Written by
Miltona
Vaivakawn

Private school fee chungchânga inhnialna

Sum sên vak ngaih lohna sorkar school ṭha tak tak leh zirtirtu ṭha tak tak an awm reng lâiin private school leh kohhran school-ahte zirna a

ṭha zâwkah ngâiin harsa chung chungin kan tu leh fate luhtir kan duh zâwk a, fee lah chu a kum têlin a sâng zêl mai bawk si a, hei vâng hian mi tam tak tân a hâutak a, fee chungchângah inhnialna pawh a tam ta hle mai. Private school fee hi to mah se kan tu leh fate hmangaih leh duhsak vângin luhtir lo thei lo dinhmunah kan ding mêk a ni ber mai.

Fee sân thu leh a hautak thu sawi vaih chuan luhtir loh mai tur tih a ni nghâl mai. A dik reng. Sum ngah tak takten fee hi an duh zât zât la sela, sum ngahte chauh lût se, sum ngah lote chu lût lo mai se tih rilru an lo put ve mêk lâia fee to thu lo sawi kha chu thil zahthlâk tak pawh a ni ang. Mahse, luhtir ṭal kan duh bawk si a, a buaithlâk zo ta. Hnam hmakhua ngâia IAS/ IPS/ IRS officer kan awm belh zêl theih nâna zirna ṭha induhsak tawn âwm tak kan nih lâiin mahni chauh inngaihtuahna khawvêl kan siam mêk si. Amaherawhchu, fee chungchanga inhnialna hi sum ngah leh ngah lo inkâr a ni lo a, dân zawm leh zawm loh thu a ni zâwkin a lang. Fee kaih­hnawih thil pali sawi teh ang.

1. School kal loh fee: Hei hi mi tam takin kan sawisêl fo. School lam ngaihtuah loa keimahni chauh kan inngaihtuah chuan sawisêl theih tak pawh a ni. Mahse, school academic session hi kum khat course a ni a, thla 12 fee kan pe tur a ni. Course fee anga vawi hnih khata pêk tlâk erawh hi chu sum ngahho chauhin an la ti thei a, a tam zâwkin kan la ti thei lo. Tin, zirtirtute hi kan ngaihtuah lo fo. Zirlaite fee tling khâwm aṭanga hlawh la an nih avângin school pakhata thawk ve si, class lâk loh thlaa hlawh neih loh ngawt kha chu a hrilhhaithlâk ngawt ang le. Tin, sokarah professional tax an pe ve thlap tih pawh hriatsak ila. Kum tâwp chawlh neih hi kal dân phung pângngâi a ni hrim hrim bawk. Kal loh fee tih kha chu sawisêl chi niin a lang lo.

2. MRPS Rules 2006: Sor­kar chuan dân ṭha tak ‘the Mizoram Recognised Private Schools (Regulation) Rules, 2006’ tih a siam a. A duh tân Google-ah pawh a en theih ang. He dân hi sorkar phalna neia din school zawng zawngten an zâwm vek tur tih a ni. He dânah hian inkaihhruaina dân hrang hrang a awm vek a. Sorkar bithliah admission fee leh monthly fee bâk fee dang leh donation tih vêl sorkar phalna la hmasa loa khawn phal a nih loh thu te, school tinte sum lâk luh leh hman dân sorkar mi ruatte nêna audit ṭhin tur a nih dân te, school tinten an neih tur thil te, managing committee leh an thuneihna te, zirtirtute conduct rules bâkah zirlai hnawh chhuah dân tur thlengin a awm. Kan inhnial fo chhan pawh hi he dân kan hriat loh vâng niin a lang. Dân anga kan kal hian engkim mai hi a fel

ṭhin a; nimahsela, dân zawm lohnaah buaina leh lungâwi lohna a awm ṭhin.

3. Fee lâk mêk dân: Private school-te hi an inan miau loh avângin an fee-te hi hmeichhe man anga hrût rual vek theih a ni lo. An school building a inang lo a, zirtirtu leh an hlawh pawh a inang lo. Naupang an neih zât leh an neih theih zât pawh a inang lo. Hei vâng hian sorkar hian thiam tak leh uluk takin thla tin fee lâk theih sâng ber (upper ceiling limit) siamin March ni 16, 2015 khan hetiang hian thuchhuah a siam a ni. KG to VIII : Rs. 1000; IX to X: Rs. 1200; XI to XII: Rs. 1500. Tin, admission fee pawh KG to VIII : Rs. 3000; IX to X: Rs. 4000; XI to XII (practical awm lo) Rs. 4500; XI to XII (practical awm) Rs. 5000. Hei hi fee lâk dân tura dân ding lai mêk chu a ni.

4. Rawtna: Mi ṭhenkhat chuan private school-a luh duh chuan an dân siamte hi zawm mai tur, zâwm duh lo chu luh loh mai tur an ti ṭhin. A dikna chen a awm. Mahse, private school nih avânga duh duha kal a rem si lo. Kumin April aṭang phei chuan ‘trained’ lo hi chu chhawr phal a ni tawh dawn lo tih a ni. Sorkar phalnaa din a nih avângin sorkar hnên aṭanga phalna nei private taxi, maxi cab leh bus tih vêlten sorkar rate siam anga chuan man an lâk ang khan sorkar dân siam hi an zawm ve a ngai. Pawisa hlutnate a lo tlâk hniam zêl avângin fee pawh a sân ve hret hret a ngai. Chuvângin, fee hi ennawna facility neih ṭhat dân azira bithliah thar ni sela, chu dân thar chu khawng taka kenkawh ni se. School building, playground, auditorium, library, laboratory, recreation room, TLM hrang hrang, projector, computer, tui thianghlim in tur, classroom changkâng, health check-up, transportation, security guard leh a dang dangte tehfung atâna hman ni se. Tin, fee ennawn hun hi mumal taka siam ni bawk se. Uluk taka dân siama zawm a nih loh chuan kum tin maia duh zât zâta fee pun leh donation khawnte kan intihhmuh zêl ang a, a la buaithlâk ang.

Tlipna: Facility ṭha tak neia vaiho thiamna anga quality education pe thei, zirlaite nungchang ṭha neihtir thei, thiam thei lote thiamtir thei school-ten fee tlâwm deuh an lâk hi a dik lo. State dang aṭang pawha school ṭha tia an rawn pan duh tur khawpa school ṭhate chuan sorkar bithliah fee sâng ber an la a nih pawhin sawisêl chi a ni lo ang. Chutih rualin, facility nei ṭha si lo, zirna pawh ṭha êm êm chuang lo, nungchang

ṭha pawh neihtir tak tak thei lo school-ten phâiah pawh fee an tito emaw school dangte paw’n chuti zât an la emaw tia fee sâng deuh an lâk erawh hi chu a dik lo ang.

Private school hi sumdâwng school tih atân a uiawm a, a inhmeh bawk hek lo. Mihring chher chhuahna hmun a nih avângin engkim dân ṭha tak hnuaiah a dikin a zahawm tur a ni a, kan zahin kan ngai pawimawh bawk tur a ni. School aṭanga kan dik loh chuan ram leh hnam hma hun a thim lutuk ang.

Miltona, Vaivakawn