Written by
H.Lalhmachhuana

SEDP

Budget a chi atan Dev. Board te hna eng nge?

Ram hmasawn nana Policy tha tak,Mizoram mipuite pawhin kawng peng hrang hranga hmawsawnna tluantling neih theihna tura beiseiawm tak,SEDP chu kan Sawrkar thar chuan chhawr tangkai hle tumin a kum hmasa chhungin uluk takin Development Board 10 chuang lai a din kha a ni a.Amaherawhchu he SEDP leh Dev.Board te hi sawrkarin a chhawr tangkai tanna tura sawrkar kum thar hun (Feb/March/April 2020) chhovah khawvel pum huap Covid19 hripui a lo darh tak avangin SEDP lam hawi hmalak a theih loh tih chu tlang hriat a ni a.

Amaherawhchu kumte a lo vei meuh chuan he hripui pawh hian ziaawm lam a lo pan a,nunphung pawh a lo pangngai deuh tak hun kumin 2021 March thla ah chuan,kan sawrkarin SEDP puala sum hman tura Assembly a Budget a pharh chu cheng v.b.c 400 chauh a ni a;hei hi mi tamtak chuan ‘a tlem lutuk a,Mizoram Economy khaichhuahna a tling thei ngai lovang’ an ti a,hetiang ngaihdan hi a dikna chen a awm reng a,Dev.Board 14/15 zinga Dev.Board 2/1 kumkhat budget awm vel a ni reng mai.

“V.B.C 400 CHU A CHI ATAN” 
He SEDP pual budget a cheng v.b.c 400 hi a tlem emaw a tam emaw lam aiin kan Finance Minister(C.M ni bawk) chuan ‘a chi atan’ a ti miau mai a; tichuan he a chi atan tih hi eng nge a awmzia leh engtianga SEDP sum hi hman tum nge a nih tih chu ram mipui hian kan zirho a tul niin a lang a.

Tichuan,tunah hian kan Fin.Min/C.M hian a sawi tum tak a nih leh nih loh chu thukhatah dah ila, Development lam tui mi leh zir mi te thlirdan tlanglawn ber, tunlai dunhmunah chuan – State sawrkar sum hnar te a tlemtham em avangin Central Sawrkar, etc. atanga hmasawnna sum hnar dang haichhuahna atan (State matching share) he v.b.c 400 hman tum tur tihna a ni berin a rinawm.Central sawrkar khuan State sawrkar te hnena hmasawnna atana sum a pek dan hi chi tam tak a awm.Centrally Sponsored Scheme (CSS) te hi chu 100-ah 100 sum mamawh a pe zel a.

Tin,Development Project base-a a pek te chu Project sum mamawh 100-ah 70 te,80 te,90 te pein a dang zawng 30%,20%,10% te chu State sawrkar in a tum ve a tul thin a, chutianga State sawrkar tum ve tur chu State Matching Share tih niin he state share tur hi kan Fin.Minister hian ‘a chi atan’ a tih chu niah ngai ila a sual lem lovang e.

Tunlai hian kan Central sawrkar khuan Union Ministry tam tak (eg, Vety,Horti,Industry,Agri,adt) te hmangin State te hnena Project-base a sum pekchhuah dan chi tam tak a siam a, Project that dan azirin State Matching Share 10% chauh te pawh a awm nual a; tichuan 10% State Matching Share Project nei thei ila chuan cheng  v.b.c400 hmangin cheng v.b.c 3600 (cheng v.b.c 3000 chuang) pawh kan nei thei dawn a ni a.Amaherawhchu hetah hian thil pawimawh tak 2 erawh chu a awm – 1) Central sawrkar pawm tlak Project te kan nei thei em,tu buaipui tur nge? tih leh  2)kan Fin.Minister/C.M/State sawrkar hian he v.b.c 400 hi thil tul dang a hmang lovin ‘a chi atan’ (State matching share) hi a hmang vek thei ngei angem? tih te hi an ni a. Helai thu leh thil vel hi mipui lu tihai a  ti mangangtu a ni mai thei e.

DEV.BOARD TE HNA TUR ENG NGE LE ?
Kan State sawrkar hnuaia Directorate Department te hian ‘normal works’ thawh tur an nei theuh mai a.SEDP Board te chuan heng Department normal works tihchak zualpui bakah sum mamawh dang haichhuah leh enkawl puitlin zel chu an hnapui ber ni ngei tur a ni a.

Tichuan tuna tang phei hi chuan Fin.Minister/C.M berin ‘a chi atan’ a tih hi hmnag tangkai tura thapui an thawh a hun ta hle niin a lang ani lawm ni? Kan sawrkar hotute hian chutiang lama hma la nasa tura Board hote an nawr tur nge anmahni Dev.Board hrang hrang te hian anmahni remhriat dana thawk tur ni ang le? Central a sum tam tak awmte haichhuahna lama sawrkar/Board te nasa zawka tan la tura an infuih a,hma an lak nghal char char hi a hun hle a ni lawm ni?

H.Lalhmachhuana, Zobawm In