Written by
- Lalmuanpuia
Modi, Mizoram Minister leh MLA te hi
India Prime Minister Narendra Modi hi Gujarat Chief Minister a nihlai aṭang tawh khan pa chak, pa remhria leh pa fing niin an sawi. Mi dang aia a danglamna chu media a hmang thiam hi a ni. Prime Minister ni tura a campaign danah te, Prime Minister a nih hnute hian 'media team' ṭha tak neiin a in pho chhuak thiam hle. A lal tirh kha chuan India hian a ngaisangin ropui a ti a, a term laihawl aṭang khan media hmanga inti ropui mai nia ngaihna a lian a, a term a tawp dawn meuh chuan media hmanga hming chher Modi chu media hmanga beih let a ni ta. BJP party mi ni lo mi lehkhathiam leh vengva chinin an ngaisang tawh lo mai ni lovin an nuihzat tawh a, media hmanga intilar mai mai tiin an nuih hial tawh a ni.
Lok Sabha inthlana vote thlak tura Gujarat a hawte chu ropui thei ang bera chhuah a ni. April 23 khan a nu Heeraben chu Gandhinagar-a a inah a tlawh a, ropui taka media hmaa in pho chhuah a tumna chu a lêt zawngin a thawk a, an nuih phah ta a ni. Modi nu Heeraben hian a fapa hi mal a sawm a, Hindu dana mal a sawm lai hi video an la a, an thehdarh. Vote zawn lai a nia mipui hip tura ngaih a nih laiin, "Chhungkaw thil a ni, mimal thil a ni, media atchilh Modi chuan a nu in chhunga malsawmna a dawng lai pawh a thehdarh duh," an ti ta nek mai. Modi nu in, in tereuh te chhungah media mi an awm tihna a ni a, a nih loh chuan Modi media team lamin thla an la a, an thehdarh nia ngaih a ni. Mizoram chu ni se chhung inkhawm lai video-a thla laa thehdarh ang vel a ni awm a, BJP ni lo tán chuan nuihzat loh chi a ni lo.
Kan ramah pawh hetiang deuh hi kan hmu. Ngun takin ka lo thlir a, lehkhathiam ka nih anga ka zah rualin Mizo ka nih anga zah veng vengna kan hotute khawsak danah ka hmu. Eiru - eiru lo sawina atan a la hma a, hnathawk - hnathawk lo sawina hun a la ni lo bawk. December, 2018 chawhnu lamah MNF sorkar a piang chauh a, tunah hian media an play dan leh an party worker ṭhahnemngai lutukin media an ngam lutuk hi an la inchhir ka ring. Heti taka 'lar chak huam huam' anga kan ruling MLA leh Minister te an lang hi anmahni thiam loh a ni kher lo ang; an party worker-te kutah mobile phone a awm fur tawh si a, lak awm leh awm lo leh, chhuah chhawn awm leh awm lo an thliar thiam tawh lova, an hotute lah an lo lawm ve zel bawk si a, nakina an zahna tur a ni.
Kan hotute VIP ni si two wheeler-a VIP ni lo ang taka an han tei velte khan sawi a hlawh a, mi tam tak nuihzat a hlawh tih pawh hriat tel a ngai. Minister ni si taxi-a office kal tlatte pawh kan awm a, hengte hi a sual hran lova, mipui nuih tiza chu thlà an lo la fuh chat chat zel hi a ni. Two wheeler-in office a kal theih a, an thla latu an lo awm zel a, taxi a offfice kal lai te, an chhuk lai tak thlà lo la fuh 'khiah' tupa phei kha chu SEDP dawng tlak a ni. A la fuh chat chat a, a chhungah Minister a awm tih hre lawka a lo thlen hun tur tak hre lawk ang maiin thlà a lo la fuh chat mai a, tunlai ṭawng takin a che timing 'khep khep' khawp mai.
Krismas a ni a, Mizo pa chu mahni kohhranah an fatu mai zel. Officer leh peon an dang lova, sumdawng hausa leh nitin inhlawh chawp pawh fatu tur a ni. Kan hotute an han fatu ve a, anmahni pawhin an duh tura ka rin loh Mizo pa kohhran member fatu ve maia kan ngaih chu 'MLA fatu, Minister fatu' tiin an chhuah ta chuai chuai mai. Hetiang hi kan khawvel chu a ni ta a, ram hruaitu ṭhenkhat hi chu lar chak huam huam an awm a, an mizia kan hriat danah pawh chutianga lar ringawt buaipui chu an awm ngei a, mahse lar khel ve lem lo ram hruaitu pawh an awm. An mizia enin, mah se an zavai hian tihlar dan kawng party worker lamin rem leh rem lovin an zawng ta si a, social media-ah an darh ta chuai chuai mai a ni.
Ram hruaitu ṭhenkhat hi chuan an che vel thehdarhtu tur kid an nei a, WhatsApp group hrang hrang leh Facebook lamahte an han tidarh a. An tihdarh ṭhenkhat hi chu news tling lem lo, lar tumna hrim hrim a ni. Heng mite tana 'free advice' ka pek duh chu hei hi a ni - "In Minister hma khan mi tam tak an lo Minister tawh a, tin tunah hian in ṭhiante Minister zahawm tak tak pawhin media an atchilh huam huam lo. Hetia in in tihlar vel hi nakin lawkah miin an nuih let dawn che u a nia. In Minister puite hian hnawksak an la ti thuai ang che u. Tunah pawh hian hnawksak an ti tawh ang che u," tih hi.
