I PUAN BAL MI HMUHAH SU KHER SUH...

Sap thufing ril chu: Sap thufing pakhat, Mizo ṭhalai, a bik takin lehkha thiam sâng tak taktena tun laia an mamawh em em mai a awm a, chu chu hei hi a ni - “Don’t wash your dirty linen in public” tih hi. He thu hi a tawi hle na a, a rilin a fing hle. Mizo ṭawng chuan “I puan bal mipui vantlang hmuhah su suh” tihna mai a ni. Mahse chu chuan thuchah ril tak a nei a. ‘Mitinin puan bal (underware bal) kan nei vek mai. Ṭhenkhat phei chu zahthlak khawpa balte pawh a ni ang. 

Chutiang chu mipui van­tlangina kan inhman ṭawm tuikhura kan suk chuan kan puan bal tak chu miten an hmu ang a, min nuihzat mai dawn a, a finthlak loh a ni. Mahni mawng hlimna mai a ni. Chu ai chuan chutiang thawmhnaw bal bik chu mi hmuh lohvin mahni in lamah a ruka suk mai tûr a ni; chutichuan mualpho lovin kan thawmhnaw balte kan su fai mai dawn a ni, tihna a ni. 

Chu chuan awmze ril zawk a la nei cheu a. ‘I mimal harsatna emaw, in nupa, in chhungkaw thubuai hla buai kha midang hrilh kher suh; I intimualpho mai mai a, in harsatna i hrilhte khan chinfelpui che aiin an nuihsawh mai mai zawk ang che’ng a, nangmah an hmuhsitna tûr kawng i sial lek a ni,’ tihna a ni.

Mihring sualzia: Mihring hi kan mak khawp a, Bible-in ‘Mi fel tak reng an awm lo’ a tih ang tak tak hi kan ni a; mi chanchin a chhe lampang pakhat chauh pawh kan hriat zeuh tawh chuan an chanchin tha lam pang min han hrilh leh chiam pawh ni se, a ṭha lai hmuh hi kan harsat em em zel tawh ṭhîn a ni. An chanchin chhe lampang kha te tak te pawh ni se kan hmu lian sam em em a, chu chuan anmahni kha a chhe zawngin min thlirtir sam em em a ni. 

He thu hi mi mimal nunah a dik a ni mai lova, a hnam ang pawhin a dik a ni. Kan chheh vela hnam dangte pawh an chanchin chhe lampang kan hriat tawh chuan chu lai tak chu anmahni hmuhsitna atan emaw, ngaihsan lohna chhan lian takah emaw kan hmang zui duh em em a ni. Chutianga kan hmuhsit tawh laklawh hnam tan chuan kan mithmuha dinhmun sânga invawrh chu harsa tawh tak a ni ṭhîn. 

Kan hriat ṭheuh angin Mizote chu kawng ṭhenkhatah hnam dang tluk loh khawpa sanna nei mah ila kawng tam takah hnam dangte tana hmuhsitawmna deuh deuh kan nei a, kan hre tlang vek mai. Entir nân zuk leh hmuam chungchangah te, HIV/ AIDS vei tam lamah te, cancer vei tam lamah te, lehkha thiam tamna state ni chung si a, Civil Service Officer neih tlem lamah te leh kawng dang tam takah kan nihna ang rawt rawta sawi chuan hnam dangte tana hmuhsitawm kan ni mek. 

Kan hmuhsitawmna lai leh kan chak lohna lai zawng ru ran hnam dang tan chuan heng hnam dang aia kan chhiatna laite hi hriat a nuam ngawt ang. Hnam dangte hmuha suk tûr i thliar thiam ang u: Mahse heng zawng zawng hi intihre taka hnam dangte hriat tûra puanzar zut zut hi mi fing lo zia a ni tih kan hriat a ngai khawp mai. Mizo zingah lehkha thiam tak tak kan tam ta a, phaiah te lehkha zirin kan inthawn chhuak nasa a. Chung mite chuan hnam dang an kawm nasa hle bawk. Hnam dang han kawm takah chuan an hriat chak ber chu Mizoram dinhmun leh Mizo hnamte kawng hrang hranga kan dinhmun a ni lo thei lo. 

Chu mai bakah English daily newspapers/ magazine-a a thawkte pawh Mizo zingah an awm ṭeuh a ni. Chung mite chuan he sap thufing hi an thinlunga an vawn reng a pawimawh hle. An ṭawng thiamna kha Mizote min tihmualphona atan awlsam takin an hmang thei tih inhria se a ṭha ngawt ang. 

Kan chanchin ṭha lote hi min siamṭhatsak thei lotu hnam dangte hrilh zen hi a ṭul lem lo, mahni mawng hlimna mai a ni. Hnam tin hian puan bal kan nei vek, hnam dangte hmuha suk chiam chiam hi mi fing lo zia a ni. Mizo leh Mizoram a mual­pho chuan nang pawh i mualpho tel tih i inhriat a ngai. Eng ang pawhin sap/vai ṭawng thiam mah la, eng tikah mah sap/ vai i ni ngai chuang lovang a, Mizo i ni reng tho ang. I thiamna hmang khan Mizo puan bal hnam dang zingah su kher suh ang che. 

Kan puan balte chu Mi­zoramah Mizo ṭawng ngeiin kan su bawrh bawrh ang, a pawi lo. Chingal pawh kan hman tak deuh chang pawh a awm ang, a pawi lo e. Mahse, hnam dangte hmuh theih tûr chinah erawh chu puan fai i thlang hram hram zel ang u. Hnam dangte hmuhsit tûra intihmualpho kher hi a ṭul lem lo e. Thufing zawmtu chu mualphona leh zahna lakah a him ṭhîn. 

Zomawia Khiangte