Written by
Malsawmdawngzela Hrahsel
Assembly Session neih zawh tak kha
February 23, 2021 aṭanga neih ṭan Mizoram State Legislative Assembly pariatna session vawi sarihna chu March 17, 2021 khan a ṭiak a, tlem a zawng i han thlir let teh ang. Budget session a nih angin kum 2021-2022 Mizoram budget tur cheng vbc. 11,148.89 chu Finance changtu a nih angin Chief Minister-in a pharh a ni.
Session liamtaah khan ka la hriat ve ngai loh thil thleng, House pawnlam thlenga boruak ri hat zui a awm a nih kha. Kha thil thleng kha kan hre vek a, sawizui pawh ka tum lo. Thleng tawh lo se a duhawm hle tih erawh ka zep tel lo thei lo.
Session-ah enge tih a ni
Tun ṭum session-ah hian Governor-in thu a sawi a, keichuan han sawi zui chiam tur ka hre lo. Zawhna, House chhunga chhan chi starred question 387 lutin a vaiin admit a ni a, pakhat chu hnuhkir a ni. Zawhna lut aṭang hian House-a chhan hman chu 60 chauh a ni.
Ziaka chhan chi zawhna unstarred question 198 lutin, 172 pawm a ni. Starred question anga lut si mah se, unstarred question-a leh 133 a awm. Paper chi hrang rang 19 zet House-ah pharh a ni.
MLA hna pawimawh berte zinga pakhat chu dan siam a ni a, House-ah minister-te'n an department chana dan (bill) an siam tharte pu lutin, pawmpuina an dil ṭhin. Member-te'n sawihoin, eptu lamin a ṭhat tawk lohna an sawi tlangpui a, ruling lamin an thlawp tlangpui ṭhin thung.
Tun ṭum session-ah khan bill panga a lut a, bill pahnih Finance kaihhnawih hi chu budget session apianga putluh ṭhin supplementary demand leh minister ho department chana sum dah hman phalna a ni mai. Bill dang pathum zinga pahnih hi amendment bill a ni a, session-ah khan dan thar pakhat chiah siam a ni tihna a ni.
Kan minister-te dan siam lamah ṭan an lak thar a ngai hle mai. Kan ramah hian dan siam ngai tam tak a awmin a rinawm a, tin khawvel ṭhang leh danglam zelah siamṭhat (ammend) ngai pawh a awm tamin a rinawm. Ram changkang kan tihte hian dan ṭha tak tak an nei tam ṭhin.
Mau/rua bawkin sawi a hlawh
Kum 2018 a MNF-in sorkarna an siam leh hnua session reng renga sawi hlawh em em ṭhin chu mau/rua chungchang hi a ni. Mauin sawi a hlawh hi a awm a, a chhan chu kan Chief Minister-in a tumpui em em a, kan ram economy siamṭhatna atana a hmachhuan a ni tlat.
Eptu lam aṭangin mau chungchangah zawhna a tam ṭhin hle a, ruling lam aṭang chuan a awm ngai meuh lo. Session liamtaah pawh eptu lamin mau an tuipui leh hle a, starred question House-a zawh hman loh leh unstarred lamah pawh engemawzat a awm a ni.
Kan Chief Minister hian kum 20 chuang mau a buaipui tawh thu a sawi ṭhin a, a tui zawng, ram tana ṭha tura a ngaih a seh chilh tlat hi a fakawm viau mai. Mah se, an sorkar aṭanga term chanve dawn a nih tawh hnua mau chungchanga a thil sawite erawhin bei a ti dawng deuh.
An sorkar leh hnua session vawi sarihnaah pawh mau chungchanga hlawhtlinna lampang aiin an hmalak dan tur a la sawi chauh mai a, an term chhung hian a hlawhtlinna kan hmu hman lo ang tih ka lo hlauhthawnpui deuh.
A ching tawhte chu awm bawk mah se, tun ṭum session aṭanga lang chiang chu a chi tur buaipui lam bak hma kan la sawn thui vak lo tih hi a ni. Chin hnuah a phurhna tur kawng, a market etc. buaipui ngai a la tam si.
