Mizo ṭawng tichhetu ‘fo’ leh ‘ṭhin’
‘Fo’ leh ‘Ṭhin’ hian Pathian Lehkhabu leh kan Hla-ah te, lehkhabu te, chanchinbu-ah te, lehkhathawnah te, kan thawnthu bu-ah te hian kan thu ziak awmze nei lova chhuahtu chu ‘fo’ leh ‘ṭhin’ kan hman sual vang a ni.
Pu Buanga khan Mizo Ṭawng Dictonary a siam khan Mizo Ṭawng Sapṭawnga a hrilfiah dik loh a tam lutuk a. A tih dik leh dik lohte kha Missionary lo chhuak apiang khan Mizo ṭawng zir nan an hmang a. Kha dictionary lo kha chu Mizo ṭawng zirna an nei si lo va, a tih dik lohte pawh kha dik angin an zir a. Chung a awmze dik lo hmang chuan Bible leh Hla-te min lehlinsak a. Sap tih chu dik vekin kan ngai si a. Tumah a dik hrilh ngam an awm lo a ni maithei. A dik lo tih an hre bik lo a ni thei bawk.
Mizo ṭawng an hman dik loh zinga pawi khawih tam ber, Sapho tih dik loh, kan hman dik loh chhunzawm ve zel chu ‘fo’ leh ‘ṭhin’ hi a ni. ‘Fo’ leh ‘ṭhin’ awmze dik tak chu hun rei vak lo inkara thil thleng kan sawina a ni. Entir nan:-
Thanga a lo lang fo Thanga a lo leng ṭhin.
Hetah hian Thanga chu a lo leng zauh zauh tih an sawi ve ve a. A khawi hi nge a len hunbi kar zing zawka kan ngaih? Inhial fiamna thupui proporition-ah hmang ta ila, kan ṭang na thei hle ve ve ang. Mizo chuan hmang dik tur kan ni; a awmzia kan hre vek. Mahse, Bible leh Hla lettute hian Sapho hman dik loh chu rinawm takin kan hmang dik lo ve zel hian kan Pathian thu leh kan Hla tam tak hi awmze bo vekin kan hmang a. Sam hlaah te hian ‘fo’ leh ‘ṭhin’ ti-a lehlin tur Sapṭawng Bible-ah hian a awm hauh lo. Mahse, vawi 400 aia tam an hmang. Paih ta vek ila Sam hla-in min hrilh a tum hi a chiang ngawt ang. Tunah hi chuan ‘fo’ leh ‘ṭhin’ hian min hliah tlat a ni.
Pu Buanga’n a Dictionry-a ‘fo’ leh ‘ṭhin’ a hrilhfiah dik lohzia hi i lo en teh ang. ṭhin = adv. always, often, coustantly, frequently, continually, perpetrally, ever, generally, as a rule, usually, habitually, also verbal ending signifying habituality, which can sometimes be tranlated by ‘used to’ ‘in the habit of’ also tense ending signifying ‘have’. fo = adv. always, often, coustantly, frequency, continually, ever perpetrally. invariably, still, yet.
KHB No. 24-na hla hi Rev. E..L. Mendus leh Lalhlira lehlin a ni. ‘Fo’ an hman dik lohzia hi i lo en teh ang.
Amah a hnai reng ‘fo’
Lalpa a pangngai ‘fo’
Ani a thuhmun ‘fo’
Amah a hnai reng e,
Lalpa a pangngai reng,
Ani a danglam lo ti ila a dik ni mai tur.
‘Fo’ hian ‘reng’ leh ‘pangngai’ awmzia hi a tichhe vek. ‘Ani a thuhmun fo’ tih hian awmzia a nei lo. Hetiang hi kan Bible leh Hla-ah hian a tam mai. Tihdik hi keini ṭhangtharte tih tur a ni.
Bible-a thu chhiar hlawh tak, “Lalpaah chuan lawm fo rawh u,” ti-a ‘fo’ hi a
Sapṭawng chu - always a ni. A lettu hian always awmzia a hriat chian loh avangin emaw, Pu Buanga’n Sapṭawnga ‘fo’ a hrilhfiahna hi a ropui em avangin, a hrilhfiahna hi a dik lo tih hre lovin ‘fo’ tiin a letling ve mai a ni thei.
Always chu - reng, char char, englai pawhin, chatuan, chhunzawm reng, zel, ti te pawhin a lehlin theih ang.
Lawm fo chuan lawm chang leh lawm loh chang a nei tih a kawk. Always hi chuan lawm loh chang nei lo turin thu min pe a nih hi. Mahse, lawm chang leh lawm loh chang nei turin min lehlinsak si. Kan ngaih mai ai hian he lai tlar khat lek lehlin dik lo hi a pawi thui a nih hi.
Lalpaa lawm reng tura min fuih laiin, lawm chang nei, lawm loh chang nei turin min fuih tlat hi a sawitu Paula khan hria se, a lettu hi a kam khat duh ngei ang!
Isaac Zoliana