Chhungkuaa ṭhalaite mawhphurhna

Nausen ata, nu leh pa in ka seilen hun thlir chunga, an ei phal loh ṭha ṭha, an phak tawka a ṭha tinreng dawn tira chawilen ka lo ni ve ta ngei a. Nu leh paten engtikah tak kan phurrit hi min chhawk ang maw?’ tia Tlumtea thlira min lo thlir ṭhin chu, an beisei loh ang taka chhungkaw phurrit belhchhahtu lek ṭhalai ka lo nih vaih chuan a va pawi dawn em!

Ṭhalai ni si, mahni mawh­phurhna haider a, hna thawhna chang hre lova mahni tlai leh puarna fan na zawnga leng ziar ziar, upa zawkte thawhchhuah ringa in hampuar a, lo chapo ve ringawtte ka lo nih vaih chuan, a aia zahthlak leh hnam phatsanna a awm chuang dawn em ni le?

Ṭhangtharte hi eng kan ti zo ta nge, zing thawh tum lah kan awm tawh hek lo. Tun hma kan pi leh pute chuan ṭhalai mu rei lutuk chu nupui/ pasal atan pawh an thinhrik hial ṭhin asin. Ṭhalai ṭhenkhat mahni mawhphurhna hria chu an awm na meuh mai. Ṭhalai zinga mahni mawhphurna hria a, rual elna chang hria chuan chhungkaw tan hmasawnna a thlen a, an changkangin an ding chhuak thuai ṭhin.

Nu leh pate damlo ngaih­sak ai chuan ṭhiante damlo ngaihsak nuam ti zawk ṭhalai nih te hi thil inhmeh lo tak a ni. Hmeichhia pawh zing thawhtlaiah hian kan bang ta bik lo. Tlai takah kan tho a, biak huphurhawm takin kan awm a. Inleng te bulah kan ri leh ham ham lawi si! Upa in ‘Thinlung thianghlim si lo puan chang tivari’ an lo tih ang hi ka ni dah ang e.

Ṭhalai ṭhenkhat fel tak tak karah thawhchhuah nei si lo, inchei duh ve si kan va tam em! Hei hi kan khawsak nen a inmil em tih ngaihtuahna chang hre lova, a neinungte khawsak dan thika en tawn ve ngawt te hi a pawi ngawt mai. I harh teh mawlh ang u. Thufing pakhat chuan, ‘Langsar taka thil hlu tak tak hmanral huau huau hi mi awm awlte intih ropui ve na a ni’ a ti.

Ṭhalai ṭhenkhat mahni chauh inngaihtuah ṭhin, thawh­chhuah chhun pawh mahni tana inbel zo zel, chhungte ngaihsak hauh lo an awm bawk. Hengte avang hian alawm N.P.Willis-a chuan ‘Tleirawl laia mahni chauh inngaihsak mi chu, a puitlin hunah mi kawm tak a ni ang, a tar hunin mi uikawm, riangvai tak a la ni ang’ a lo tih ni. Riangvai a han tih chhan pawh, midang ṭanpui ngai lo leh khawngaihna leh hmangaihna nei lo chu an tar hunin ṭanpui an ngaih hunah tuman an ṭanpui duh bik lovang’ a tihna a ni awm e.

Hnam changkang zawkte chetzia han thlir hian hna an thawh nasatzia te, thawh hreh an neih loh dan te, an chet fel faizia te, awm awl mai mai an neih lohziate leh hun an hman ṭhatzia te hi entawntlak an va ni tehlul em! An taimak em avang hian an tan chuan G.B.Show thufing, ‘Thawh tur nei lova awm reng mai hi hrehawm hrilhfiahna ṭha ber chu a ni’ a lo tih hi an tan chuan a dik ngawt ang le.

Hawh u, ṭhalaite u, i harh thar teh ang u khai. YMA-in ram leh hnam humhalh a puang chamchi a, a humhalhna tur ṭha ber leh bulṭanna ṭha ber chu chhungkuaa mahni mawhphurhna hriat hi a ni asin. Tichuan chhung tinin hma kan sawn ang a, ram leh hnam a lo ropui ang a, thiamna lamah te, mahni ram leilung hmangaihna kawngah te hma kan sawn ang a. Tichuan, tu ram mahin min hmusitin min hnuaichhiah ngam tawh bik lo ang a, kan hlim ang a, kan damrei bawk ang.

Tun ang mai maia ṭhalaite kan awm chuan hma kan sawn lo ang. Edward Gibbon chuan ‘mihringin hma a sawn loh chuan a hnungtawlh emaw rawih lam a pan tal emaw a ni ṭhin’ a lo ti; hmasawn turin hna kan thawh a va pawimawh ta em!

Admiral Collingwooda chuan, ‘Hawh u, mi ṭha leh dik te u, tunhnu a khawvelin a la sawi zel tur thilte chu vawiinah hian i hawk ang u’ a lo tih ang hian. Engtikniah emaw chuan kan van khawpui panin kan la thlawk chhuah vek dawn a ni. Chumi hun chu a la thleng thuai dawn e. Ṭhalaite u, kan ram, kan chhungkua tan thawk ṭan nghal ang u khai!

C.Lalchhandami, Ramhlun North