm te leh kawr hnaih deuha awm te phei chuan vawk in kan nei a nih pawhin, tuichhe kalna ṭha tak i siam ang u - vawk in hnuailam hi a d<r duh a, him lo leh leimin a siam duh lutuk. Mau/ raw hungte hi kawmchhak kawmthlang, ch>nna hnaiha awm hi a him lo; lei ch>t phah leh h>ng av^nga nunna hial ch^n leh in leh lo ch^n an awm nual a nia. Lei v<ng hi mahni in kawmthlang- kawmchhaka chh>k mai chi a ni lo; a tirah a che mai lo a ni thei, d^wlna ṭha leh rinawm a awm chung pawha a hnuai lam lei tak n>na min phah hi a awm nual. Lei nghet lo leh thawl>ng hmuna ch>nna in leh lo din ta mai te pawh kan awm a, lei v<ng chunga in sa ta mai pawh an awm. Sum leh pai tam tak kan s>nna, kan ch>nna tur hmun thlan kawngah hian i huai lutuk lo ang u. Hmunhma lei thuah te hian, a hre tur mi i r^wn hreh lo ang u. Sum leh pai s>nna hial tur pawh nise, a hnua buai leh ai chuan a thlanawm z^wk tho. 

Kan in leh lo hmun laih leh sakna thu-ah leilung in khawh d^n hriat hi a ṭul ta viau. Awih tl^n hawi z^wnga pialtl>p awm hi fimkhur a ngai leh zual. Hetiang ang hmun leh ram hi kan pumpelh vek theih loh av^ngin, in sak leh laih d^wnin mithiamte r^wn a ṭha ber. 

Hmanhmawh leh in s>nso hreh av^nga kh^wl lian hmanga lei laih kan huai ta lutuk te hi harsatna kan tawhna hn^r a ni fo. Khawpui leh thingtlang lamah concrete in sak kan uar ta a, fimkhur a va ṭha em. A thiam z^wkte kan r^wn a, anni duan anga kan sa leh duh lo te hi kan mak ngawt mai! A ruhrel leh innghahna duh tui si lo va, a cheina lam ngai pawimawh z^wkte an awm fo, a pawi a ni! Hmun awi, han in hamt^n ngai angah te hi chuan, building lian leh rit awm lo thei se. In lian pangngai tak kan din dawn a nih chuan, a inngahna tur lei leh lung chak z^wngte hi enfiah leh teh thlap ni thei se. 

Sorkar hmalakna az^rah a ṭul ang apianga ch>t l^kd^n tur zir chhuak- Disaster Response Force/Team ṭha tak kan nei a. Kum 6 kal ta-a an hmalakna te, a hnu z>la an ch>t d^n te han hmuh hian mipui kan lung a awi viau mai. Hetihlai hian kan khawtlang ṭheuh hi chhiatna thlen d^wn leh a thlen pawha hre hmasa, thleng hmasa leh a ṭul anga hmalatu kan ni z>l a. Kan khawtlang hotute- Local Council leh Village Council hruaitute b^kah, YMA branch tina hruaitute hi heti lamah hian kan hawi harh lehzual pawh a ṭul ta a ni. 

Kan v>ng/ khaw chh<nga mi ch>ng te, in leh lo dinhmun te pawh hi kan in hriat chian a pawimawh ta hle. Veng ṭhenkhat chuan an v>ng chh<nga in tina chh<ngkaw dinhmun, an thlalak n>n la kh^wmin, p>m tharte pawh an chhinchhiah z>l a, an ṭangkai pui hle. Kan khawtl^ngah lei min tawhna te leh lei v<ng paihna hmun a awm chuan chhinchhiah zel ila. Hetiang ang hmuna in leh lo din an tum pawhin, lo hrilh hre zel ila, khawtl^ng anga kan buai leh ṭhinna tam tak hi chu kan pumpelh thei ngei ang. 

Inhmun laih nikhua te hian, a neitu nih avanga hma la nghal mai lova ṭhenawmte n>na han inr^wn tl^n te pawh hi a ṭulna a awm; mutmu pawh tuah ṭha ngam lovin an awm phah thei si a. Kan ramah kan la chen zel dawn av^ngin neitu rilru pu-in kan ram hi hmangaih leh duat takin i enkawl z>l ang u.