Written by
- Dr. C. Lalrampana
Mu chunga inhlawh vs Bawkkhupa inhlawh
Kan thupui awmzia chu thawk lova mu/ bawkkhup chunga sum tam tak hlawh theih tihna a ni. Bible chang hi chhiar phawt teh ang. Tin, Nuna fapa Josua chuan, "A ram leh Jeriko khuate chu va en vel teh u," tiin mi pahnih Sitim hmun
aṭangin a ruk tein enthlatu atan a tir a. Tin, an va kal a, nawhchizuar pakhat, a hming Rahabi inah an va lut a, chutah chuan an thleng ta a. (Joshua 2:1).
Rahabi chu nawhchizuar a ni a, mu chunga inhlawh a ni mai awm e. Nawhchizuar hmuhsitawm tak ni mah se, Pathian mi, ram enthlatute humhimtu a ni a, Pathianah chuan a chan a ṭha phian ang.
Hman laiin Sumerian-ho khan 2400 BCE aṭang tawh khan nawhchizawrh an lo ching tawh nia hriat a ni.
Rom hun lai pawh khan nawhchizawrh hi licence nena phal thlap ṭhin a ni awm e. Sipaihote tan mahni inthunun zo lote'n zalen taka an inhrik thlak ve theihna hun siamsak an ni ṭhin. British-hovin India an awp lai 1864 lai vel khan India ramah pawh thingtlang mirethei zual hmeichhe puitling leh hmeichhe naupang tleirawlte chu Bombay-ah Sipaiho tan nawhchizawrh tir ṭhin an ni.
Indian constitution: Article 23 & 24 -ahte chuan hmeichhe humhalh leh kumtling lo hna thawka chhawr khap a ni a, heti chung hian India ram khawpui hrang hrangah dan phal loh chunga nawhchizuar an tam hle. Mizoramah pawh a ruka nawhchizuar an tam niin a hriat theih.
Heng mu chunga inhlawh ṭhinte zingah hian mi nu, nuthlawi, nula, zirlai thlengin an tel niin a lang. Bawkkhupa inhlawh tura koh theih (call boy) an awm nual niin a lang. Aizawl bikah phei chuan call boy 500-1000 an awm mek nia sawi a tam hle. A kotu (caller) tam ber nia sawite chu officer nupui leh zurui penṭawng nupuite nia sawi a tam hle.
Nawhchi zawrh man emaw, uicho man emaw, thutiam nan Lalpa in Pathian inah in keng tur a ni lo; a eng ve ve pawh chu Lalpa in Pathian ngaihin thil tenawm a ni. (Deut. 23:18). Nawhchizawrh te, uain te, uain tharte chuan thinlung a la bo ṭhin. (Hosea 4:11)
Mizoramah HIV+VE 21,538 an awm mek tih Health Minister Dr. R Lalthangliana'n Feb. 18, 2020 khan Assembly House a hrilh a, India ramah pakhatna kan nih thu a tarlang bawk.
Hetiang taka Mizoramah HIV+VE kan tam chhan hi mu chung leh bawkkhup chunga inhlawh an tam lutuk vang niin a lang. HIV+VE hi sex aṭanga kai an tam ber a, syringe thianghlim lo leh thildang vanga kai chu tlemte chauh an ni ṭhin niin MSACS lam chuan an sawi ṭhin. Hei hian a ruka nawhchizuar kan tamzia a tilang chiang hle.
Mu chung leh bawkkhup chunga inhlawh thinte hian mobile Phone ṭha, top up, thawmhnaw, inchhung bungrua, in ṭha, lehkha zirna etc an duh a, neih theih dan an ngaihtuah ve a ngai. Hur herh vang hrim hrima nawhchizuar an tlem daih zawk niin a lang.
Ṭhalai hna nei lo an pung tual tual, inhlawhfakna dang an ngaihtuah mai loh chuan kawng dang a vang a ni. Hetiang a nih ro ro chuan dan piah lamah ‘nawhchizawrhna hmunpui’ siam law law a, doctor leh police duty dahin felfai taka enkawl mai hi HIV+VE vei tlemna tur hmanraw pawimawh tak pakhat a ni tawh mai lo maw? Sorkar leh kohhran hian a ngaihtuah chian a hun.