Sawrkar hnathawkte leh pawla tel
Hman kum lawk (kum 2010 bâwr vêl a ni mai thei) khan Lungleng khaw rama home pakhata thil thleng vanga lungawi loin Aizawl hmâr lam veng pakhata mipui tam tham tak chuan Lungleng khua an pan a, mahse, Melthum kâwn thlen hma deuhah police-in an lo dan avangin an kal tlang thei lo. Police-in an lo dannaah hian nasa taka innawr buaina a thleng lo.
Mipui lungawi lote chu khawtlang hruaitute'n loh theih lohin an kaihhruai a ngai a, khawtlang hruaitu zinga phusa tak pakhat chu police a ni. Anmahni lo dangtu police zinga officer-te chuan chu pa chu police a ni tih an hre reng a, a hmunah khan engtin mah ti lo mah se, an chhinchhiah bik niin an sawi a. A hnu lamah engtin nge an tih zui kan hre pha tawh lo a, a chungah action an la mai thei; action an la a nih pawhin, thil mak a ni lo ang.
Hman deuha Aizawl tlak lam veng pakhat mi, police station-a kut thlak nia sawi leh a hnua thi ta chungchanga mipuiin lungawi lohna an lantirah pawh khan, police mi leh sa an tel nia sawi a ni bawk.
A chunga kan sawite vang hi a ni mai thei a, Mizoram DGP Pu Lalrokhuma Pachuau a nih lai khan Home/ Police department chuan hriattirna (order/ circular?) an tichhuak a; chutah chuan, pawl leh tlawmngai pawl (khawtlang pawlte pawh telin) hruaitu lú zingah police tel loh tur, tih lam hawi a chuang a (a thu awm dan tak ka hre lo). Chuvang chuan, police ṭhenkhat chuan an awmna khawtlanga pawlah hruaitu nihna pháte pawh an awm a ni awm e.
Tun hnai lawka thil thleng hi han en ve leh ila. India rama ni pawimawh ber pakhat, Republic Day (January 26) chu Citizenship Amendment Bill 2016 dodalna vangin All NGO Co-ordination Committee chuan an boycott a nih kha. Boycott mai ni loin, Lammual luh theihna gate pathum hmaah an duty a, Lammuala lut turte an lo enfiah a ni.
India ram ni pawimawh ber tia chhàl ngam, sorkar hnathawkte phei chuan an zah em em tur, an ngaih pawimawh em em tur dodalnaa a bultumtu leh a meizang hlaptu zingah khan sorkar hnathawk an tel tlat zu nia! India ram hmun dangah hian Republic Day emaw, Independence Day emaw tihbuai leh tihkhawlhkhamnaa sorkar hnathawk an tel vena hi sawi tur dang awm tak maw!?
Hman kuma Home/ Police department-in order/ circular an tihchhuah pawh kha tun hnaiah bawhchhia an awm ngei niin a lang. Kha order/ circular kha tunah hian a nung tawh lo nge, tih phei chu keini hriat phak a ni mai lo.
Pawla sorkar hnathawk tel
Mizoram sorkar hi a ṭha khawp a, sorkar hnathawkte thûk taka an inhnamhnawih lohna tur chi pawla an tel pawhin a en liam mai thei zel a. NGO kan ti ṭhin a, non-governmental organisation a nih angin sorkar leh sorkar hnathawkte inhnamhnawih lohna tur chi pawl a awm. Inhriatthiamna nena member pangngai nih pawi lo thei, mahse, hruaitu leh a kûl a taia ṭanga thûk taka tel remchan lohna chite a awm bawk. Mahse, chutiang chi pawl ṭhenkhatah chuan langsar tak leh thûk taka sorkar hnathawk inhnamhnawih an awm pawhin, kan Mizoram sorkar chuan a en liam mai zel zawng a nih hi.
Mimal ngaihdan te, pawla kan telna ngaihdante chu a danglam thei a, sorkar hmalakna leh policy duhkhawp lohna te, duh lohnate chu thil awm thei a ni. Chuti chung chuan, sorkar hnathawk chuan sorkar policy leh hmalaknate a dodal tur a ni lo a; ram ni pawimawh bik dodal leh tibuai phei chu tih thiang lo bur tluk a ni. Mahse, Mizoram sorkar hnathawk ṭhenkhat chuan an ti tlat si! Mizoram ni loin, hmun dang ni se, mahni chaw bél ben buakna a ni ngei ang.
Chuvangin, NGO hruaitu, a bikin hruaitu lawk china sorkar hnathawkte tel leh tel lohah hian Mizoram sorkar hian thu chiang a neih a ṭha khawp mai. NGO kan tih hian, Mizote tana ṭangkai em em, YMA-te pawh a huam thei ang chu.
Hnam thilah chuan YMA hi kan hmachhuan ber leh kan thlamuanpui ber a ni a, hma pawh a la ṭhin rêng a. Chu'ng hmalakna hrang hrangah chuan sorkar hmalakna dodal a ṭul hunte a awm tawh ṭhin a, a la awm zel pawhin a rinawm. Chutiang hunah chuan sorkar hnathawk tan huai taka ṭan ngam a har viau thei; huai takin ṭang ngam ta teh reng pawh ni se, sorkar hnathawk a nih miau avangin a chungah sorkarin action a la thei a, a service a chhiat phah thei a, a eizawnna a chhe vek ve thei a ni.
Khawvelah, India ramah, Mizoramah hna chi hrang hrang a awm; hna chi hrang hrangte zinga a eng emaw ber chu kan thawk ang. Eng hnathawk pawh ni ila, chu kan hnathawh chuan mawhphurhna ken tel a nei a, tih tur chin leh tih loh tur chin a nei tih ka hriat a ṭha. Kan hnain a ken tel piah lama chêt chiam te, kan hnathawhna (min ruaitu) dodalte hi mi pangngai, chhia leh ṭha hriatna thiang hmang thei chuan tih loh a ṭha ngawt ang.
Hetianga kan sawi rualin, sorkar emaw, private firm emawa thawkte'n an dikna chanvo chan an phût vanga lungawi lohna an lantirte hi chu thil dang daih a ni thung.
Mahni ṭánghma hai vek kan ni a, mahse, dan a awm a, mahni ṭanghma hai vanga dan pêla chêt erawh a ṭha lo hle. Pawlahte pawh, kan telna awm chin a awm zel a; sorkar hnathawk tan pawh telna âwm chin, sorkar hnathawkte inkhuahkhirhna dan (CCS Rules, etc.)-in a huam leh huam loh chin a awm. Chungte chu sorkar hnathawk chuan an ngai pawimawh tur a ni a, an zâwm tur a ni. Kan chhia leh ṭha hriatna ṭheuh hi dik takin hman tum ila a ṭha ngawt ang.
K.L. Thlenga