Thinrim, insual leh mihring thih theih dân
‘Thinrim leh tharum thawh’ tih thupuia hmangin nikum 2018 August ni 1 khan article pakhat ka ziak tawh a. Chutah chuan thinrim theih hi mi pângngâi zia a nih dân te, mihringte hi phuba lâk châk reng kan nih thu te, tharum hian tharum vêk a hrin dân te, khawvêlin tharum thawhna a dem dân leh tharum thawhna hian mualphona leh inchhirna a thlen fo dânte ka ziak a. Tlêm sawi belh teh ang.
Mihringte hi thinrim thei vek kan ni kan tih tawh kha. Thinrimna hi chi hrang hrang a awm a, sawi vek sên pawh a ni lo ang. Thinrimna kan nei thar reng a, hun kal tawha kan thinrimna, vawiin thlenga la reh lote pawh a awm. Mahni chunga thinurna, mi dang chunga thinurna, pâwl leh sorkar laka thinurna, hnam dang leh ram dang chunga thinurnate a awm bawk. Mi thiamte ngaih dânah chuan thinrim theih hi puitlinna leh kan nun kan hman chhoh zêlna tûra thil ṭangkai pakhat a ni. Chutih rualin, thunun a nih loh erawh chuan thil pawi tak a thleng ṭhin. Thinrim loh tûr tihna a ni lo a, thinrimna hi thununa fimkhur tak leh fing taka tihreh dân ngaihtuah tûr tihna a ni zâwk. Tun hnuah phei chuan thinurna hupbeh ringawt hian thil pawi hrang hrang a thlen thei tih hi rin dân thar a ni.
Mihringte hi kan inang vek lo. Naupan lai aṭanga puitlin thlenga mi nunnêm leh mi pawi sawi duh lo chi kan awm lâiin a sual chi, mi dang kut thlâk châk chi kan awm bawk. Puitlin hnu thleng pawha sual zêl, tumah zah leh hlauh nei lo ang chi kan awm bawk. Mi chi hrang hrang zia kan sawi vek sêng lo ang. Thinrim vânga insual ringawt hi thil âtthlâk leh nuihzatthlâk tak a ni. A tâwi zâwngin mi mâwl zia a ni. Thinrim chhan hi âwm eng ang mah se insual hi a ṭhing a, pâ nih âiin mâwl nihna a ni zâwk. Mi fingte chu thinrim
ṭhin mah se, insual zahthlâkzia leh ṭhat lohzia an hriat avângin a thuin an sawi fel mai ṭhin.
Bomb hlauhawm nuclear hmanga indonaah a chak zâwk a awm theih loh ang, indote hi an intichhe tawn ve ve dâwn an ti ṭhin. Chutiang deuhin, insual hi a ṭha lo a, a tuartu zâwk hian phuba lâk dân tur a ngaihtuah char char a, a la ṭhin rêng a ni. Phuba lâkna chunga phuba lâk chhâwn leh duhna a awm leh a, chu chuan insualna bawk a hring leh ṭhin. Mi fel leh ṭhate chauhin phuba lâk an duh lo a, chu pawh chu dânin phuba a lâksak tho. Mihring leh dânin phuba a lâk loh pawhin Pathianin a la tho. Chuvângin, mi kan sawisak hian sawisak leh hrem kan inhuam tihna tluk a ni.
Mihringte hi kan thin a rim hian khua kan hmu lo ṭhin a, ngaihtuah a tâwi a, kan â a ni deuh ber mai. Tharum, silai, lung, thir, chem leh tiang hmanga mi kut thlâk kan hreh lo a, ngaihtuahna a tâwi bawk nên eng thil nge thleng dâwn tih kan ngaihtuah pha tawh ṭhin lo. Pawi khawih hnu leh thinur reh hnuah kan thiltih pawizia leh zahthlâkzia kan hre chauh ṭhin a; mahse, a pawi zo tawh ṭhin.
Kan naupan lai chuan ganja ngawlvei thingtlâng pa pakhat chu a ganja zûk chuan a lo vahna hmunah a ti-â thut a, a chempui hriam tak chu a iptepuia akin a haw ta a. An in kawt zâwla a fapate pahnih lo in-marble chu zâwngtê anga hmuin a sât hlum ve ve a. In chhûnga a nupui puantah mêk bula an fa tê ber, bawk vâk thei hlim pawh sah a tum leh a, vanneihthlâk takin a nupui chuan a chhan hman hlauh. Police-ten an man a. Police thana a thlen hnu-ah a harh chhuak a. A pawi khawih a’n hria chu amah paw’n râpthlâk a ti hle a, intihhlum hial duh khawpin a inchhir a; mahse, engkim a pawi zo vek tawh. Thinrim khaw hmu lo thil tih hi ganja tih-ât thiltih ang deuh hi a ni.
Hmeichhe pahnih intithinrim pawh kawtthlêrah mipui tam tak hmuhin an insual a. An kawr leh kekawrte an inpawhthlêrsak a, an hnute fûnna thlengin an inpawh chhiatsak. Nimahsela, an zak chuang lo. An insual zui zêl. A chhan chu an thinrimna hian a tihât vâng a ni. Ka ṭhianpa zâidam deuh mai pawh kha an school-ah a ṭhianten an tithinrim a. An insualna lamah classroom blackboard-te kha a hnek pawp palh a ni âwm e. Ka hnek fuh lâi rêng rêng ka hre lo a ti. A thinrimna hian a tih-ât vâng a ni. American sipai bâng Timothy McVeigh paw’n a thinrim avângin AP Murrah Federal building a bomb a, mi 168 an thi a, 680 an hliam. Amah an chîu hlum phah. Hei hian thinrim avânga thil sual tih hi âtna chi khat a nihzia leh a hlâwk lohzia a tichiang hle.
Mihringte hi sa huat lâia inkhawih palh hian awlsam takin a thih theih a, chu chu martial arts zir ṭhinten an hre chiang ang. Thih awlsamna hmun pawh ngaihtuah loa insawisak chiam hian tum loh deuhin mi kan sawisa hlum palh thei. Nupa inhnial thinrim, ṭhianzaho zu rûi inhnial thinrim, pafa inhnial thinrim leh unau inhnial thinrim, kut inthlâka tum loh deuha insawisa hlum palh an awm fo tawh. Chuvângin, thinrim avânga kut inthlâk hi chîn loh a ṭha.
Kan thinrim fo tawh a, kan dam chhûng hian kan la thinrim zêl dâwn. Mihring chauh ni loin ransate pawh thinrim avânga lo insual hlum fo tawh an nih ve avângin thinrim hi kan hmêlma pakhat a ni tih kan pawm a ngâi. Kut inthlâk hian thil ṭha a hring lêm lo. Football-ah pawh kut thawh hmasa apiang red card pêka hnawhchhuah zêl an nih kha. Thil dik leh ṭha a awm theih nân chauh thinrim ila, thinrim avângin pawi erawh i khawih lo ang u.
Miltona, Vaivakawn