Mau hi kan Chief Minister-in a sawi ṭhin anga kan ramah hian hlawhtlinpui a nih ngat chuan MNF tan inthlan leh hun hmachhawn a phurawm viauin a rinawm a, tun term chhunga a hlawhtlinna hmuh tur a awm lo a nih chuan an sorkar tawh loh phah a nih pawhin thil mak a ni loah keichuan ka ngai ang.
Eptu lam hian an thusawi dan ṭhin aṭang hian mau hi kan CM hian ama mimal hlawkna atan a buaipuiah an ringhlel deuh em ni aw tih a awl ṭhin. A nih leh nih loh lan chhuah hun a awm mahna...
PMKVY-in sawi a hlawh
Session liamta-a sawi hlawh leh tak pakhat chu central sorkar scheme Pradhan Mantri Kaushal Vikas Yojana (PMKVY) a ni awm e. Sawi hlawh a nih chhan em em nia lang chu PMKVY hnuaiah hian Sports dept.-in sum a hmu hnem lutuk kha niin a lang.
PMKVY hi hnam leh hmun hnufual zawka chengte infiamna, hriselna leh zirna lama hma an sawn ve theihna atana duan ti ila, tawi fel tak chuan a chiang berin a rinawm. Hetiang a nih lai hian PMKVY hnuaiah hian zirna leh hriselna lama hmasawnna tur hmuh tur a tam loa, infiamna lam kawng a hawi thui hle.
Kan Sports Minister chuan infiamna hian zirna leh hriselna pawh a huam vek ang zawngin a sawi a, a dikna chen pawh a awm mai thei. Mah se, keichuan PMKVY-in a huam Lawngtlai, Lunglei leh Mamit khawpui bakah block hrang hrangte hian infiamna hmunhma ai chuan zirna leh hriselna lama hmasawnna an mamawhin ka hria.
Chutihrualin, kan Sports Minister hi a chak bikin a taimak bik avanga, infiamna lam tana a hnukchhuak hnem a nih chuan a fakawm ka ti viau ang. A department chan kaihhnawih atan sum a hai chhuak hnem a nimai a, zirna leh hriselna lam kaihhnawih chu a enkawltu department hran an awm.
Chuti ni loa kan Chief Minister duhsakna dawnga SMS leh project umzui kawnga duhsak bik a hlawh vang a nih erawh chuan ka ngaihdan a dang daih thung ang.
Health leh Education dept. lam hian PMKVY hnuaiah hian DPR an siam ve em? An siam lo anih chuan chhan a awm em? Siam ta se Sports dept. angin CM duhsakna an dawng lo bik em ni?. Heng zawhna hrang hrangte chhanna hi ka hre chak hle.
Pute tlawn politics
Chief Minister hi sorkar hotu ber a ni a, ama pawmpuina leh phurpuina tel lo chuan minister leh MLA dang tan thil tih tak tak a harsa ang. Chubakah hotupa ber an nih angin zah an phu a, House-ah an hming lam ṭhin pawh a awm e.
Mah se, tun sorkarah chauh ka ti loa, kan MLA leh minister-te'n House chhunga Chief Minister hming an lam ngun leh lutuk ṭhin hi chu a ngaithlatu tan chuan a hneawm lek lek ṭhin a ni.
CM lam tel loh theih loh ṭum chu a awm ngei ang a, mahse thawk a phita lam tel reng ringawt mai hi chu keichuan pute tlawn politics-ah ka ngai.
Bial khat aṭanga thlan tlin ṭheuh ṭheuh an ni a, anmahni thlang tlingtu bial mipuite tan pawh a tlawm thlak chin a awm theiin ka ring.
Kan CM-te hming hi lam rik miah loh tur ka ti lo, an dinhmun pawimawhzia ngaihtuahin lam rik a ṭul chang a awm ngei ang, kan lam ri nasa mah mah deuh em aw ka ti mai a ni.
Tin pute tlawn zawhna ka tihmai ṭhin zawhna zawt ruling lamah an awm ṭhin. Anni chuan pute tlawn vanga zawtah an in ngai lo a nih pawhin, ka bengah chuan pute tlawn vanga zawt angin a lo ri ṭhin. Tin, minister-te'n chumi khami chu min lo zawt teha an tih vanga zawh niawm tak zawhna a awm leh ṭhin. Kan lo hmuh dan hi a dik a nih chuan mipui zah vang talin sim hmak se ka duh hle.
