Written by
Lalbiakmawia Khiangte
L-9, Laipuitlang, Aizawl

UPATE A LAI LUMAH

Pathian Thu chuan naupang leh upa te hi a dah hlu hle. Naupangte chu van lam ro kan khawm, Lalpa laka kan rochan ni hialin a sawi. Upat leh damrei hi Pathian malsawmna a nih avangin dinhmun zahawmah dahin a chawimawi hle bawk. Ram changkang apiangin naupang te leh upa te an dah pawimawh ṭhin.

Tunhma Mizo khawtlang nunah nau­pangte’n ngaih­pawimawh an hlawh lo viau a. Puitling zinga an lo awm ve te chu hnawksak an ti a, “Chhuak rawh u, pawnah awm rawh u,” tih an ni ṭhin. Enkawl fai an nih loh avangin, “Naupang te te uite rim nam,” an ti mai mai ṭhin bawk.

Tunah chuan nau­pangte’n ngaihsak an hlawh ta. Nu pum chhunga an awmlai aṭangin enkawlna ṭha pek an ni. Khawtlang leh in chhugah a lailum an chang tawh. An duh ang chu kan hnial lo a ni ta ber mai. Hetih lai hian upa leh tarte erawh chu, “Ve ringawt a che,” kan la ti deuh va, a kil lamah kan hnawl chu a la ni ber mai lawm ni?

Mizo in upa emaw tar emaw kan tih ringawt ai hi chuan sapṭawnga ‘senior citizen’ han tih hian zahawmna a keng nghal a ni. India ramah chuan kum 60 chin chunglam hi ‘senior citizen’ an ti a. Chutiang mi hnen­ah chuan central sawrkarin pension thlatin Rs 200 a pe a, Mizoram sawrkarin Rs 50 lekin a lo khing ve a, Rs 250 a lo ni ta a nih chu. Sanction a tlem avangin pension hmu thei ngei tur hmu si lo an tam hle a, Mizoram sawrkarin a lo khinna hi a beitham kan ti

ṭheuh bawk awm e. Tripura sawrkar chuan Rs 500 in a lo khing a, Rs 700 a pe.

Kei nin upa kan tih hi Israel-ah chuan ‘golden age’ a ti. An ram a changkang a, mihring dam chen pawh a rei. An in tihlimna tur ‘club’ te an siam sak a, pension an pe ṭha bawk. Hetiang pension hmutu hi chuan thildang ngaihtuah ngai lova kham khawp a hmuh bakah han zin khawthawnna tur te pawh a khawl thei a ni. India ramah pawh hian sawrkarin ṭhat a chhuah ve zel a, kum 60 tling chin tan chuan thlawhna chuan man te, rail chuan man te, bus chuan man te pawh a chanve zelin a tih theih a ni.

Hetiang a nih mek lai hian vantlangah leh chhungkaw tinah insiamṭhatna tur a la tam hle. Ka tel ve na MUP Committee-ah chuan thawhlawm khawn chungchang kan sawiho laiin member pakhat in, “Engmah kan thawk chhuak ve tawh si lova” a han tih chuan ngaih­tuahna a ti thui hle. Hnuk a ulh ṭep a, thin a ti rim deuh ṭhin.

Ka nu leh pate ka laka an inthlahrung hauh lo kha a lawmawmzia ka hrechhuak uai uai mai. Kei chuan, “Engah nge in inthlahrun ang? In fate hi an sen tet aṭanga a thim a var thlu loin in enkawl a, an tan in in hmang ral rak a. Engah nge in inthlahrun? Anmahni leh an thawh chhuah ve te hi in thawh chhuah vek a nih hi hre ta che u” ka’n ti lo thei lo a ni.

Kan nu leh pate hi kan hriat loh hian an lo inthlahrung thei viau dawn a ni. ‘Ka tih ve hun’ a lo thleng ta a nih hi ti a, theih ang tawka kan duat a lo hun ve ta a nih hi. Hetianga enkawl tur kan nei hi a vanneih­thlak hle mai ti a an thu leh hla ngaithla in a lailum ah i dah teh ang u. Kan hriatreng tur pakhat chu, ‘ngaithlatu’ an mamawh a ni, tih hi.

Ngaithla ila, ngaih­sak ila, ngai pawimawh ila, duhsak ila, kan hma­ngaih a ni tih an hriat theihna tur kawng hrang hranga lantir i tum thar ṭheuh teh ang u.

Lalbiakmawia Khiangte, L-9, Laipuitlang, Aizawl