Written by
R.K.Hmangaiha
Dy. Director of School Education (Rtd)

MIZORAM SCHOOL EDUCATION THLIRNA (Inspection leh Supervision lamah ṭan lak a ngai)

Vanglaini February 17 & 18, 2019 issue-ah khan Dr. L.N.Tluanga, Director of Education lo ni tawh khan Mizoram School Education Thlirna a lo ziak tawh a. Ani hi zirna lama kan hotu hmasa zinga mi, lehkha thiam tak, mizoten subject harsaa kan ngaih mathematics pawh thiam ber zinga mi, kan chhuan em em a ni a, a thu ziakte kha a pawmawm hle. A thu ziaka a tarlan “Mizorama sikul zirna siam ṭha leh tura hmanraw pawimawh ber pakhat chu sikul entu (inspectors) rual, mi dik leh rintlak leh taima, chinchang hria neih leh hi niin ka hria; kan neih mumal lohna hi a rei ta khawp mai... Sikul hian tlawhtu, thurawn petu leh a ṭul huna zilhtu a mamawh a; endiktu tumah an awm loh chuan inthlahdah a awl” a tih kha han tuihnih ve ka chak tlat mai.

He Department-ah hian kum 12 zet chu zirtirtu leh office clerk angin ka thawk a, kum 32 chhung chu sikul entu (inspector) angin ka thawk bawk. Ka thawh tirh lai chuan bial siam tet a ni lo va, district pumpui hi mi pakhat chan a ni mai a, sikul tin tlawh tur chuan ke a kal vek a ngai a, kum khatah mel tam tak kan kal ṭhin. Sub-Inspector of School kan lo nih khan bial a lo zim ta deuh a, mahse Primary leh Middle School kan kawp ta a. Kum khat chhungin kan bial sikul zawng zawng vawi hnih tal tlawh chhuak vek tura tih kan ni a, a hahthlak ve

ṭhin khawp mai. Amaherawhchu, Mizote hi zirna ngaisang tak kan ni a, khua kan thlenin khawtlangin duat takin min lo dawngsawng ṭhin a, hah a dam ta ṭhin mai zawk a ni. Ka ṭhat lai hun zawng zawng, kum 44 zet chu he department mi ka nih avangin, Assam, District Council, UT leh State Govt. hnuaia ka thawk hman vek a, inenkawl dan chi hrang hrang hnuaiah ka lo awm ve tawh a ni.

Assam hnuaia kan awm lai chuan Lower Assam Circle chhunga awm kan ni a, Gauhati aṭangin Inspector of Schools-in min awp a, a hnu lehah Southern Assam Circle hnuaiah awm lehin Silchar aṭangin Inspector of Schools in min awp leh a. Chung hun lai chuan Asst. Inspector of Schools in min rawn tlawh zauh zauh chauh a ni. Kum 1952 aṭang kha chuan Mizoramah Deputy Inspector of Schools an rawn dah a, a hnuaiah Mizoram sikulte chu an awm ta a ni. 1956 kum tawpah Lunglei-ah Deputy Inspector of Schools an rawn dah ve leh ta a, kan lo changtlung ta sawt a. Khang hun lai pawh khan min awptu lal ber chu Director of Public Instruction, Shillong a ni reng tho a ni.

Inspection & Supervision chungchang

India ram hian Education Commission a din ṭhin a, chu chuan Inspection & Super­vision hi a ngai pawimawh em em ṭhin. Sikul entu, Inspector-te hi sikul tlawhtu, thurawn petu, kawng dik kawhhmuhtu, a ṭula zirtirtu leh sikul enkawltute zilhtu leh hautu an ni, an ṭangkai em em a ni. Sikul an tlawh a, an report-na lehkhate chu Assam hun lai chuan Inspector, Gauhati-ah te a hnuah Inspector, Silchar-ah te an thawn ziah ṭhin a, chu chu an lo chhiar a, tih dan tur ṭha te sawiin, an rawn chhang let ṭhin.

UT leh State kan nih hnu chuan Mizoramin Director hran kan lo nei ta a, chu chuan report engkim a lo hmu a, a ṭul dan ang zelin a rawn chhang let

ṭhin. Inspector te hian inspection leh supervision hna an thawk ṭhin a, thurawn petu leh kawng kawhhmuhtu ber an ni. Hna hmingah Inspector tih a nih tawh loh hnu pawhin Education Officer hrang hrangte hi inspection hna thawk tura tih an ni. Mi diklohna va zawng ngawt ni lovin thurawn ṭha petu leh kaihruaitu ṭha an ni. Sawrkar beng tivartu leh hotu sang berte nena inlaichinna siamtu ṭangkai tak an ni.