Tin ka lo nin em em ṭhin chu bial bil lutuk zawhna a tam ṭhin hi a ni. MLA-te chu bial mipui thlan tlin an ni a, an bial tana ṭhahnem an ngai hi a awm takzet. Chutihrualin, Assembly House meuha ram pum huap zawhna tur a hreve lo emaw tih mai tura bial bil ringawt, kilkhawr tak tak thlenga zawt ṭhin MLA nih loh hram tum hlawm se a duhawm hle.
Ruling MLA tan ngat phei chuan bial bilte chu minister mai bakah department official lamah bawhzui a, zawh a nuam deuh ang. Eptu lam tan pawh tih theih loh chu a ni lo. MLA-te hian bial bil thil zawt lo se ka ti hauh loa, a tam thei ang ber rampum huap, rampum nghawng zawhna zawt ṭhin se tih hi ka mimal duhthusam a ni.
Fakawm ka tihte
Tun ṭum session-ah khan MLA leh minister zingah pawh fakawm tak tak an awm ang. Mah se, mi pathum chiah an hming malin kan fak teh ang. Kan Dy. Chief Minister Pu Tawnluia leh Aizawl North-II bialtu MLA Dr Vanlalthlana leh Hachhek bialtu MLA Pu Lalrindika Ralte hi hming hmerh meuha fak an phuin ka hria.
Pu Tawnluia hi June 6, 1943 a piang a ni a, kum 78 a la tling lo deuh tihna. A kum ang rual tan chuan a department chan chian tawk lohna chin nei mahse a demawm lohna chin a awm ang. Kum 78 ral kai ṭep a nimai loa, lung lam ṭhat lohna a neih chu thuhran, cancer vanga in enkawl mek a ni a, an sorkar hnuah hun rei tak Delhi-ah a natna vangin hun a hmang a ni. Hna a thawk ṭha em, ṭha lo em tih lam sawi ka tum loa, session-ah a perfomance vanga fakawm ti ka ti a ni.
Session-ah hian minister-te'n an department chan an chian leh chian loh chu zawhbelhnaah a chiang ṭhin. Official-te'n han rawlhruk ṭhin mah se, in rawlhruk kim sen a ni lo. Minister an pawimawh tak zet.Tun ṭum session zet chu a talbuai ber tura ka rin, talbuai deuh mah se demawm hauh loh tur Pu Tawnluia a che ṭha takzet.
Pu Tawnluia hi a department chanah hriat loh a nei lo emaw tih mai tur a ni a, kikawi tak tak pawh a chhang thei mai ni loin, fiahtakin a sawi belh thei zel. Hei hian a department chan a vil ulukin, a ngaihven takzet tih a ti chiang. Minister mahni department hrechiang lo chu minister ṭha leh chak an ni ngai lo.
Tin, Dr Vanlalthlana thusawi khan min hneh thei hle. Session atan a inpuahchah ṭhain, a inzir ngawrh tih a thusawi aṭangin a hriat theih. A zawhna a fingin a ril a, au pung pung loin cool dapin zawhna awmze nei a zawt ṭhin bakah thusawi dik leh ril tak tak a nei ṭhin. MLA a nih vawi khatna a ni a, chuti chung chuan MLA ṭum khat a nihna tih House chhungah chuan a hriat hauh loh.
Dr Vanlalthlana hi kum lamah pawh a la upa loa, inzir peih zel se, rilru fim tak nen opposition role play chho zel se, sorkar lai tan a lo hnawk deuh a nih pawhin kan ram leh hnam tan chuan a ṭangkai khawp ang.
INC lamah chuan Pu Lalrindika Ralte a fakawm ka ti viau. Thusawi thiam tia sawi tur a ni lo a, thu ril tak tak a sawi chhuak hek lo. Ka fak chhan erawh kan politician dang ang lo takin House-ah thu a sawi huai vang a ni.
