Written by
R.Lalfakawma
 Seling

VC/ LC leh an term tihtawi chungchang

Rilrua ka lo vei ve ran ran, chanchinbu lamah ziah tur a ni ka tih mek laiin YMA Group pakhat chuan VC term kum 5 tura tih hi kum 3 a pawh tawi a nih theih nan hmalak ni se tiin a lo rel ve hlauh mai a, lawmawm ka ti khawp mai. Mahse, group YMA zawng an neu tham deuh a, an thurel hian an duhthusam thleng phak tak maw. An duh dan hian Central YMA agenda thleng pha kher lo mah se TV lam chanchin thar hmangin mipui beng a thleng tawh a, kan sawrkhar hotute beng pawh a verh ngei turah ngai ang. 
Kan VC/LC te hi kan khaw lal, duh taka kan thlan, engkima kan engkim an ni ve a, MLA leh Minister-te aia kan inhnik hnaih bawk avangin mipui tan chuan an pawimawh em em a ni. A thlangtute pawh hian kan zah a, chhiat ṭhat tawh chang pawhin an thu hla hi kan ngaihchan ber a ni. Amaherawhchu, kan sawi fo tawh angin kan VC te lawmman hi a beitham lulai em a ni. VCP-in cheng 1000/-, Vice President-in cheng 800/-, member leh secretary ten 600/- tehmeuh an la a, LC lam chu tlemin an kang hret. Kan MLA te khan an hlawh an pun dawn khan an mamawhna sanzia kha an sawi thiam khawp mai a, lungrual takin an tipung mai a. An tha chhang daltu kan VC/LC te erawhin an sawi thiam tawk lo deuh nge ni, an la bet ran mai chu a nih hi. 
Khawtlang tana an hnathawh leh pawimawhzia, a kul a taia an beihna ngaihtuah hian an lainatawm takzet a. An rorelna hnuaia awm mistiri ten ni khatah Rs 700 leh a aia tam an hlawh a. Helper-ten Rs 350 leh a aia tam, kan VC te erawh chuan ni khatah a hlawh tam berin Rs 33/- vel an hlawh ve a nih chu! Khawtlang hmangaihtu, mi dik leh mi ṭha nia kan ngaihte kha kan han thlang chhuak ve bawk a, mahse an lawmman hi heti mai te hi a ni si a, engtin nge an khawsak ang le? Hetiang a nih chuan mi harsa deuh, khawtlang hmangaih em emtu tan VC/LC member nih ngam pawh a ni dawn lo ve. 
Kawng hrang hranga hma­sawnna avangin khawtlang pawipang a tam ta tial tial a. Chhungkua pawh uap ṭha hman lo khawpin khawtlang tan an thawk ve a, mahse, khawtlang tana thawk tam ber berte kha in chhung tana thawk chhuak tlem tlem an ni lawi si. Nupui fanaute chawm zawh tak meuh lovah chuan anni meuh pawhin an hmu patling lo tial tial a, khawtlang hmangaih kha atna a lo ni ta mai ṭhin a ni. ‘Hna thawktu chu hlawh hmu tlak a ni’ tih ni mah se Samdala hlawh awm tawk chauh hlawhtir an ni si a, an lainatawm khawp mai. 
Kan pi leh pute hunah khan rukruk an duh lovin an haw hle a, nupui pasal an inzawn lai pawhin an duhtui narawh; kutkem nei thlah nih pawh nupui pasal hnawn theihna hial a ni. Mahse, khatiang ngaihdan an nei chung chung khan ‘nupui fanauten mei alh an en laia ṭhenawmpate buh zema buh ru ngam lo chu pa nih tling lo’ an ti leh si a nih kha. Hmanlaiin lalten thlawhhma an lak ve hman loh avangin khawtlang mipuiten lal chhungkaw ei bar tur an ngaihtuahpui a, chhung tinin lal hnenah fathang leh chhiah hrang hrang an chhung ṭhin a nih kha. 
Tunah chuan fathang leh chhiah chhun a awm ta si lo va, nupui fanauten mei alh an en ai chuan khawtlang tana an hnathawhin lo tuar ve ta deuh se kan dem viau ang em? An fa te pawhin father’s occupation-ah ‘VC’ han ti nawlh nawlh tawk te an awm a, a hming a ropui tehlul nen an hlawh lah eng tham a ni si lo. An lawmman en chaun BPL hnuaia a tawp lama intlar awm tak an ni zawk. Chuvangin, VC/LC atan mi ṭha leh dik kan thlan chhuah theihna tur te, dik tak leh ṭha taka khawtlang rawng an bawl theihnan te an lawmman tihpunsak hi thil ṭul tak a ni e. 
Eng pawlah pawh hian hruaitu tura kan thlan zingah rei ti ṭha duh lo, thlak mai dawna thlak hleih theih si loh ang kha an awm lo thei lo va, nihna an chelh rei poh leh khawtlang leh mipuiten an tuar rei ting mai dawn a ni. Hman deuh khan VC nei ṭha tak khua, ram pum huapa chawimawina dawng tawh khua a an pa-rawn  nen kan titi a. VC ṭha an neih avanga an vanneih thu leh khaw tam tak entawn an nih thu kan sawi hnuin VC term, kum 5 lai mai ni ta chungchang kan sawi a. Anni meuh chuan term awm sa pawh sei an duh hial ang chu ka tih laiin a lo ni hauh lo, an lo inhne ve em em tawh mai a nih chu! 
Anni mah hetiang a nih chuan hna thawk ṭha lo VC, ni 100 in­hlawhna bak ngaihtuah ṭha peih lo VC neitu khaw mipuite tan chuan kum 5 chu rei ngat ngat tak tur a ni. VC/LC term hi a hma anga kum thum chhung ni tura pawh tawi leh ni hram se. Hei hian mi tha, tei rei peih mite tan khawtlang hruaitu an nih zelna tur a dang dawn reng reng lo va, an ṭha a nih phawt chuan mipuiten an duh chhung chu an thlang nawn mai dawn a ni. 
Engpawh nise, Stata dang anga Panchayati Raj system kan hman loh tak rau rauah chuan 73rd Amendment Act 1992 (constitution) lam sawi kai vak lo hian tih dan a awm thei mai turah ngai ila. Political party-te hamṭhatna tur ni lo; mipuiin kan VC te kan hne em em vang ni bawk si lo; khawtlang leh mipuite tana ṭha ber tur ngaihtuah avang zawkin VC term hi a hma angin kan siksawi leh thei mai dawn lawm ni? 
R.Lalfakawma, Seling