Chak Chhan Chakma
Tun ṭum Lok Sabha inthlan zet chu inthlan hmaa a ngaihnawm tluk zetin inthlan zawhah pawh a la ngaihnawm dawn chauh mai. Hman ni lawka hneh taka MLA inthlana sorkarna siam thei MNF meuh pawh an ṭawng uang thei lova, eptu lamin MNF chak chhan chu 'Chakma Vote vang mai mai,' an lo ti thul, he inthlanna kan neih zawh taka kan MP inthlan chhehvel hi mahni thiam ang angin review a ṭulin ka hria. Thil kal tawh tia theihnghilh mai lovin Mizo hnam inenletna tur awmte pawh zir chhuah tum ila a ṭhat ka ring.
1. MP inthlan result: Mizoram Lok Sabha MP atan Pu C Lalrosanga (MNF) a tling a, Pu Rosanga hian vote 2,24,286 a hmu. Amah hnaih bertu chu Independent Candidate (Congress leh ZPM thlawp) Pu Lalnghinglova Hmar (Tetea) a ni a, vote 2,16,146 a hmu; Pu Tetea'n Pu Rosanga a phak lohna hi vote 8,140 a ni.
Vote hmuh san lama pathumna chu BJP candidate Pu Nirupam Chakma a ni a, ani hian vote 28,707 a hmu. PRISM candidate Pu TBC Lalvenchhunga'n vote 13,323 a hmu a, Independent Candidate Lalhriatrenga Chhangte vote 12,675 leh Independent Candidate tho Lalthlamuani chuan vote 1,975 a hmu. Vote tur hre lova vote thlak ve tho NOTA-ah vote 2,509 a tla a ni.
2. Bial hrang hrang thlirna: Assembly bial aṭangin han thlir ta chhin ila. Bial 40 awmah Pu C Lalrosanga chuan bial 22 a la. Chungte chu Hachhek, Dampa, Mamit, Serlui, Tuivawl, Ṭawi, Aizawl West-I, Lengteng, Tuichang, Champhai North, Champhai South, East Tuipui, Hrangturzo, South Tuipui, Lunglei South, Thorang, West Tuipui, Tuichawng, Lawngtlai West, Lawngtlai East, Saiha leh Palak bial-te a ni.
Pu Tetea ve thung hian MLA bial 18-ah vote a hmu sang ber. Heng bial- Tuirial, Kolasib, Chalfilh, Aizawl North-I, Aizawl North-II, Aizawl North-III, Aizawl East-I, Aizawl East-II, Aizawl West-II, Aizawl West-III, Aizawl South-I, Aizawl South-II, Aizawl South-III, Serchhip, Tuikum, Lunglei North, Lunglei West leh Lunglei East bialah vote a hmun sang ber a ni.
District zawngin sawi ta ila Pu Rosanga Mamit, Champhai, Lunglei, Lawngtlai leh Siaha District-ah te a chak zawk a, Pu Tetea Hmar chu Aizawl, Kolasib leh Serchhip District ah te a chak thung.
3. MLA bial aṭanga a danglamna: November-ah mai khan kan inthlang a, MNF party-in bial 26 an la thei. Inthlan dang ang chu ni se 'chak chiang sa' tia inthlan ngaihven tur chi a ni lo. Tun ṭum chu candidate lamin an zir bawk a, hmel thar an ni bawk sia a boruak a danglam khawp mai.
MNF hian an bial awplai 26 zinga 11 tehmeuh hi an humhim zo lo a nih chu! Pu Tetea'n MNF bial a chhuhsak zingah hian Chief Minister Pu Zoramthanga hman ni lawka hneh taka a tlinna Aizawl East I pawh a tel. MNF Minister thawm na tak Pu Robert Romawia bial Aizawl East II leh Pu Lalruatkima bial Aizawl West II pawh a tel; Aizawl West II hi MNF candidate Pu C Lalrosanga-te chenna bial a ni nghe nghe! Tin, Minister Pu C Lalrinsanga (Lunglei West) leh Pu Lalrinliana (Kolasib) pawhin an bial an hum zo lova, thla 5 hnu leka inthlanah an chak lo zawk a, inenfiahna atan an hman phah thei ang.
Hetihlai hian MNF tana thu lawmawm chu an elpui ber Congress MLA pangate'n an bial an hloh fai vek. Congress chhuanvawr Pu Zodintluanga pawh vawi nga a tlin zawn tawhna Thorang bialah MNF aiin vote an hmu tlem. Congress MLA pangate hi 'minority' kan tih mai ṭhinte biala tling vek an ni a, an bialah hian Pu Rosanga'n vote a hmu sang zawk vek a ni.