A thusawi aṭangin dik taka hnathawh a tum tih a lang chiang hle. 'Ka tum dan chuan kan bial chhunga sorkar hmalakna zawng zawng a thlalak leh a senso zat a bua tih chhuah ka tum. Chutiangin MLA fund ka hman dan pawh tive ula, ka hmang ṭha lo a nih chuan ka tla dawp mai ang chu' tia a sawite kha ropui ka ti a, politician dang zingah sawi ngam awm ve tak maw?
Pu Lalrindika Ralte hian Langkaih Group YMA khawmpui a hmanpui ṭumin ṭhenkhat tan chuan atthlak tih hial tur khawp a sawi tawh bawk a, 'Ka bial hmasawnna atan theihtawp chhuah turin ka inpe a, chutiang ni loa min ngai a nih chuan in hma-a ding ngam leh chi ka ni tawh dawn lo. Mi ṭha zawk kan zawnho a ṭul dawn tihna a ni,' tiin, YMA member kalkhawm hmaah a sawi ngam a ni.
Kan CM ka fak chhan
Kan Chief Minister-in hna a thawk ṭha em, sum a enkawl thiam em, a thusawi a bawhzui ṭha em tih lam ka thlir dawn lo. Assembly House chhung bik ka thlirin kan CM hi fakawm ka ti takzet.
Session hi chawhma dar 10:30 ah ṭan ṭhin a ni a, ṭum khat chiah tih loh chu kan CM hi ṭan hmain House chhung a thleng ziah. A huna a thlen loh ṭum khat hi a chhan chu Covid-19 vaccine a lak vang a ni. Hei hian kan CM hian session a ngai pawimawh takzet tih a tilang a, House Leader berin session a ngaih pawimawh chuan member dang tan chuan ngaih pawimawh loh chi a ni lo ang.
Kan Chief Minister ka fak em em chhan chu cool dapin zawhna zawng zawng a chhang vek zel hi a ni. Member-te'n zawh belhna an neihin a chhinchhiah a, ruling MLA lam zawhbelhna pawh nise a theih ang angin a ṭha takin a chhan sak vek a ni. Hei hian House a tihzahawm hlein ka hria. Amah pawhin chhunzawm zelin, kan CM lo nizel turte pawhin chhawm nung zel se a duhawm hle.
Eptu leader-te
A hmasain Congress Legislature Party leader Pu Zodintluanga hian session-ah hma a sawn ka ti lo thei lo. Tun ṭum session liamta hma chiaha session thlirletna ka ziah ṭumin senior MLA mai bakah leader ni si ka beisei a phak loh thu ka ziak a ni.
Tun ṭum session erawh hma a sawn a, a thusawi a ṭha ṭhinin, zawhna pawh a nei ṭha ṭhin viau. Senior MLA leh leader a nih angin ṭan la deuh deuh se, kan ram leh hnam tan a pawimawh a ni. Session lo awm leh zel turah a che ṭha cho telh telh zel turah ngai ang.
ZPM Legislature Party leader Pu Vanlalhlana hi leader a nih anga House chhunga a ṭhut hmasak ber a niin ka ring. Chuti chung chuan leader role a hrechiang a, inrawlh hun tur a hre hle. A thusawi a ngaihnawm a, a tak ṭha ṭhin hle. Chutihrualin, duh aiin a inthlahrung mah mah ka lo tihve ṭhin.
Tun ṭum a perfomance aṭang kha sorkar khalh ngil turin theihna a nei tih a hriat a, ṭan han la deuh deuh se. An leader ṭhin Pu Lalduhoma awm loh takah chuan ZPM leader a nih angin, sorkar khalh ngil a, an tih dik tawk lote haichhuak turin amaha theihna awm hi tun ai hian hai chhuak lehzual se a duhawm hle.
Assembly session-ah Pu Lalduhoma hmun ruak a zau viau turah ka lo ngai a, mahse Pu Vanlalhlana hian a hnawhphui zo ngei dawnin ka hria, han ṭang deuh deuh teh se.