Inspector-te hna

1. Khuaa an luhin khawtlang hruaitute, Sikul Managing Committee, Building Committee te nen inkawm hona an nei ngei ṭhin a, sikul hmasawnna tur thil leh an harsatna hrang hrang an sawiho ṭhin. Sikul hmun leh a building awm dan te an enho ṭhin.

2. Inspector chu Headmaster-in a lo dawng­sawng a, class hrang hrang a fan pui a, naupang te te awmna sikulah chuan an thawmhnaw a fai leh fai loh te, an lu an khuih ṭha em, tih te an tinte nen lam an enkawl ṭha em, tih te a en a. Tin, an zirlai an hriat leh hriat lohte a zawt a, zirtirtuin naupang a zirtir laite enin, naupang a thunun ṭha em, naupangte zirtirtuin a tiphur (motivate) thiam em, a zirtir nan zirna hmanrua (teaching aids) a hmang thiam em, tih te a thlir a, zirtirtu fel leh fel lo an nih a hre mai a ni.

3. Naupang leh zirtirtute nen inhmu khawmin, Inspector chuan naupangte fuihna thu te a sawi a, tihtur tha a hriatte sawiin, naupangte hriat awm thute a sawi a, a hun leh hmun remchan dan azirin hla sakho te, solo te emaw an thiam dan ang zelin naupang te chawk phurin hun a hmanpui bawk ṭhin.

4. Naupangte tel lovin Inspector chuan Headmaster leh zirtirtute office-ah a kawm a. Hetah hian inspection note bu te a chhiar a, inspector tlawh hnuhnung ber thu ziaka tih tur a tuk sakte an lo tih leh tih lohte a sawi pui a, attendance register hrang hrang, zirtirtu, naupangte kai ṭhat leh ṭhat loh te a en a. Zirtirtute Leave Register te nen en vekin, hotute chu a kawm ṭhin a, an tih ṭhat loh nia a hriatte ṭha zawka tih dante sawi puiin hun an hmang ṭhin. Inspection note bu-ah sikul inrelbawl dan a hmuh zawng zawngte a ziak a, a hming a sign hnan ṭhin a, sikulin a lo tih tur ṭha-a a hriat te a ziak a, chu chu Headmaster leh staff-ten an lo bawhzui ṭhin a ni. Tin, hotu sang zawkte lo hmuh turin inspection report a pe ṭhin a, chuta ṭang chuan thuneitu sang zawkten a ṭul dan ang zelin action an la ṭhin a ni.

Sikulte leh thuneitu sang zawkte hi inthlunzawmna ṭha tak neia kan kal loh chuan inrelbawlna kawngah thuneitute tan a buaithlak khawp ang. Sikul tin mahni tlat tlata kan tlat chuan zirna kawngah kan in khairual tawk lovang tih a hlauhawm. Kan hun lai kha chuan a khat tawkin Director-in min ko khawm a, a hovin kan bial chanchin te kan sawi tlang a, ai khatah kan luang a, kan inkawm ngeih a, tih dan thuhmun nei turin kawi kawm ṭhin ang thap thapin Mizorama sikulte hi kan enkawl ṭhin a ni.

Sikul tin chanchin hi a tlangpui kan inhriatpui vek a, zirtirtu ṭha leh ṭha lote kan hre tlang vek a, tih dan tur ṭha leh ṭha lote inpawh takin kan sawiho ṭhin. Educationa Officer-te hian keimahni bial ṭheuhah thuneihna eng emaw chen kan nei ṭhin a, zirtirtute pawhin kan thu leh hla an pawisa hle ṭhin. Tun hma kha chuan Mizorama Education Department-a thawktute hi kan hlim tlang ber awm mang e, ka ti ṭhin.

Khawvel ṭhang chak takah hian kan hotute hian ngaihtuahna sengin, sikul inspection leh supervision lamah hian hma han la thar leh se ka va ti em. School Education Department hi lo vul thar leh rawh se.

R.K.Hmangaiha, Dy. Director of School Education (Rtd)