'MTET' hi a hnawk ta em ni?

November, 2018 ah khan Mizoram mipuiten kan aiawha roreltu tur kan thlang a, kan duh taka kan thlan chhuah chu MNF an ni. MNF-in sorkar hna pawimawh tak zirtirtu lak a tum danin inhnialna a chawk chhuak nasa hle.

Ṭhenkhatin, "MNF hi kan la duh tak tak lo, Congress kan ninga an zu zawrh kan duh lo bawk a, Congress vote-tu tam takin ZPM an vote phah a, chu bakah inthlan dawn hnai kar hnih khata BJP lamin an rawn puihna sum khan a vawrh kang ve bawk a ni. MNF hian vote share hmu tam pui si lovin MLA an ngah ta dul a ni," an han ti kual a. Eng ang pawhin sawi kual mahse Mizo mipuiin kan duh taka kan thlan chu MNF an ni. Anni hian kan duh ang taka ro an rel duh leh si loh chuan mipuite hian kum nga chhung kan tuar dawn tihna a ni mai a, kan thlan chhuahte khawsak dan hi sawisel pawhin awmzia a awm dawn lo.

Mizoram sorkar hian tun hnaiah Primary School leh Middle School-a Muster Roll a thawk tur zirtirtu 946 a la dawn tih an puang dup dup ta a ni. Zirtirtu lak thar hrim hrim hi thil ṭul a ni em? Mizorama sorkar zirna sikulah hian zirtirtu hi an indaih lutuk zawk a, mahse zirtirtute hian awm duhna bik leh awm duh lohna bik an nei a, sorkar hian a hnathawkte hi a tir kal thei thlawt si lova zirtirtu thar lak a rawt ta a ni ber mai thil awm dan thlir hian.

Directorate of School Education Annual Publication, 2017-2018 kha ngun takin han chhiar ila kha ta kan hmuh chhuah chu Mizorama sorkar sikula naupang awm zat leh zirtirtu neih zat kan chhut chuan, zirtirtu indaih lohna hi a awm tur a ni lo. Mahse sorkar hian mahni post-a awm lo zirtirtu a hrem ngam lova, a duhna hmunah zirtirtu a kaltir thei lova, anmahni zirtirtu zawk hian duh an thlang lo chauh zawk a ni si.

Sorkar Primary School leh Middle School (Government school leh SSA zawng zawng huamin) a zirtirtu pakhatin zirlai an enkawl zat tehna Pupil Teacher Ratio (PTR) aṭanga a lan dan chuan Primary Sikul chinah zirtirtu pakhatin zirlai 14 an enkawl (Primary School PTR - 14 : 1) mek a ni. Tichuan, Middle School lam kan en chuan zirtirtu pakhatin zirlai pasarih lek enkawl ang a nih chu! (Middle School PTR - 7 : 1)

Kan mamawh chu zirtirtu lak belh a ni lo; zirtirtu awm sate mamawhna hmuna dah ngam a ni. Congress kha sorkar sum enkawl kawngah fakawm mahse zirna enkawlah an fail, zirtirtu pawh khawih che ngam lo an ni. MNF an lo lal a, zirtirtu an sawn kualin an sem rual ngam dawn emaw kan ti a, an ngam lo. An ngam lohzia tilang turin indaih em em chungin 900 chuang an lak belh dawn.

Zirtirtu lak belh dâwnah dan awm sa an paih. Hna latu tura din MPSC pawh an hmang duh lo, an mi duhzawng thun theih dan awlsam tak tur ni maw, zirtirtu turin an paltlang tura duan Mizoram Teacher Eligibility Test (MTET) chu neih a ngai kher tawh lo an ti!

Tunah hian MTET zo tawh ṭhalai 4,000 chuang an awm. Dan ang thlapin zirtirtu la ta se, mi 3,000 chuangin an la chang dawn chuang lo. MTET pal tlang chin chu thiam tak an ni tawh a, dan ang thlapin MNF hian zirtirtu hi la dawn ta se thiam tak zinga 3,000 chuang chuan an la chang dawn lova, ṭhalai lehkhathiam hi an indaih tawh a ni. Mahse, kan pute an meeting a, ram leh hnam hmangaihtute ṭhu khawm chuan MTET chu hnawksakah an ngai a, an paih ta riap mai.

Tunah hian India ram pum kalphungah (National norms) zirtirtu pakhatin zirlai 25-30 vel enkawl tur anga ngaih a ni. Mizoramah chuan zirlai lamin an daih lo, mahse zirtirtu 946 lak belh tur an ti. Chu pawh chu MTET neih kher ngai lovin an kalpui dawn. Tunah hian kan ram hian state dangte kan thlir chuan kan mamawh aia tam zirtirtu kan nei mek a. Tichuan, 946 kan neih belh dawn a, heng mite hian zirtirtu ni tura paltlang ngai MTET an neih kher a la ngai lo zui - khep khep mai dawn a!

Sorkar sikul zirtirtu Recruitment Rules-ah chuan Mizoram Teacher Eligibility Test (MTET) neih a ngai. Mahse Recruitment Rules awm mek hi 'recruitment' atan hman a ni dawn ta lo a, chu chu eng Rules nge ni ta ang? Tarmawi Rules leh Cheimawina Rules ang lek a chang ta, recruitment atan an hmang duh ta si lo.

MTET hi tunge exam duh tawh ang! Tunah MTET an exam chhan hna ṭau a tet a, an exam hah ve MTET chu hman loh tur an ti leh ta rup mai si, Mizo ṭha­lai lehkhathiam an khawngaihthlak zui zel dawn a ni. Hetiang hunah hian zirlai pawl hi an au chhuah ka rin nen zinna tur (study tour) pawisa an pek dawn avanga an lawmthu sawinate news-ah kan lo hmu teh daih a, kan zirlaite zirtirtu tur lak danah dan awm sa hnawl a nih laia zirlai hruaitu ngawi reng kan nei hi a vanduaithlak ka ti. Hlawh sang nawr tur ringawta inthurual lo hian sorkar zirtirtu pawl ding sate pawh hian aw chhuah ngam se, in profession-ah mi 1,000 dawn an lo luh belhna turin RR awm sa an hnawl a, chu chu in ngaimawh lo thei a nih chuan Mizo ṭhalai lehkhathiam MTET pal tlang chin hi chuan en dan tawk kan nei tawh ang che u.

Kan Pute, Council of Ministers ṭhut­khawm­naa tel zawng zawngte u, MTET hi a pawimawh ta lo sawt nge, a hnawksak ta thut. Kha leh chen kha MTET paltlang tumin kan inzir a, tunah chuan 'a thlawn mai maw?' tih hla ang chauh kha a ni. Zirtirtu 900 chuang lakna tura an hman duh hleih loh MTET hi, nakinah post pahnih pathum lek hnawhkhahna tur an lak dawnah an rawn ngai pawimawh leh ang a, MTET nei pawh 5000 aia tam lo ni tawhin kan pute Council of Ministers thutlukna siam zar zovin/ tuarin exam hall-ah kan innek leh nul nul ang a, vote thlak a hnai chho ve leh mai ang!

Zirtirtu a hlawma an lakna berah teh­naah an hmang duh ta si lova, Mizo ṭhalai, I MTET exam ve kha eng atan nge ni ta le?

Lalrinawma, Chaltlang