Ramin hma a sawnna atan khawi state leh ram pawhin sorkar khalh ngil a, a ṭul a nih chuan timualpho hial turin eptu ṭha a mamawh a ni. Chuvangin, eptu leader-te hian ṭan han la deuh deuh se, kan ram leh hnam tan an member-te pawh ṭang deuh deuh turin han fuih zel teh se.
Malsawmdawngzela Hrahsel
Session liamtaah khan ka la hriat ve ngai loh thil thleng, House pawnlam thlenga boruak ri hat zui a awm a nih kha. Kha thil thleng kha kan hre vek a, sawizui pawh ka tum lo. Thleng tawh lo se a duhawm hle tih erawh ka zep tel lo thei lo.
Session-ah enge tih a ni
Tun ṭum session-ah hian Governor-in thu a sawi a, keichuan han sawi zui chiam tur ka hre lo. Zawhna, House chhunga chhan chi starred question 387 lutin a vaiin admit a ni a, pakhat chu hnuhkir a ni. Zawhna lut aṭang hian House-a chhan hman chu 60 chauh a ni.
Ziaka chhan chi zawhna unstarred question 198 lutin, 172 pawm a ni. Starred question anga lut si mah se, unstarred question-a leh 133 a awm. Paper chi hrang rang 19 zet House-ah pharh a ni.
MLA hna pawimawh berte zinga pakhat chu dan siam a ni a, House-ah minister-te'n an department chana dan (bill) an siam tharte pu lutin, pawmpuina an dil ṭhin. Member-te'n sawihoin, eptu lamin a ṭhat tawk lohna an sawi tlangpui a, ruling lamin an thlawp tlangpui ṭhin thung.
Tun ṭum session-ah khan bill panga a lut a, bill pahnih Finance kaihhnawih hi chu budget session apianga putluh ṭhin supplementary demand leh minister ho department chana sum dah hman phalna a ni mai. Bill dang pathum zinga pahnih hi amendment bill a ni a, session-ah khan dan thar pakhat chiah siam a ni tihna a ni.
Kan minister-te dan siam lamah ṭan an lak thar a ngai hle mai. Kan ramah hian dan siam ngai tam tak a awmin a rinawm a, tin khawvel ṭhang leh danglam zelah siamṭhat (ammend) ngai pawh a awm tamin a rinawm. Ram changkang kan tihte hian dan ṭha tak tak an nei tam ṭhin.
Mau/rua bawkin sawi a hlawh
Kum 2018 a MNF-in sorkarna an siam leh hnua session reng renga sawi hlawh em em ṭhin chu mau/rua chungchang hi a ni. Mauin sawi a hlawh hi a awm a, a chhan chu kan Chief Minister-in a tumpui em em a, kan ram economy siamṭhatna atana a hmachhuan a ni tlat.
Eptu lam aṭangin mau chungchangah zawhna a tam ṭhin hle a, ruling lam aṭang chuan a awm ngai meuh lo. Session liamtaah pawh eptu lamin mau an tuipui leh hle a, starred question House-a zawh hman loh leh unstarred lamah pawh engemawzat a awm a ni.
Kan Chief Minister hian kum 20 chuang mau a buaipui tawh thu a sawi ṭhin a, a tui zawng, ram tana ṭha tura a ngaih a seh chilh tlat hi a fakawm viau mai. Mah se, an sorkar aṭanga term chanve dawn a nih tawh hnua mau chungchanga a thil sawite erawhin bei a ti dawng deuh.
An sorkar leh hnua session vawi sarihnaah pawh mau chungchanga hlawhtlinna lampang aiin an hmalak dan tur a la sawi chauh mai a, an term chhung hian a hlawhtlinna kan hmu hman lo ang tih ka lo hlauhthawnpui deuh.
A ching tawhte chu awm bawk mah se, tun ṭum session aṭanga lang chiang chu a chi tur buaipui lam bak hma kan la sawn thui vak lo tih hi a ni. Chin hnuah a phurhna tur kawng, a market etc. buaipui ngai a la tam si.
Mau hi kan Chief Minister-in a sawi ṭhin anga kan ramah hian hlawhtlinpui a nih ngat chuan MNF tan inthlan leh hun hmachhawn a phurawm viauin a rinawm a, tun term chhunga a hlawhtlinna hmuh tur a awm lo a nih chuan an sorkar tawh loh phah a nih pawhin thil mak a ni loah keichuan ka ngai ang.