Congress hunlai khan media lama lar bik Minister kha an awm a, mahse party chhunga Minister dangte khan an lo lawm hauh lo. MNF lamah pawh hian media lawm fal Minister pathum pali an awm a, an che hlek hi social media lamah an thehdarh tir zel a, nakina an buaina mai a nih ka ring. Nakinah chuan kan khawhar in kalte hi news angin kan la chhuahtir duh ang a, MLA kan nih anga kan biala kan tih tur kan ti pawh hi news a ni lo; officer office kal news a ni lo ang tho hi a ni. Minister thil tih news tling em em chin chu a awm a, news ni lem lo lar khela thehdarh naran tam ta lutuk hi kum khat em an lal hma aṭang tawhin MNF ni lo zawngin an hne em em mai ang tih hi ka hlauh pui a ni. Tunah pawh hian mipuiin an hne em em media lama ṭul lo thleng thlenga invawrh lar tum ho hi chu an chhinchhiah ṭan tawh a ni.
Tin, Modi chet dan pakhat chu media a 'lei' an tih kha a ni. Eng ang takin nge TV news channel leh chanchinbu kha lam ṭang tura a siam hriat a ni lo. Sum faiin an inpe nge, an media bul ṭanna tur a pui nge, Mizoram angin a contract leh supply zawngin an kalpui ve tih hriat ni lo mah se, 'paid media house' tam tak an awm a, 'paid news' hi India rama journalism tihniamtu a ni. He mi kawngah hian BJP hi an thiamin an fing vervek a, media house an ti lawm a, an chetṭhatna news an chhuahtir nasa mai ni lovin an chet chhiatna an thuptir thei hial e, an tia lawm.
Mizoramah pawh hian 'paid media house' an awm loh pawhin journalist ṭhenkhat hi chu an duh zawng an chhuahtir thei a ni. TV programme siam ṭhinte phei hi chu pawisa pek dawn chuan mahni duhzawng chhuah turin an sawm kal theih a, sorkar hmalakna ṭhenkhat hi a video an siamtir a, pawisa an pe ṭhin an tih chu. Chanchinbu lam ziaktute pawh hi 'pocket money' leh chu aia hrawl deuh pein politician lam hian lam ṭangah an siam chho ṭhin an ti bawk. Mizoram journalist ṭhenkhat thung hi chu anmahni ber hi politics-ah an han lut ang law law a, journalist aṭanga an bân/chawlh thu kan hre bawk si lova, journalist lai tak an ni thei lo. MJA member ni si political party-a member fee pe pawh tam tak an awm niin an sawi. Kan Minister 'a ngaihna hria' chuan media lamah hian lam ṭang, an duh hun huna news an chhuahtir theih hi an siam fur tawh niin an sawi. Chanchinbu leh TV a dang lova, an chet velna leh zin chhuahna news hi an journalist hman thiamte kal tlangin an pe chhuak ṭhin an tih chu.
Engpawhnise kan Minister leh MLA te hian in chanchin puangzartute hi puan tur leh puan loh tur tal hrilh ula. In thlan lai thlalak darh te, in two wheeler chuanglai te, in hnatlang te, thil te tham lutuk hi chu tihdarh phal tawh suh u. Mizo mipui hi Vaiho anga 'hero worship' kan ni lova, in party worker ten 'ropui' an tih tak hi in party lo zawng a bikin inthlan dawna in inchuh leh ber tur neutral lam chuan 'zahpuiawm' an ti hial thei tih hriat a ṭha. Minister nih tak avanga thil engkim hre bîk vek anga inngaihte hi chin loh atan a ṭha a, midang pawh Minister an awm ve tih hre renga tlawm taka awm thiam hi zir a ngai a ni. ṭawngkam pawh fimkhur a ngai a, MZP lamin CAB duh lova Delhi lama an nawrna 'atthlak' ti nulh nulh Minister chuan a hnuah ngaihdam a dil leh niin media-ah kan lo chhiar.
Lok Sabha vote thlak nia kan Chief Minister ṭawngkamte kha a chhe em em mai a, kan CM hmasa ṭawngkam kan duh loh aia ṭawngkam mawi lo mah kha a hmang a, hengte hi media lamah a darh zel avangin fimkhur a ngai asin. Inthlan hmaa thil thleng kha ngaihtuah let ila, vote zawn laia TV interview kha, kan chief minister-in pawisa tamzia a sawite kha a ngaihnawm tham hial a ni. A liama liam zur zur pawisa kha a awm a nih hmel a, kha kha kan la thâl thei lo a ni chek ang a, Treasury lam chuan pawisa lak chhuah theih chin ceiling an siam hi a hniam lulai em mai. Traffic jam awm lohna state capital awm chhun leh kawng chhawng min tiam te pawh kha duh hun huna en theihin YouTube lamah dah a ni.
Media hi kan ṭhat pui theih rualin kan chhiatpui thei a ni. Kan pute hian fing taka thil an ngaihtuah loh chuan Modi inhampuar angin mi nuihzat an la nih zui mai a hlauhawm. Modi anga an fin ve loh phei chuan kum khat a vei hi chuan lar an tumna media-ah hian a chhe zawngin an lar daih thei tih an inhriat a ṭha.
Lalmuanpuia