Written by
Saihmingthanga Sailo LLB Student

CHIBAI SERCHHIP

Mizoram a piang leh seilian ve ta lo chu kum 16 zet Mizoram hmu lo in ka awm a. Mizoram hi ka ram neihchhun tiin ka chhuang em em ṭhin a. Mizoram khawpui Aizawl ropuina chuan kan titi a luah a, hmuh ve ngei beiseiin mitthla chauhin ka lo suangtuah ṭhin. Aizawl khawpui tih loh ah eng district nge i tlawh chak ber tiin min zawt sela Serchhip hi ka kal chakna leh tlawh chak ber tiin ka chhang ṭhin ngei ang. 

Ka Pa kha mahni phak tawka ram vei tak niin, a theihna hmun apiangah 'Inpumkhatna' thu tlangau­puiin Mizoram hmun hrang hrang a tlawh kual ṭhin a. A thlalak pakhat duh deuh mai hi ka nei a, chutah chuan Function pakhatah thusawina neiin, a thusawina stage chu pangpar mawi tak mai hian a hual vel a. Kha thlalak kha vawiin ni thleng hian ka mitthla ah a la cham reng ṭhin. Chu hmun chu Serchhip ngei hi niin, chu chu Serchhip mawina ang hianlin ka lo chhal phah ta a ni. Pangpar mawi tak vulna ram ang hian Serchhip hi ka zuk ngai tlat nia. 

Serchhip District hian ropuina leh entawntlakna riau kawng tam takah a ngah hle a, district hrang hrang nena han khaikhin pawhin a hnufum loh zia chu kan hre ṭheuh ang a, chungte chu tlemte ka rawn tarlang ve dawn a ni-
Kut hnathawh uar tak an ni -

Serchhip district mipui tam zawk te hi kuthnathawh lama eizawng an ni a. Kum 2018-19 chhung khan Mizoram a Vaimim(Maize) ching tam leh thar chhuak hnem ber district niin, Mizoram pumah Serchhip thar chhuah zat hi 28% a ni. Thlai hriak nei chi (Oilseeds) thar chhuah lamah pawh sang berin, 39% lai a hauh a. Tin, Balhla (Banana) leh Serthlum(Orange) thar chhuak hnem ber district a ni bawk. Mizoram budget 2021-22 ah khan Agriculture tih hmasawnna leh kut hnathawktute chawikan nan budget(Exclusive Budget) dah ni ve sela chuan hma kan va sawnpui dawn tehlul em.

Serchhip leh SDGs -
Mizoram SDG Progress Report 2019 in a tarlan danin Sustainable Development Goals (SDGs) tih hlawhtlin kawngah Serchhip district hi pathumna a ni a, index score 61.9% hauh in a chungah Aizawl leh Kolasib district te an awm a. Hmasawnna tluantling neih kawngah pawh Serchhip mipuite an entawntlak hle. Serchhip district hi district te ber ni mahse Mizoram a district thangduang leh hmasawn ber pawl tiin a chhal theih awm e.
 

Mirethei tlemna district -
BPL Baseline Survey 2016 in a tarlan danin Mizoram ah hian BPL chhungkua 19.63% an awm a. Champhai district in BPL chhungkua nei tlem berin (9.35%), Serchhip district hi BPL chhungkua nei tlem ber dawttu(12.79%) ani thung. Mamit district hi Mizoram a BPL chhungkua awm tam berna(35.64%) a ni bawk.

Vote thlak an ngaipawimawh -
Mizoram inthlanpui 2018 ah Serchhip Constituency a vote tla zat hi 81% niin, Mizoram ah a sang ber a ni. Kum 2013 ah 85.97% vote tla in, kum 2008 khan 87.5% vote a lo tla tawh bawk. Hei hian Serchhip mipui ten ram hruaitu an thlan kawngah thahnem an ngai hle tih a hriat a. Vote thlak a ke pen chhuah hi kan legal right anih angin, ram tana ke kan pen chhuahna hmasa ber ani ti ila a sual awm lo e. Mizoram mipui zawng zawng ten vote thlak kawngah Serchhip mipui te hi kan entawn a ngai hle a ni.

Ziak leh chhiar thiamna -
Serchhip district hi ziak leh chhiar thiam tamna ber niin, literacy rate hi 97.91% a ni a. Mizoram literacy rate hi 99.33% niin Serchhip hian a khum ani. Lawngtlai district hi 65.88% niin ziak leh chhiar thiam tlemna ber a ni bawk. Ziak leh chhiar thiam awm tamna ber district nih pawh an pu zo em em a, chu chuan chhia leh ṭha hriatna hmanna kawngah pawh a pui hle niin alang. Ram veina thinlung pu leh hmangaihna tak tak neiin, ram hmasawnna tur anih phawt chuan an inlungrual hle a ni tih a hriat theih awm e.

Bialtu MLA thlan an thiam -
Serchhip District huam chhunga Serchhip Constituency hi kum 2003-2018 chhung zawng khan Chief Minister kalchhuak ta Pu Lalthanhawla bial a lo ni reng tawh a. An bial awp tura MLA an thlan kawngah an rilru a nghet in, ṭha tura an ngaih chu inlungrual takin an lo thlang tling hneh hle ṭhin tih a hriat theih. 

Kum 2018 MLA  inthlanna ah ZPM Chief Ministerial candidate Pu Lalduhoma chu hneh takin an lo thlang tling leh bawk a ni. Amaherawhchu, vanduaithlak takin an bial awp tura an thlan tlin chu Anti- Defection Law hmanga ban anih tak hnuah hian Serchhip district hmasawnna tur chu kawng tam takah a thuanawp ngei ang tih a rin theih awm e.

Danpui leh Politics herremna -
Mizoram politics a la thleng ngai lo, ram rorelna khawl a thu ten, ram leh hnam tana an thawhpui Serchhip bialtu Pu Lalduhoma chu Anti-Defection Law hmangin an ban a. He thil thleng hian Zoram mipui rilru leh thinlung a fan hneh hle. Ram Danpui tlawh chhan a ban ni a sawi ni mah sela, Anti- Defection Law hnuaiah leh Supreme Court thu tih tluk tawhna(Precedent) behchhan tur chiang tak awm lo a ngaih theihna awm in, inhnialna nasa tak pawh a chawk chhuak reng a. Chuvangin, Pu Lalduhoma ban a nih dan hi a famkim a ni tih nemnghet tur chuan Ram Danpui siamṭhat a ngai ngei dawn niin a lang. Tin, kan politics kalphung pawh nasa takin a sawi danglam ngei a rinawm. 

A chunga ka tarlan ṭhenkhat aṭang ringawt pawh khian Serchhip District dinhmun leh Mizoram tana an hnathawhna te leh ram vei na kawngah pawh an thawhhlawk zia chu kan hre thei awm e. Tun dinhmunah chuan Mizoram mipui tam zawkte titi luah ber leh mit fukna ber chu Serchhip Constituency a By-election lo awm tur hi a ni awm e. Serchhip District leh Serchhip Constituency a mipui awm zawng zawngte an mawhphurhna ava sang tehlul em! 

Mizorama thil thleng zen zen lo, By-Election awm tawh zawng zawnga boruak nei lian ber Constituency a mipuite hian zoram kalsiam tidanglam a, hmasawnna thar min thlen turin Mizoram mipuite min finchhuah hi kan va ngai em? 

Saihmingthanga Sailo
Tlangnuam Vengthar