Eptu lam hian an thusawi dan ṭhin aṭang hian mau hi kan CM hian ama mimal hlawkna atan a buaipuiah an ringhlel deuh em ni aw tih a awl ṭhin. A nih leh nih loh lan chhuah hun a awm mahna...
PMKVY-in sawi a hlawh
Session liamta-a sawi hlawh leh tak pakhat chu central sorkar scheme Pradhan Mantri Kaushal Vikas Yojana (PMKVY) a ni awm e. Sawi hlawh a nih chhan em em nia lang chu PMKVY hnuaiah hian Sports dept.-in sum a hmu hnem lutuk kha niin a lang.
PMKVY hi hnam leh hmun hnufual zawka chengte infiamna, hriselna leh zirna lama hma an sawn ve theihna atana duan ti ila, tawi fel tak chuan a chiang berin a rinawm. Hetiang a nih lai hian PMKVY hnuaiah hian zirna leh hriselna lama hmasawnna tur hmuh tur a tam loa, infiamna lam kawng a hawi thui hle.
Kan Sports Minister chuan infiamna hian zirna leh hriselna pawh a huam vek ang zawngin a sawi a, a dikna chen pawh a awm mai thei. Mah se, keichuan PMKVY-in a huam Lawngtlai, Lunglei leh Mamit khawpui bakah block hrang hrangte hian infiamna hmunhma ai chuan zirna leh hriselna lama hmasawnna an mamawhin ka hria.
Chutihrualin, kan Sports Minister hi a chak bikin a taimak bik avanga, infiamna lam tana a hnukchhuak hnem a nih chuan a fakawm ka ti viau ang. A department chan kaihhnawih atan sum a hai chhuak hnem a nimai a, zirna leh hriselna lam kaihhnawih chu a enkawltu department hran an awm.
Chuti ni loa kan Chief Minister duhsakna dawnga SMS leh project umzui kawnga duhsak bik a hlawh vang a nih erawh chuan ka ngaihdan a dang daih thung ang.
Health leh Education dept. lam hian PMKVY hnuaiah hian DPR an siam ve em? An siam lo anih chuan chhan a awm em? Siam ta se Sports dept. angin CM duhsakna an dawng lo bik em ni?. Heng zawhna hrang hrangte chhanna hi ka hre chak hle.
Pute tlawn politics
Chief Minister hi sorkar hotu ber a ni a, ama pawmpuina leh phurpuina tel lo chuan minister leh MLA dang tan thil tih tak tak a harsa ang. Chubakah hotupa ber an nih angin zah an phu a, House-ah an hming lam ṭhin pawh a awm e.
Mah se, tun sorkarah chauh ka ti loa, kan MLA leh minister-te'n House chhunga Chief Minister hming an lam ngun leh lutuk ṭhin hi chu a ngaithlatu tan chuan a hneawm lek lek ṭhin a ni.
CM lam tel loh theih loh ṭum chu a awm ngei ang a, mahse thawk a phita lam tel reng ringawt mai hi chu keichuan pute tlawn politics-ah ka ngai.
Bial khat aṭanga thlan tlin ṭheuh ṭheuh an ni a, anmahni thlang tlingtu bial mipuite tan pawh a tlawm thlak chin a awm theiin ka ring.
Kan CM-te hming hi lam rik miah loh tur ka ti lo, an dinhmun pawimawhzia ngaihtuahin lam rik a ṭul chang a awm ngei ang, kan lam ri nasa mah mah deuh em aw ka ti mai a ni.
Tin pute tlawn zawhna ka tihmai ṭhin zawhna zawt ruling lamah an awm ṭhin. Anni chuan pute tlawn vanga zawtah an in ngai lo a nih pawhin, ka bengah chuan pute tlawn vanga zawt angin a lo ri ṭhin. Tin, minister-te'n chumi khami chu min lo zawt teha an tih vanga zawh niawm tak zawhna a awm leh ṭhin. Kan lo hmuh dan hi a dik a nih chuan mipui zah vang talin sim hmak se ka duh hle.
