Written by
Lalnunṭawma Fanai
Rilru indona siamtu halpuah, Hal tur nge khap tur?
Mizo mipuiin sorkar leh YMA hmalakna a huhoa kan thlâwp langsar ber zinga mi chu hâlpuah hâl loh a ni a, Mizo mipui thoin sorkar leh YMA hmalakna a huhoa kan thlâwp theih tâk loh langsar ber pawh hâlpuah hâl tho a ni.
Kum 2020 kum thar lawmna leh 2019 kum hlui thlah zan Dec. 31 zanah khan Aizawlah chuan hâlpuah a puak leh nasa hle a, mipuiin sorkar leh YMA ngenna kan zawm lohzia a lang chiang viau. Krismas leh kumthar vuakvetah hian hâlpuah/hâlmawi, etc. hâlte hi sorkar hmasa hun lai pawh khan khap a lo ni tawh a, kuminah pawh Home Minister hoin khap leh niin, thuneitute'n thuchhuahte an siam hlawm a nih kha. Media lamah pawh khapnate hi hmuh tur tam tak a awm a; mahse, heng khapnate hian awmzia a nei lo hle tih mipuiin kan hmu. Chiang taka lang chu, sorkar hmasa hun laia kalpui fuh tawh, kalpui fuh loh leh siin a nghawng vang a ni a, mipui rilruah indona a siam a; kan heti zo ta tihna a ni.
Sorkar hmasa hun lai khan sorkar leh YMA ten nasa taka mipui an ngenna avangin Krismas leh kum thar vuakvetah khan hlawhtling takin khap a lo ni tawh. Aizawl khawpui phei chu a rehin a reh duk a nih kha. Mipuiin sorkar leh YMA ngenna khati taka kan zawm kha Mizo nih a nuam kan tih thute leh kan la lungrualzia sawi nante kan hmang a ni lo'm ni. Hun a kal hret a, kum 2013 thlahna leh kum 2014 kum thar lawmna atan sorkar chuan rorel dangdai tak a rawn nei ta a. Chu chu - kum 2014 kum thar lawmna atan Aizawl khawpui hmun pathum Laipuitlang, Tuikhuahtlang leh Durtlangahte hâlmawi hâl rel a ni. Heta rorel ang hian hâl zui a ni ta a, a sensoah pawh sorkar chuan Rs. 1,80,000 a hmang nghe nghe. A hâl tur hian Aizawl Police Station leh Bawngkawn Police Station-a police-te ruat an ni (Vanglaini- RTI 24 Feb 2014). Mipui nâwlpui tan khap ni mah se, tlem azawng chuan an hâl ve nghe nghe bawk.
Kum 2014 kum thar lawmna atana halpuah hâl hi khatih laia Home Minister Pu R Lalzirliana hoa rorel dan lo anga a hnua sorkar hotute'n ro an lo rel leh anga kalpui nia sawi a ni. November 24, 2014-a Home Minister Pu R Lalzirliana hoa Krismas leh kum thar lawm dan tur eng emaw zat rel zingah, 'Mizoram ramria Police leh Excise & Narcotics department checkpost leh checkgate nei department dangte'n gate duty-te hnenah a rang thei ang berin hâlpuah leh hâlmawi (firecrackers & pyrotechnic materials) Mizoram chhunga lak luh leh zawrhte ngawrh taka man hna thawk tura tih a ni,' tia ziah a ni. Mahse, Home Minister awm loh laiin khatih laia Chief Secretary Pi L Tochhong hoa sorkar hotuten rorelin Chief Minister Pu Lal Thanhawla an râwn a, ani'n a lo pawm mai si a. Chu rorel ang chuan Aizawl khawpui hmun pathumah hâlmawite hâl a ni ta a, tih hi khatih laia media hrang hrang thuchhuah kan hmuh a ni. Hei hian mipui rilru a tiphir ta a, rilru lama indona a siam phah a ni. Khawvel ram changkang zawka an hâlte hi kan en kual ve ṭhin a, anni hi chuan sorkar buatsaihin, hâl tur bika siam, hâltu bik siamin awmze neiin, mipuiin a
hâlna hmun bika mi en theih turin an hâl mai ṭhin. Heng hi kum thar lawmna lian takah an hmang tawh a, sum pawh tam tak an seng ṭhin. Heng hi Mizoramah hian kalpui ve kan tum chhinte pawh a ni mahna.
