MIDLIFE CRISIS (Mihring nun laihawl buaina)
1. Sawifiahna : Midlife crisis chu mihring nun laihawlá kan hun tawn chi hrang hrang hêng-thil hmachhawn kawngah, mihring nun min néktu, midang phâk lohna, chan tawká lungàwilohna, kawppui thlang fuh lo nia inhriatna, mi chhungkua phak lo nia inhriatna, nun kawng tam taka beisei ang phák lo nia inhriatna etc avanga buaina ti ila a dik mai awm e.
2. A huam chin : Midlife hi zirna kawngah mithiam ten a hun an ṭhen dan a in ang lo, mahse kum 40-65 inkarah an dah tlángpui. Ram hmasawnna leh changkan danah mithiam te dah dan a in ang lo niin WHO chuan a sawi (WHO-2011). He mi kum chhungah hian mihringin a nih tur leh a hawi tur kawng a zawh tawh á ngaih a ni. Kan kawng zawh a fuh loh avangin harsatna tam tak kan nunah a lo thleng ṭhin a ni.
3. Midlife Crisis : Midlife an tih hun chhungah hian rilru lamah buaina hrang hrang heng -nupui/pasal thlan fuh loh avangá inchhirna te, hun kal tawh á an thiltih avangá inchhirna te, chúng an inchhirnaah chuan an kawngzawh tura an lo thlan-an eizawnna te leh midang tluk lo nia inhriatna te chuan mi tam tak numah harsatna a thlen ṭhin. Chu chuan rilru lama harsatna chi hrang hrang a thlenin mahni intihlum zát té a ti sáng a, nupa inkarah inṭhenna, chhungkaw kehchhia leh hna chàn phah an awm bawk. Beisei loh thil lo thleng avanga nun dan lo inthlak chuan danglamna tam tak heng-mahni invawnfai kawngah te, mut hun lo danglam te, rih belh or rihna tla hniam te, rilru put hmang inthlak thut thut (mood change) te, lungngaih thut thut (dysphoria) te, thinrim thut thut te, engemaw helh kam neih nasat lutuk (Anxiety) te hian kan nitin nun phung pangngai á kan tih ṭhin te lo danglamin chu chuan midang nena kan inlaichinna ah harsatna a rawn thlen ṭhin a ni.
4. Midlife Crisis awm chhan : A chhan tam tak a awm thei ang heng- mihring mawhphurhna lo inthlak danglam avang te, mi ṭhen khat chuan nu leh pa mai ni lovin pi leh pu dinhmun te an lo luah tawh a, an tu/fate an lo lian a, in chhungah an lo awm tlem a, an khua a lo har a, an tu/ faten nu leh pa or pi leh pu duat/ zahna cháng an hre tawk lova, khawharna leh beisei ang phak lohna avangin an nunah hreawmna tam tak a rawn hring chhuak ṭhin. Thil tam tak kan tih duh ṭhin te a lo inthlak a, Dementia (thil hnaivai hriat theih lohna, rilru mangna) a lo awm a, thil ruahman ṭha taka ti tura harsatna lo awm chuan rilru ippikna tam tak a siam leh ṭhin. Tun hmaa an tih ṭhin reng pawh an tih peih tawh loh chuan midang nen an inlaichinna pawh a lo danglam ṭhin. Heng zawng zawng hi mihring nuna thleng thei a ni tih kan pawm a ngai a, a chhan chu miin rilru buaina a neihna chhan hi a chunga thil lo thleng, lo thleng tura a ngaih loh avang leh a dawn sawn thiam loh avanga lo awm a ni ber. Rilrua hreawm tih lutukna leh kan nun tibuai khawpa manganna kan nei a nih chuan mithiam rawn vat a ṭha.
Hetiang harsatna neite tan malsawmna i ni thei, an harsatna an sawi, ngun taka lo ngaithhlak sak te, lo hriatthiammpui te, kan ngaihsakna kan lantir te kha an tan damna a ni thei. Ṭawngkam mawi lo hman ai chuan a ṭha zawnga in tihchakna ṭawngkam (positive reinforcement) hman chin a ṭha hle. Kan ṭawngka chhuak chu chi á àl, khawngaihna tel ni ngei se (Kol 4:6). Ellen G.White-in ṭawngkam ngilnei, ngaihnobei leh mi tichak thei ṭawngkam kan hman hi damdawi ṭha tak ai pawhin damna turin hna a thawk thei zawk (Ellen
G.White-Happiness Homemade) a tih te kha vawn reng tlak a ni.
5. Engtinnge kan tih ták ang :
1) Kawppui zawn (Selection of mate) uluk a ngai: He harsatna tam tak kan pumpelh theih nan leh kan kawppuite chungá lungawilohna kan neih pumpelhna turin kawppui thlan dan aṭangin kan fimkhur a ngai. Kan fimkhur tawk loh rah pakhat chu kan ram zim té ah Fahrah chawmna In 52 lai lo awm ta hi a ti chiangtu pakhat a ni ang (Ni 31.6.2018, SWD Minister in MSCPCR Office thar hawnna a a sawi). Nupui pasal kan inzawn dan aṭang hian kan fimkhur a ngai ang.
Hmangaihna (Love) kan tih hi eng ber nge ni ang tih hi sawifiah har tak a ni. Inkawmngeihna kha a mi love, sex hi a mi love, ka rethei a dinhmun ṭha á min dintir theihna hi a mi love, hausa deuh, hmelṭha deuh, lian deuh, mi dawh thei deuh tur kha a mi love? Chatuan a daih a an dam dun chhung a daih chuan a tawk kan ti mai dawn a mi? Kan nawmna tur a nih phawt chuan hmelchhe tak pawh nise pawi ti lo ṭhen khat awm theih a ni. A chungah kan sawi hun lai hawla buaina lo awm ngei ngei kan dawn sawn thiam theih nan engkim hi Pathian hmangaihna atangin thlir dan zir thiam ila, hmangaihna chuan a dawhthei a, ngil a nei bawk ṭhin si a (I Kor. 13:4).
2) Hnathawh bik nei kan ni emaw, ni lo a nih pawhin kan kum a lo tama kan tha a lo ṭhum hunah, retheihna avanga kan lungngaih phah lohna turin kan thawh chhuah aṭanga pension scheme mumal tak neih a ṭha hle ang.
3) Thil reng reng hi a èng zawnga thlir chuam harsatna hnuaiah pawh lawmna sawi tur hi a awm zel. Cancer vei pakhat pawhin a Cancer vei kha Pathianah lawmna neia chatuan nunna a neih phah avangin, ka Cancer lovang tih ka hlau a ti daih nia. Nui reng/ ṭap reng ni ta ila, chutiangang mi chu mi anglo (Schizophrenia) an tih ang kan ni ang. Mi pangngaiah chuan kan lungngaih hun a lo thlen pawhin kan lawm hun a lo thleng ve leh ṭhin tih hi i ring tlat ang u, engkim tan hun ruat a awm si a (Thuh.3:1f).
Rev. Lalhleia