Tin ka lo nin em em ṭhin chu bial bil lutuk zawhna a tam ṭhin hi a ni. MLA-te chu bial mipui thlan tlin an ni a, an bial tana ṭhahnem an ngai hi a awm takzet. Chutihrualin, Assembly House meuha ram pum huap zawhna tur a hreve lo emaw tih mai tura bial bil ringawt, kilkhawr tak tak thlenga zawt ṭhin MLA nih loh hram tum hlawm se a duhawm hle.
Ruling MLA tan ngat phei chuan bial bilte chu minister mai bakah department official lamah bawhzui a, zawh a nuam deuh ang. Eptu lam tan pawh tih theih loh chu a ni lo. MLA-te hian bial bil thil zawt lo se ka ti hauh loa, a tam thei ang ber rampum huap, rampum nghawng zawhna zawt ṭhin se tih hi ka mimal duhthusam a ni.
Fakawm ka tihte
Tun ṭum session-ah khan MLA leh minister zingah pawh fakawm tak tak an awm ang. Mah se, mi pathum chiah an hming malin kan fak teh ang. Kan Dy. Chief Minister Pu Tawnluia leh Aizawl North-II bialtu MLA Dr Vanlalthlana leh Hachhek bialtu MLA Pu Lalrindika Ralte hi hming hmerh meuha fak an phuin ka hria.
Pu Tawnluia hi June 6, 1943 a piang a ni a, kum 78 a la tling lo deuh tihna. A kum ang rual tan chuan a department chan chian tawk lohna chin nei mahse a demawm lohna chin a awm ang. Kum 78 ral kai ṭep a nimai loa, lung lam ṭhat lohna a neih chu thuhran, cancer vanga in enkawl mek a ni a, an sorkar hnuah hun rei tak Delhi-ah a natna vangin hun a hmang a ni. Hna a thawk ṭha em, ṭha lo em tih lam sawi ka tum loa, session-ah a perfomance vanga fakawm ti ka ti a ni.
Session-ah hian minister-te'n an department chan an chian leh chian loh chu zawhbelhnaah a chiang ṭhin. Official-te'n han rawlhruk ṭhin mah se, in rawlhruk kim sen a ni lo. Minister an pawimawh tak zet.Tun ṭum session zet chu a talbuai ber tura ka rin, talbuai deuh mah se demawm hauh loh tur Pu Tawnluia a che ṭha takzet.
Pu Tawnluia hi a department chanah hriat loh a nei lo emaw tih mai tur a ni a, kikawi tak tak pawh a chhang thei mai ni loin, fiahtakin a sawi belh thei zel. Hei hian a department chan a vil ulukin, a ngaihven takzet tih a ti chiang. Minister mahni department hrechiang lo chu minister ṭha leh chak an ni ngai lo.
Tin, Dr Vanlalthlana thusawi khan min hneh thei hle. Session atan a inpuahchah ṭhain, a inzir ngawrh tih a thusawi aṭangin a hriat theih. A zawhna a fingin a ril a, au pung pung loin cool dapin zawhna awmze nei a zawt ṭhin bakah thusawi dik leh ril tak tak a nei ṭhin. MLA a nih vawi khatna a ni a, chuti chung chuan MLA ṭum khat a nihna tih House chhungah chuan a hriat hauh loh.
Dr Vanlalthlana hi kum lamah pawh a la upa loa, inzir peih zel se, rilru fim tak nen opposition role play chho zel se, sorkar lai tan a lo hnawk deuh a nih pawhin kan ram leh hnam tan chuan a ṭangkai khawp ang.
INC lamah chuan Pu Lalrindika Ralte a fakawm ka ti viau. Thusawi thiam tia sawi tur a ni lo a, thu ril tak tak a sawi chhuak hek lo. Ka fak chhan erawh kan politician dang ang lo takin House-ah thu a sawi huai vang a ni.
A thusawi aṭangin dik taka hnathawh a tum tih a lang chiang hle. 'Ka tum dan chuan kan bial chhunga sorkar hmalakna zawng zawng a thlalak leh a senso zat a bua tih chhuah ka tum. Chutiangin MLA fund ka hman dan pawh tive ula, ka hmang ṭha lo a nih chuan ka tla dawp mai ang chu' tia a sawite kha ropui ka ti a, politician dang zingah sawi ngam awm ve tak maw?