Mipui tam tak ngaihdanah chuan, sorkarin a khap a, YMA ngennate nen kan zâwm a; mahse, sorkar berin a hâl leh tho avangin eng nge kan hâl lohna tur bik, tih ngaihdan a piang ta a. Hetih rual hian, Aizawla hnam dang awmte an sakhaw hun pawimawha an hâl te, Aizawl sipai lammuala inkhelhnaa an hâlte thlengin thîkna a awm a. Heng lo awm dan zawng zawng hi en ila, mipui hi dem a rem chiah bik lo. Hâlpuah ṭhat lohna te, hâlpuah vanga boruak chhia tuartu damlo an lo awm tawh dan leh thihna hial thlen tawh dante sawi tur a awm fo mai a. Hengte ngaihtuah hi chuan khap reh hmak hi châkawm tak a ni. Kei ngei pawhin media lamah mithiamte sâwmin a theih ang angin ṭante ka lo la ve tawh ṭhin a; mahse, mipui rilru hliam tho chhuak tawh up bo leh hi a har tlat tawh. Sorkar tan pawh hâlpuah khap boruak kan paltlang mekte en hian zirlai thar zir tur a awm ngeiin a rinawm.
Ka hriat sual loh chuan, kumin kum thar lawmnaah pawh khan, Aizawla Bethlehem Veng leh Kulikawnah an hâl mang lo niin an khawtlanga mi pawimawh tak takte'n min hrilh a. Hei hi tun hma aṭanga an la kalpui zel a ni a, heng vengte hi an fakawm zel e. Mipuiin sorkar leh YMA thu an zâwm ta si loa kan ti dawn nge, khap zawngin ngaihtuahna seng zel ila tihte ngaihtuah chungin rawtna chi hnih siam chhin teh ang.
Hal lam hawi zawngin rawtna siam ta ila
1. Kum thar lawm nan chauh hal ni se, ni 31 zan dar 11:30 aṭanga zanlai dar 12:30 chhung hal ni se. A hma leh a hnuah erawh hal loh ni se.
2. Veng tinah YMA te emaw, duty dang ten damlo awmna hnai ngaihtuahin, chung damlo awmte in bula hal loh dan erawh ngaihtuah se.
3. Kil tina hal aiin, veng chhungah pawh hmun bik deuh neiin ti ta law law ila, hmuhnawm tham law lawin a ṭha mai thei.
Khap zawngin ngaihtuahna seng leh ta ila
1. Sorkarin tun hmaa a kalpui lai khan, media nen an thawkho ṭha hle a; chu chu kalpui leh a ṭha.
2. Media ten sorkarin a khap chuan umzuina nasa zawk siam se a fuhin a rinawm.
3. CYMA aṭanga thuchhuah siam hi a ṭha a, a hlawhtlinna tur chu YMA branch bawk a ni. Halpuah khap thu tlangau mang lo veng leh veng chhung chanchinbua chhuah ngai lo veng an tam em? Ṭan lak thar a ṭul dawn. Aizawla Ramthar Veng hi sorkar leh YMA thu zawma halpuah khapna thu tlangau taima ber award pek tlak hial an ni thung.
4. Halpuah zuartu sumdawngte'n sorkar leh YMA thu an ngai pawimawh lo. An mansakte hremna hi a nep deuh ṭhin a, kawng thar, na deuh zawk zawh law law a ṭha ang em? Thuneitute an pawimawh.
5. Kohhran hi a pawimawh hle a, Biak Inah ngenna nasa zawk nen ṭan an lak ve a ṭul. MKHC aṭanga bulṭan a, nasa zawka ṭan lak a ngai. A bawhchhetute zingah kohhran mi tak tak an tam.
Lalnunṭawma Fanai