Written by
Lalhruaitluanga Bawitlung

SAWRKAR INRENCHEM LOH AVANGIN MIPUI THAU SAWK PHAH A TUL TA A MI?!

Chanchinthar hrang hrang aṭangin Mizoramah power hman man 20.68% in tih pun a nih thu rawn chhuah a ni a, hetiang hian tun ang kan ram fiscal deficit nei sang lutuk ah hi chuan sawrkar hnenah mipuiin service hrang hrang kan dawn avang a man kan pek ṭhin leh chhiah mipuiin kan pek ṭhin te a pung chho ngei ngei dawn avangin mipui kan lo inrinlawk hi a pawimawh tak zet a ni.

Fiscal Deficit hi sawrkarin sum a lakluhna aiin a hman­ralna te lo inrinlawk aiin a tamna a ni deuh ber, hetiang indaih lohna hi hmun dang aṭangin inphurukna turin sawrkarin a dap chawp ṭhin, hetiang dinhmunah hian sawrkar a awmna chhan chu a inrelbawlna ah inrenchemna tel hauh lovin a khawsak vang a ni.

Mizoram Budget indaih lohna avanga hmun dang aṭanga sum puk chawp ngai Fiscal Deficit hi Finance Commission chuan hmun hrang hrang aṭanga ramin sum a lakluh (GSDP) aṭanga chhutin 3% aiin a sang chuan ram sum dinhmun a him lo tiin a sawi a. Kum 2017 leh 2018 khan Mizoram Fiscal Deficit chu cheng vaibelchhe 320.22 leh 352.93 niin hei hi Finance Commission in a him chin a tih 3% aiin a hniam hle a, kum 2017 leh 2018 hian Mizoram Fiscal Deficit chu GSDP aṭanga chhutin 1.81% leh 1.51% a ni.

Hetih lai hian kum 2019 leh 2020 a Mizoram Fiscal Deficit chu a pung nasa em em a, cheng vaibelchhe 1223.63 leh 2175.79 ah a pung chho dâwrh a, a punna hi GSDP aṭanga chhutin 4.62% leh 6.87% thleng chhovin, a hlauhawm chin a tih 3% kha nasa takin a pêl a ni.

Mi ṭhenkhatin awihawm leh thiam takin sum indaihlohna chhanah ‘zu zawrh anih tak loh hnuin sawrkar hnenah chhiah chhunluh a tlem phah’ tiin thiam takin an sawi ṭhin a amherawhchu hei hi thu belhchian dawl lo a ni.

Mizorama zu zawrh tawp kum 2018 khan sawrkar hnena chhiah lut zat (own tax revenue) hi cheng vaibelchhe 726.70 niin a kum leh 2019, Mizorama zu zawrh khap a nih hnu hian sawrkar hnena chhiahlut zat chu cheng vaibelchhe 730.98 ani a, a hma kuma zu chhiah lak hunlai ai khan chhiah lut zat hi a tam zawk a, chuvangin a chunga sawi tak chhuanlam khi chu thu tlingah a lak theih loh a ni.

Fiscal deficit a tam hi chuan sawrkarin ram hmasawnna rurel a sakna kawngah a hnufum phah anga, sawrkarin ram mipui tana rawngbawlna hna hrang hrang a thawh ṭhinte nasa takin a ṭhuanawp phah ṭhin a, sawrkar hnathawklai leh pension ten an hlawh an la mumal thei lovanga, tualchhungah pawisa lengvak a tlem bakah sawr­karin hmundangah sum puk tur (loan) a hmu hlei thei loh bakah mipuiin mahni thawhchhuah sum khawl (savings) tur kan nei hlei thei lovanga chakkhai lakna tur sum han hman tur (purchasing power) a tlahniam bawk ang.

Hetiang dinhmun chhuanchhia, tuna Mizoram mipuiin kan tawn mekna chhan hi a nawmsakna ringawt ngaihtuahin sawr­karin ro a relna ah inren­chemna chang hre turin mawhphurhna a lak loh duh loh vang a ni.

Lalhruaitluanga Bawitlung