Written by
V.Kungtea
Awmhar Cabin

DAM LAI LUNGPHUN HI (Methinks and my thoughts)

Mizote hian pi pu chenah mihring dam lai lung hi kan lo phun ve tawh ṭhîn a. Pasalṭha, sa kâp thei deuh te, thangchhuah thei nih te hi an ngaihlu a, mahni inchâwimâwi nân dam lai lung an inphun ṭhîn. Mizote zînga lal nunrâwng bera an sawi, a farnu sial anga chaiha chhun hlumtu, Sibuta pawh kha a intihropui luat avângin a khawtual tlangvâlte chu a dam lai lung a phuntîr hial a nih kha. Ṭawngna mahah pawh ‘dam lai lungphun thei’ tih a ni a, an dam lai ngeia lungphun thei chu mi bîk (genius person) an ni phawt ang.

Lungphun hi a lung an phunate hming daih tawh loh nâna phun ṭhîn a ni ber a, ngaih kal tate lung phun chauh hi tih bîk tûra ngaihna lian tak pawh a awm ngei ang; mahse, kan dam lai ngei pawhin lung hi kan lo phun fo tawh ṭhîn. Mi ṭhenkhat chuan dam lai lungphun hi tehkhinna thilah chauh an hmang a, a bîk takin mahni puala lehkhabu chhuahtute hian, “Dam lai lung ka phun e...,” an ti ṭhîn. Thil pakhat a tih avâng chauh pawhin a dam chhûng hunah amah hriat reng a hlawhna tûr zâwnah, “Mêl (mile) lung pawimawh tak a phun,” tia sawi theih mi an awm ve bawk ṭhîn. Hêng hi an hming a dai tawh ngai loh tûrzia kan sawina chauh a ni.

Osamma Bin Laden te, Saddam Hussain te, Veerappan te pawh hian dam lai mêl lung an lo phun ve e.

Lungphun hian awmze pahnih a nei: a pakhat zâwk chu, kan sawi tâk ang khân hriatrengna lungphun a ni a, a pakhat leh chu inchâwimâwina lungphun a ni. Tûn ṭumah hi chuan inchâwimâwina lungphun a nia sawi ka tum. Mahni infak leh inchâwimâwi hi thil mâwi a nih si loh chuan mi dang zâwk hian fak phûte faka châwimâwi phûte châwimâwi nachâng hriat hi kan tih tûr a ni. Mahse in fak lam kan harsat êm êm laiin in îtsîk leh in sawisêl lamah erawh kan beng a vâr hle lawi si! Hetih mêk lai hian, tûnlai ṭhangtharte khawvêlah meuh hi chuan in fak leh in châwimâwi lam hi kan lo harh thar leh ta deuh niin a hriat a, a lâwmawm hle.

Châwimâwina hi mi nazawng dawn phâk a ni lo. Mi hming ṭhate châwimâwi tûr hian khawtlâng, ram leh hnam hruaitute thu khat vuaa inlungrual a pawimawh khawp mai. Sâwrkârin châwimâwi phû a tih, mi hlawhtlingte leh mi hming ṭhate hnênah châwimâwina (award) chi hrang hrang: National/Padma award, state award leh a dang dangte a hlân ṭhîn a. Sâwrkâr hriatpui lêm loh tualchhûng châwimâwina te pawh khawtlâng tihming ṭhatute hnênah an hlan bawk ṭhin. Eng châwimâwina thil pawh hi a hlu a, mahni phû tâwk zêlin kan dawng ṭhin.

Dam lai lungphun kher hi chu tûnlai chhanah chuan kan uar loh lam tak a ni nâin sawi tûr ting chuan a awm ve. Nikum khân kan Mizoram Legislative Assembly member zahawm tak, Tuikum bialtu, Er. Lalrinawma (Dy. Speaker a nih hma) chu a bial mipuite’n châwimâwi a phû nia hriain amah paw’na a beisei phâk hauh loh tûr, a dam lai lung an lo phun (sak) a.

Amaherawhchu, (in sawisêl thil ni lo se, ṭhahnemngaih luatah) an tih tâk rau rauvah tlêm azâwng han duh khawp lohna riau ka nei tlat pek a. A lung an phun chhan te, a chunga an lâwmzia te, bial mipuite tâna MLA thil ṭha tih te thu hlâwm (sentence) khat lek emaw tal târ lang thei hrâm ni se, a lâwmawm lehzual tûr. Châwimâwina (dam lai) lungphun a nihna tichiang tûra thuziak hmuh tûr a awm lo hi erawh a zia lo deuh.

Sawi huna ngawih hian pawi sawina a thlen thei. Fel famkim kan ni lo va, eng emaw hlekah pawh kan mihrinna hi a lo lang leh mai ṭhîn. Hei hi tum rêng vâng a ni lo; khuarêl a ni!

In châwimâwi tûr hian eng thil teh fahran nge maw ngai chuang le? thil ropui tak va tihsak kher hi in châwi­mâwinaa kan ngai a nih chuan kan ti sual chhiava ang.

Mi hming ṭha leh fak phûte chuan châwimâwi an la hlawh zêl dâwn a, an thih hnûah pawh an la nung reng dâwn a ni. Nang, a eng ti kawngin nge dam lai lung i lo phun ve le?

V.Kûngtea, West Saizawh