Written by
Maruata Pa
SAWRKAR SUM HARSATNA
Social media lamah sawrkarin sum leh pai lama harsatna a tawh avangin sawrkar hnathawk, Group C leh D-te hlawh pek phawta chumi hnuah A leh B-te hlawh chu la pek leh tur a nih thu a lo lang a. Aizawl South Treasury Officer pawhin Department hrang hrang hnena a hma lama a ruala Pay Bill an thehluh ṭhin ang ni lovin, Group C leh D te Pay Bill thehlut phawt a, chu mi hnua Group A leh B te Pay Bill thehlut leh tura hriattir leh ngen an nih thu a sawi bawk a. A enga pawh ni se, thil chiang tak chu Mizoram sawrkar hian sum leh paiah harsatna nasa tak a tawh avangin Treasury khar em lovin a kal teng teng a ni tih a lang chiang hle.
Hei hi chu inthlan hma aṭang tawh khan a hriat sa theih ruak a. Tuna sawrkar hi an sawrkar hmasak zawk khan tun ang deuh bawk hian Treasury khar lo deuhvin an kal teng teng tawh a. District Treasury ṭhenkhatah phei chuan ni khatah nuai 10 chauh pek chhuah an lo phal ṭhin a. Sawrkar hnathawk Dearness Allowances pung reng reng kha a cash-a pe lovin GPF-ah an dah (impound) sak ṭhin a. Pensioner-ho phei chu Dearness Relief pung kha hrensak an ni a. Sawrkar hnathawkin 72% vel an lak laiin pensioner-ho chuan 43% vel an la a. An hotuten an dil ngial pawhin CM, Finance changtu khan a pe thei lo. Congress an sawrkar hnuah, Finance changtu Pu H.Liansailova khan zawi zawiin an harsatna kha a sutkiansak a nih kha.
Tun dinhmunah chuan Covid-19 hripui leng avangin Sawrkar laipui pawhin D.A. pung hi chu a hun takah a pe thei bik lo va. Nakinah lo pe leh thei ni se, Mizoramah hian eng ang tak ni leh ang maw? Pensioner-ho hi an hawihil leh tlawk tlawk lovang tih sawi a har hle mai.
Tuna kan Sawrkar hrawn mek hian an rawn sawrkar veleh khan Congress sum lo khawl sa kha ren baksak lovin a rawn hmang chho va. Sum leh pai thila a nghawng tur ngaihtuah miah lovin thil eng eng emaw an rawn ti chho mial mial a; party worker-te an duhsak avanga a hnu lam ngaihtuah lova an thiltih, kan ram sum leh pai dinhmun tichhe thei thil an tih hi a tam hle. Chungte chu a tlangpui den denin sawi ila:
1) Sawrkar inrelbawlna lam tihchakna emaw, ei leh bar, sum leh paia hmasawnna thlen phahna tur awm chuang miah lovin District Headquarters pathum ngawt a han hawng ṭhawt mai a. He mi atana Sawrkar sum senso hi a namen lo hle. Vawi khat hawn ngawt a ni lo va, a hnu lam zela an inenkawl zelna tur tamzia leh hautakzia an ngaihtuah lem lo.
Deputy Commissioner Office leh quarters, a hnuaia thawk officer rual chenna tur quarters sak ringawt ni lovin a kaihhnawih thil tam tak insenna tur a awm a - sawi vek hleih theih pawh a ni lo. A senso tur lam an an ngaihtuah lo va, a ṭangkai dan tur pawh an ngaihtuah chuang lo. An rilrua awm ber chu ‘fak hlawh, thil ṭha ti nia ngaih leh an tlin leh zelna tur bial him siam’ zawng hi a ni mai.
2) An sawrkar phat aṭanga thil ṭul lo tak an tih chu board chi hrang hrang an din vak hi a ni. Chuta Chairman-te chu Minister of state rank-a dah niin an sawi a. Chu chu ṭangkai lo taka sum khawhralna a ni. Chuti teh takin thawh tur pawh an nei hran lo va; an awm avanga hmasawnna a awm lo va, an awm loh pawhin hnufualna a awm chuang lo.
An party Worker senior deuhte dinhmun siamna mai a ni a. A awmzia berah chuan ṭul lo tawpah kan sawrkar hian hlei hluak takin sum a khawhral (extravagance) nasa hle, tih zawng hi a ni.
3) Sawrkar hnalak chungchanga MPSC kuta awm thin thil tam tak chhuhsak a ni a, Assistant chin hnuai lam hna lak buaipui turin Mizoram Subordinate Staff Selection Board a din a, Chairman leh Board member pakhat hlawh sang tak pein a chhawr a; staff eng emawzat an nei leh a, sum leh pai tam tak tul em em lovin a sengral a ni.