Pu Lalrindika Ralte hian Langkaih Group YMA khawmpui a hmanpui ṭumin ṭhenkhat tan chuan atthlak tih hial tur khawp a sawi tawh bawk a, 'Ka bial hmasawnna atan theihtawp chhuah turin ka inpe a, chutiang ni loa min ngai a nih chuan in hma-a ding ngam leh chi ka ni tawh dawn lo. Mi ṭha zawk kan zawnho a ṭul dawn tihna a ni,' tiin, YMA member kalkhawm hmaah a sawi ngam a ni.
Kan CM ka fak chhan
Kan Chief Minister-in hna a thawk ṭha em, sum a enkawl thiam em, a thusawi a bawhzui ṭha em tih lam ka thlir dawn lo. Assembly House chhung bik ka thlirin kan CM hi fakawm ka ti takzet.
Session hi chawhma dar 10:30 ah ṭan ṭhin a ni a, ṭum khat chiah tih loh chu kan CM hi ṭan hmain House chhung a thleng ziah. A huna a thlen loh ṭum khat hi a chhan chu Covid-19 vaccine a lak vang a ni. Hei hian kan CM hian session a ngai pawimawh takzet tih a tilang a, House Leader berin session a ngaih pawimawh chuan member dang tan chuan ngaih pawimawh loh chi a ni lo ang.
Kan Chief Minister ka fak em em chhan chu cool dapin zawhna zawng zawng a chhang vek zel hi a ni. Member-te'n zawh belhna an neihin a chhinchhiah a, ruling MLA lam zawhbelhna pawh nise a theih ang angin a ṭha takin a chhan sak vek a ni. Hei hian House a tihzahawm hlein ka hria. Amah pawhin chhunzawm zelin, kan CM lo nizel turte pawhin chhawm nung zel se a duhawm hle.
Eptu leader-te
A hmasain Congress Legislature Party leader Pu Zodintluanga hian session-ah hma a sawn ka ti lo thei lo. Tun ṭum session liamta hma chiaha session thlirletna ka ziah ṭumin senior MLA mai bakah leader ni si ka beisei a phak loh thu ka ziak a ni.
Tun ṭum session erawh hma a sawn a, a thusawi a ṭha ṭhinin, zawhna pawh a nei ṭha ṭhin viau. Senior MLA leh leader a nih angin ṭan la deuh deuh se, kan ram leh hnam tan a pawimawh a ni. Session lo awm leh zel turah a che ṭha cho telh telh zel turah ngai ang.
ZPM Legislature Party leader Pu Vanlalhlana hi leader a nih anga House chhunga a ṭhut hmasak ber a niin ka ring. Chuti chung chuan leader role a hrechiang a, inrawlh hun tur a hre hle. A thusawi a ngaihnawm a, a tak ṭha ṭhin hle. Chutihrualin, duh aiin a inthlahrung mah mah ka lo tihve ṭhin.
Tun ṭum a perfomance aṭang kha sorkar khalh ngil turin theihna a nei tih a hriat a, ṭan han la deuh deuh se. An leader ṭhin Pu Lalduhoma awm loh takah chuan ZPM leader a nih angin, sorkar khalh ngil a, an tih dik tawk lote haichhuak turin amaha theihna awm hi tun ai hian hai chhuak lehzual se a duhawm hle.
Assembly session-ah Pu Lalduhoma hmun ruak a zau viau turah ka lo ngai a, mahse Pu Vanlalhlana hian a hnawhphui zo ngei dawnin ka hria, han ṭang deuh deuh teh se.
Ramin hma a sawnna atan khawi state leh ram pawhin sorkar khalh ngil a, a ṭul a nih chuan timualpho hial turin eptu ṭha a mamawh a ni. Chuvangin, eptu leader-te hian ṭan han la deuh deuh se, kan ram leh hnam tan an member-te pawh ṭang deuh deuh turin han fuih zel teh se.
Malsawmdawngzela Hrahsel