Pu Rokunga fanu nen kan inkawm a...
Dt. 15/4/2019 (Mon) tlai dar 2:30 khan Pu Rokunga fanu Pi Lalengi (80) nen an chenna in Upper Republic-ah hnam chungchangte sawiin darkar khat leh a chanve zet kan inkawm a. An chhungkaw chanchinte ka zawt a, a sawi tui hle a. Hnam chungchanga an chian chiah loh dan te, a hmel hriat loh mi pakhatin a lo zawh ve tawh thute a sawi a. (hei hi Pu Keste Malsawma, Vaiphei Welfare Secy. a ni). Eng hnam nge an nih tia ka zawh chuan, “Hmar chu kan inti a, mi
ṭhenkhat chuan Vaiphei hnam min ti a, ka pa (Pu Rokunga) kan zawh lahin, Hmar emaw Vaiphei emaw sawi a ngai hlei nem, Mizo nih hi a tawk mai, a ti leh mai ṭhin a” a ti a. Ka pu Thangluta (Pu Rokunga pa) hming tawpah ‘Vaiphei’ tih erawh hi chu dah a ni a. ‘Vaiphei ṭhenkhat Hmar hnam nia inhre tlatte pawh an awm a, a inang reng nge maw ni dawn ni’ te kan ti a. Thingpui in pahin kan han nui leh hawk hawk ṭhin.
Chiang deuh zawka a pa chanchin kan hriat theih nan Bookself-a a file roh em emte chu ava phawrh a. Ama ziah ngei te, Sangzuala Pa (Pu Dengchhuana) ziah te, a pa chanchin ziahna Meichher bu 3, YMA Chanchinbu 3, Zonu 1,Mizo nih tinuamtu Rokunga bu 1 te chu a va la chhuak a. Meichher bu pakhatah chuan ‘Rokunga Hmar’ tia ziah a ni a. Paper-a a chanchin ziahnaah erawh chuan “Upa Rokunga Chanchin - A pa chu Thangluta Vaiphei a ni a, a nu chu Zaliani Chhangte a ni” tia ziah a ni. Helai tak hi Pi Engi pawh a chian loh rukna lai a ni. Hmar hnamah a rilru a bet thlap thei lo a, Vaiphei hnamah a bet thlap thei bawk hek lo.
He an dinhmun hi kan dinhmun a lo nih ve tawh dante ka share ve ta mawlh mawlh a. Vaiphei hnam chu Hmar hnam chi peng pakhatah lo ngai ṭhinin, a chian leh zual nan Hmar Vaiphei (HV) te kan inti ṭhin, ka ti a. Mahse, Hmar hnam leh Vaiphei hnam chu hnam hrang daih a ni tih kan hriat tak hnuah chuan Hmar kan inti tel tawh ngai lo, tih thute ka hrilh ve ta zel a.
Pi Engi chuan, “A nih leh tunah hian i fate leh i nauten Vaiphei an inti nge?” a ti a, an intih vek tawh thuin ka chhang a. A ni chuan, “Ka pu (Thangluta) kha chu a hming tawpah Hmar dah lovin Vaiphei dah a ni. Mahse, keimah bik hi chuan piantirh aṭangin Hmar tih hi ka lo inhriat dan ṭhin a ni a, thlak zung zung hi a har tawhin ka hria a, chuvangin Hmar hi chu ka la inti tho mai. Kan tu kan fate erawh chuan Vaiphei an inti duh tawh chuan ka ring” a ti a.
Pu Rokunga chhungte hi Sialhawk khaw bul Khuaihnuai khua (tunah a ram tawh) ah an awm a. Khuaihnuai aṭang chuan Sawleng-ah an pem a, Sawleng aṭangin Aizawlah an pem leh a ni. Aizawla an luh kum chiah hi hriat a sawi thei lo a. Kum 1911 Mautam vawi 2-na, Abor run - 1, Printing Press hmasa ber bun kumah kha chuan Aizawlah an awm tawh niin a sawi. Hei vang hian Aizawl pa hlun a tih theih a ni.
Pu Rokunga hi ni 20 Feb., 1914 khan Aizawl Venghnuai-ah a piang a. 1927-ah Aizawl Sikulpui-ah Lower Primary a zo a, 1929-ah Middle School a zo. Kum 1934
aṭangin Loch Printing Press-ah a thawk ṭan a, kum 1935-ah Pi Zamawii nen an in nei. 1945-ah Kohhran Upa a ni. A fate: (1) Lalnunmawia (a tet laiin a thi), (2) Zahmingthangi, Chhuanliana BVT nupui, Bethlehem vengah an awm. (3) Lalengi (kum 80 a hmang mek) Upper Republic, (4) Rev. Thangdela (L) leh Thangzika (L) phir, (5) Thankunga (L) (6) Vanlalrova (L) (7) Vanlalsiama (L) (8) Zoramthangi Upa Zaithuama nupui, Bungkawn Vengtharah an chhungkuain an cheng, (9) Zairemthanga (L) Pu Rokunga hming tawpah hian Hmar tia dah leh Vaiphei tia dah hi hmuh tur a awm zeuh zeuh.
A fa nu Pi Engi sawi angin Hnam lamah hi chuan a ham strict vak lo a nih hmel. Class XI Mizo Zirlaibu Page no 49-ah ‘Mizo ṭawng khawvel’ tih thupuia hmangin Pu C.Sangzuala chuan “Zofate tana rual awt ngawih ngawihtu Mizo hla phuah thiam, Vaiphei hnam, Aizawl pa hlun Pu Rokunga chuan - Leng dang mi chu lal lai par tlanin, Min ngailo ten hlimin an leng si” tiin a ziak a. Pi Engi article-ah “A pa Thangluta Vaiphei” tia dah a ni bawk.
Hetiang a nih vang hian ‘Rokunga Hmar’ tih ai chuan ‘Rakunga Vaiphei’ tia ziah hi a dik zawk hmel. Mizo culture-ah chuan faten pate hnam kan chhawm zel a ni a. Pu Rokunga hian a hla phuah aṭang pawh hian Mizo culture hi a ngaina-in a chhuang hle tih a hriat theih. Chuvangin, Pu Rokunga hi a pa hnam Vaiphei hi chhawm nuntir zelin Rokunga Vaiphei tia ziah hi kan ziah dan tur leh lam dan tur dik a nih hmel.
VL Huala, Upper Republic