4) Tun Sawrkar thiltih, sum hmuh lehna (revenue) awm tur ni se, thil tha tak anga lang, mahse revenue awm tur anga ruahman ni si lo chu PAHOSS (Parking House Support Scheme) hi a ni. Aizawl khawpui chhung traffic jam nasa lutuk tihziawm nan motor kawng bula in hmun neite hnenah parking sak nan pawisa tam tak an pe a; chu mi in neitu chuan kum sawm (10) tal a in chu motor parking atan a hmang ang a, parking fee pawh a khawn thei ang a, amahin a nei ang, tih a ni a. A dilna form en hian Sawrkarin parking fee a hmuh vena tur ruahmanna a siam lo niin a lang. Motor tawt lutuk tihreh (Traffic jam free) ringawt chu keini ang state pachhe tan tlin a har khawp ang a. Hei hian thingtlang tihhmasawnna – Rural Development nasa takin a tithuanawp thei bawk ang. Heng parking house sakna tur tanpuina a pekho atang hian property tax a tisang vak emaw, parking fee 10-20% tal a la a nih chuan a ziaawm mai thei e. Mahse chutiang chu a ruka ruahman renga a scheme-a tilang lo a nih chuan a fel lo hle si ang.
5) Hetiang khawpa Covid-19 avanga kan buai lai leh sum leh pai lakluhna kan neih loh va, sawrkarin sum harsatna avanga Sawrkar hnathawk hlawh pawh a han puksak zauh lai leh Covid-19 positive enkawlna atana CM relief fund miin an pek khawm ruih ruih lai, thalaite tan pawha infiamna hun remchang awm loh laia infiamna lam tihhmasawnna tur tia khaw thenkhat playground phul lem (artificial grass) phahna tura party worker-te hnena contract lo pekte hi tul lova sum senna a ni.
Hemi thilah hian Finance changtu berin Budget lama passed tawh, sanction vek tawh a ni, tia thiamthu sawiin thalaite hmasawnna tur ngaihtuah vang niawmin a rawn chhan a. Thalaite hmasawnna tur hi thil tul tak ni mah se, tun ang boruakah chuan insum rih a tha khawp mai.
A thuhrimin Sport hi kan thalaite rilru siamthatna leh an kal sual tur venna hmanraw tha tak chu a ni ngei mai. Mahse chu ringawt chu kan tlin reng ang em? Playground tha tak tak kan siam te, Indoor stadium tha tak tak kan sak atangte hian Sawrkar hian hlawkna eng emaw tlemte tal a hmuh ve hi a hun tawh em?
Mizo football player thiam tak chher chhuak turin playground tha neih hi thil tul tak a ni ngei mai. State pawna sum tam tak hlawh an zuk hmu pawh thil lawmawm a ni. Heng player atangte pawh hian professional tax (sang em em lo pawh ni se) lakte hi thil tul niin a lang ta a (lak a lo nih chuan a lawmawm ang a), hei hi ram changkangah pawh an tih dan a ni. An khelhna ramah an pe a, annmahni ramah pawh an pe tho niin an sawi. German-ho phei chuan zaa 15 (15% zet an la a ni awm e). Hetiang rilru pua nakina sum tlema zawng tal hmuhna tur atana playground tha buatsaih a nih chuan thil tha a ni ang a, a nih lem loh va, fak hlawh tumna leh party hamthatna tur mai a nih chuan tul lova sum tam tak senna a ni.
Kan Sawrkar hotute hi tun ang renga sum ren lova an kal zel chuan kan ram hmabak chu a thim leh khawp ang. Kum 10 an sawrkar hmasak khan leiba an ngah lutuk a, a hnua Sawrkar tan khan chet a har a. A theih ang anga sum hmuh (resource mobilise) tumin tan an la a; Road Tax pawh lifetime-a pek tur, an ti a; mipui an phun nuai nuai a. A tawpah an tihngaihna hre lovin Kohhran ngenna pawh pawisa hlei thei lovin Zu zawrh kha an passed ta rup a. Thalai tam takin an thih phah a, a hrehawm hman hle.
MNF an rawn sawrkara Zu zawrh phalna license an rawn tihtawp khan Kohhran leh mipui chu kan thaw huai a, anni chuan Central atangin sum hai chhuah dan an thiam deuh ang a, zu zawrh ngai lovin min hruai thei ang, kan ti a ni. Mahse anni pawhin Central atangin an zu hai chhuak thei bik lo a ang hle mai. An hotupa ber Delhi-ah zuk kalin, ‘kan project siamte an lo pawm theih nan, Central minister ho lu ka zu vawdup hmasa a ni’ a ti a. Amah zawk an lo vaw dup ni maw, an M.P-in a campaign laia a tih loh tura a sawi kha a tih a ngai ta tlat a. Sum hmuh lah awm hek suh. Tunah hian an insiamtha a nih loh chuan, an hnua rawn sawrkar tur tan chuan, anmahni ngei pawh ni se, zu zawrh leh mai loh chu tihngaihna dang a awm ta lo, an tih hi hlauhawm tak a ni ta.
Sawrkar laipui atang khuan tunhma anga eng emaw project siama sum zuk haichhuah mai tur a awm tawh meuh lo a nih a rinawm. Assembly House-a Finance changtu berin, an Project pakhat atana an sum hmuh tur chu a tam lutuk a, sawi pawh a zahthlak, a ti chungin hmuh a la awm lo nge ni, Sawrkar hnathawk hlawh puk ngai, a ruala Group A, B, C leh D te hlawh pek theih tak loh chu. Hei hian kan dinhmun tur a hril thui hle mai.