4. BJP, PRISM leh Hriata: Tun ṭum inthlan danglamna chu party pahnih candidate inbeihna ang kha a ni lova, tel ve dang hi an awm nual mai. BJP chuan veteran candidate Pu Nirupam Chakma an dintir a, vote 28,707 zet a hmu. Hei hian Pu Rosanga vote nge a pawh hek ang Pu Tetea vote?
PRISM-in ṭhalai candidate Pu TBC-a an dah a, ani hian vote 13,323 a hmu. Thawm nei ring tak Pu Hriata'n vote 12,675 a hmu ve bawk. Anni pahnih hi tlinna chance nei si lova an din ve avang hian mi ṭhenkhat chuan MNF candidate tana ṭha tura ding angin an puh deuhva, a dik kher awm love. Thil chhut theih zawk erawh chu anni pahnih vote-tu zingah hian MNF mi leh sa an awm mangin a rinawm lova, a tawpa tuartu tur chu Pu Rosanga ni lovin Pu Tetea a nih hmel.
Tin, anni pahnih hian vote an hmu sang hle mai tiin kan thlir mai thei. Kum 2014 kha kan en kir chuan Pu M Lalmanzuala khan cxampaign pawh nei mumal lovin vote 11,890 zet a lo hmu ve tawh tho tih theihnghilh lo ila.
5. Danglamna siamtu Chakma: Tun inthlana sawi hlawh zui ber chu Tuichawng biala thil thleng hi a ni. MNF candidate Pu C Lalrosanga chuan he Chakma awm khawmna bialah hian vote 12022 a hmu a, BJP candidate Pu Nirupam pawhin vote 10537 a hmu thei a, Pu Tetea chuan vote 386 lek a hmu. He bialah hian mi 23465 in vote an thlak a, heng zinga mi 386 chiahin Pu Tetea hi MP atan an duh. Pu Rosanga hi vote 11,636-in a chak a ni - he bilah hian. Mizoram pumah Pu Rosang hi vote 8,140 chiahin a chak si a, he Chakma bial hi MNF hian an chhawr hle tihna a ni.
Kum 2014 nen khan khaikhin a hlawh viau a. Pu CL Ruala leh Pu Robert Romawia te result nena a danglam hretna chu Pu Robert-a khan Tuichawng bialah hian vote 4749 lai a hmu a, Pu Tetea hi chuan Tuichawngah hian vote a hmu ve lo tluk a ni.
Tuichawng chauh hi kan thlir thiang lova, bial danga Chakma awmna zelah Pu Tetea hian vote a hmu tlem ta vek bawk a ni. Bial zawng zawng thlir theih a ni lova bial ṭhenkhata khaw ṭhenkhat han la chhuak ta ila. Dampa biala Mizo khuaah an inbeih tawk viau laiin Chakma khua Hnahva-ah Pu Rosanga vote 288 a nih laiin Pu Tetea chu vote 2 chiah a ni a, Silsuri 1 leh 2 belhkhawmah Pu Rosanga vote 580 a nihlaiin Pu Tetea vote 49 chiah a ni a, Hruidukah Pu Rosanga vote 206 niin Pu Tetea vote 3 a ni.
Lawngtlai West hi Congress MLA Pu Ngunlianchunga bial a ni a, Pu Tetea chak tura beiseina a niin 2014-ah pawh Congress-in MNF lam candidate an hneh viauna a nih bakah 2018 MLA inthlanah pawh Congress hian vote 10678 an la hmu a, mahse tun MP inthlanah Pu Tetea'n vote 5187 chiah a hmu. Vote tlak dan kimchang hi study turin ka la hmu lova, a bial hre chiang deuhte sawi hmangin Lawngtlai West-a Chakma awmna hlawmah Pu Tetea hian vote a hmu ve mang lo a ni.
Zawhna awm ta chu Pu Nihar Kanti Chakma bial, kum khuaa Congress bial himah Pu Tetea'n vote a hmu hniam zawkte hi, "Chakma zawng zawngin NDA vote tur. MNF vote thei lo chuan BJP vote tur, NDA ni lo chu vote loh tur," tiin Chakma zingah an au nasa tih hi an vote danah hian a lang chhuak ta niin a ngaih theih.
Mizoram kan inthlang a, Mizote kan inlungrual thei si lova, Chakma lam an inlungrual ta a. CAB tihtlang tumtu NDA lam hi anni chuan an vote a ngai si a, party dah thain Chakma (Bhuddhist) tana him leh ṭha zawk tur ngaihtuah ranin fing takin NDA (MNF & BJP) an vote rawn ta a, chu chu a tawpa Mizoram MP vote tlingtu an ni ta niin a ngaih theih. Mizoten zir tur kan nei a ni.
K Lalchhanchhuaha (Chhantea)