Written by
C.V.Lalmalsawmi
New Delhi

Lok Sabha inthlan lo awm tur hi

Kan hma lawkah Parlia­ment inthlanpui kan lo hmachhawn dawn ta reng mai. India ramin inthlang ram kan nihna anga ‘we the people’ kan pawimawhna lantirna sang ber chu he Lok Sabha inthlan hi a ni ti ila a sual awm love. India hi state sawrkar leh sawrkar laipui thuneihna inṭawm (federalism) kalphunga nei ram a ni a. Chu chu Parliament In chung zawk Rajya Sabha hmanga kalpui a ni a. Parliament In hnuai zawk Lok Sabha hi chu mipuite duhthlan leh vote tlin ngei roreltute ṭhutkhawmna hmun a nih avangin mipuite chanpual bik liau liau a ni lehzual.

Agenda nei lo candidate?

India ram state zinga Parliament In hnuai (lower house) a ṭhuthmun (seat) ngah ber Uttar Pradesh-in seat 80 lawih a neih laiin Mizoramin seat khat chauh kan nei tih kan hre tlang awm e. Chuvangin, Mizoram aiawh tura kan MP (Lok Sabha emaw Rajya Sabha) thlan te hi chu Mizoramin India rama ‘ambassador’ kan tirh ang dinhmunah an dinna chen a awm a ni. Mizoram mipui aiawha ram pum hmaa min din saktu, Mizote hmel lanna an ni.

Tun ṭumah hian candidate pali, la ṭhalai leh mi lawm hlawh tak tak kan han nei ṭhawt a. Kum dang zawng aiin Mizo mipuiin Lok Sabha inthlan kan hlut niin a lang. State inthlan kan neihna a la rei loh vang te pawh a ni mahna. Chutih rualin heng mite interview, press statement leh thusawi te ka lo hmuh ve chinah chuan CAB 2016 chungchang bak chu agenda leh vision chhawp chhuah vak tur an nei lo niin ka hmu. ‘Theihtawp ka chhuah ang a ṭulna apiangah’ tih thupuiah an nei deuh chawr mai em ni chu aw?

Mizo MP te tih theih chu...

Mahni mal ngawng chuan kan MP te hian tih theih an nei tlem hle. Amaherawhchu, MP nihna dinhmun hian kawngro tam tak a su tih erawh hriat a ṭha awm e. A hmasa berah chuan ram pum huap politics inkalthelh dan chingchivet tak leh central sawrkar zei zia leh sukthlek nasa taka an luhchilh a, an zirchian hmasak a ṭul a ni. Chu chuan bill hrang hrangah ngaihdan awmze nei leh vote thlak dan tur a hriatthiam tir ang.

India ram zau zawka hmar­chhak mite dinhmun leh a bikin Mizote dinhmun hi chiang lehzualin an hrethiam turah beisei ila. Hman kuma Arunachal tlangval Nido Tania Delhi-a vai kuta a tualthih

ṭum khan Anti Racism Law, Parliament-a pass tura ngiatna a nasa hle a. Khatiang issue, hmuh lawk sa ni lovah te khan kan Mizo MP te’n Mizo ngawr ngawr piah lamah hmarchhak politician leh an MP puite sangawizawnpuia an siam thiam a, ṭawngka neih dan tur an thiam a, state pawn Mizote thlavang hauh tur pawha an penchhuah ngam a ṭul. Khami ṭuma hmarchhak MP te hmalakna khan dem leh sawisel a hlawh khawp mai.

Thawm diamtu an ni thei

Sawi tawh angin ram pum huapa Mizoram state chhung bik harsatna, mipuite lungkham leh duhthusamte tlangaupuitu tur an ni kan tih tawh kha. CAB 2016 hi an lo tharthawh leh emaw tharthawh lo emaw, kan ram chhunga dan lo anga pem lut leh khawsa lo pung zel te, chi bil leh hnam bil issue emaw, reservation chungchangah te, ramri buaina ang chi reng rengah Parliament-ah thawm an siam ngam a ṭul. Chutiang tur chuan Mizoram kiltin hi tlawh­chhuah a, zirchian pawh an hna, an tihmakmawh a ni bawk.

Mizoram hi hmarchhakah pawh a kiltawpa awm, ziak leh chhiar tih lohvah chuan India ram zau zawkah hriathlawhna eng vak mah nei lo kan ni. Aizawl tlanga kan inhmuh len ang ringawt hi kan lo ni hauh lo. Chutih rualin ‘len’ theihna pawimawh tak mai Act East Policy kaltlangin kan nei. International trade leh transport inbunna hmun, Asia chhim chhak ramte ‘kawtchhuah ropui’ kan nih theihna hi inhre karin, keimahni chan ṭhat nana hmang thiamin India foreign policy marphu dek zawnga Mizote tana bul tumtu an ni thei a ni.

Debate ngam rawh se

A chunga kan tarlan ṭhen­khat bakah khian Mizoram leh Mizote, a ram leh hnam leh sakhuana ang zawnga min nghawng thei thil tam tak Parliament-ah hian sawihona leh inhnialna te a la awm zel dawn. Chutiangah chuan an vote in awmzia nei falua dawnin inhre lo mah se ngawih chuh mai lova Mizote duhdan huai taka an dinpui ngam a, debate-ah an inrawlh ngam a ṭul takzet.

Uniform Civil Code (ram pum huap inneihna dan thuhmun) thuhlaah te, 8th Schedule leh 6th Schedule te, Immigration Policy chung changah te, sipai thuneihna rawva AFSPA (1958) north­east-a hman chungchang leh thildang tam takah National media hmaah thu sawi thei turin nasa taka an inbuatsaih a ṭul a ni. Mizote hian MP huaisen, tum tlang leh mipuite min represent tak taktu neih hi kan phu ve tawh a. Ṭhangtharte’n politics pawimawhna leh ṭangkaina an hre chho zel a. Tun MP inthlan pawhin ngaihven a hlawh chhovin kan candidate te an ṭhat poh leh kan tehna pawh a sang ve zel a. Chuvangin, kan ti ta sa sa, a siruk lain aw niang!

C.V.Lalmalsawmi, New Delhi