Agriculture Minister thusawiin Ka beng a verh

Vanglaini chanchinbu Vol - XXXVI No. 83 Dt. April, 2021 sub-head ‘Shifting cultivation zâwi zâwia tihtawp a ṭul’ tih thu Hon’ble Agriculture Minister thusawi chuan ka mit a la a, ka beng a verh khawp mai a. Ṭum khat ka han chhiar chhuak a, a chhûngah chuan ka vei êm êm mai pakhat ‘sorkar hna chu hlawh hmuhna atan mai ni lo, ram leh hnam siamṭha tura mawhphurhna a ni tih hriat nawn fo a ṭul’ thu a sawi tih chu ka lem nghal duak a ni ber. Vawi thum ka han chhiar chhuak ringawt a!

Minister zahawm tak thusawi, “Ka rilrua lian em em chu shifting cultivation kalphung thara thlak a ni. Shifting cultivation hian environment a tichhe nasa a, mahse, kan culture a nih avangin kan kalpui lo thei lo. Zawi zawia tihtawp dan zawn a ṭul a ni,” tih thu hi mut mawh hnar mawha kan neih a ṭûlin ka hria. Kan Agriculture mi thiam rualte cho chhuak mawlh se ka va ti chiang.

Kan Minister zahawm tak thusawi pahnihte hi mãwl deuh maiin, syste­matic/ scientific lo zet maia han sawi chhunzawm ka châk riau va. Ni e, kan culture hi hmasâwn tùr chuan her rem a ṭulna tam tak a awm ang. ‘Kan kal dan pangngai hi a ṭha rih e’ ti ringawta kan inkeuh reng chuan hma kan sâwn thei lovang. Chumi tùr chuan sawrkar hnathawkte hi kan pawimawh ta a ni. Ṭum khat chu meeting-naah, “Tuna kan kalphung pangngai renga kan kal chuan, Lal Isua lo kal leh hma zawng tuna kan buaina hi kan buai tluan chhuak zak dáwn a ni; chuvàngin, kan system hi kan thlâk a ngai a ni,” tiin rawtna ka siam a, a ṭûl anga buai tùr pawhin ka inpe a ni. Minister zahawm tak sawi ang hian ‘sorkar hna chu hlawh hmuhna atan mai ni lo, ram leh hnam siamṭha tura mawhphurhna a ni tih hriat nawn fo a ṭul. Ministry pawhin kan sawrkar hnathawk thiam tak tak, hmathlìr thui tak tak neite theihna kan hmuh chhuah thiam a, kan chhawr ṭangkai a, kan hman thiam a, chhawr ṭangkai záwnga hma kan lâka an kuta thuneihna kan pêk tam a pawimawh khawpin ka hria. Chuti lo chu mithiam chhawr lohin kan kawl ruih ringawt dáwn a ni.

Nikum Lock down lai April 24, 2020-ah khán kan khua (Zawngin)-ah hetiang hian ka ziak chhuak a: “Power hi intodelh ngat ila chuan- tlángram lo neih, thing tuah tùr phurh, reserve rûk, hmeichhe tam tak kawng ná a reh ang.

Engtin chuan maw- Khaw tam takin kan ramah a zàu zàuin tlángram leilet kan siam ang a, mual sáng lian berah tui kan khuap ang a, kan lui liana mite kan pump ang a, tlángram leilet chàwm nán kan hmang ang.

Tichuan - Tu nge lo vât buai peih ang? A hahthlâk thlâk nên. Tunge thing phur peih ang, electric veka rawng kan bawl chuan. Nu an hrisel ang a, fa ṭha an hringin an enkawl thei ang. Automatic-in kan ramngaw tihchereu hi a reh ang a, ramngaw kan neih belh ang a, boruak a nuam sawt ang,” tiin.

Tlángrama leilet siam chungcháng hi ka ngaihtuah nasa viau mai a. Youtube lamah pawh ka thlîr ngun khawp mai a. Shifting Cultivation thlâk nán hian a ṭha dáwn riau hian ka hre tlat a. A chhan chu Mizoram chu tlángram a nih kan hre vek, inhrilh nawn pawh a ngai lo. Phaizawl ringawta leilet siam tùrin hmunhmain min daih lo. Chutih laiin kan ram tlángsang lam deuh aṭangin tuihna a put a, a luang a, lui lian a fin ringawt mai a ni. Hei hi a uiawm ka ti. Awmze nei takin a dahkhâwlna siam ila, a zàu zàuin tlángram leilet a siam theih tlatin ka hria. Tui dahkhawlna siam te, tui kawng siamte pawh mimal kuta daha contract system-a thawk lovin, khami zàu zêla a chhawr tùr Agriculture Farming Society kutah awm se la, hna tlo leh rintlâkin a thawh theihin a rinawm.

Tichuan, mahni lo/ huan lû-ah tui­khuah siamin, leilet kan chãwm ang a, tuikhuahah chuan Sangha kan khawi nghal bawk ang, chhungkaw ei tùr bâkah sumah pawh a chantîr theih hial ang. Terrace siam rem lohna hmunah thlai dang chîngin, Buh chìn loh hunah pawh sum chãng thlai chîngin chhûngkaw tam tak intodelh theihna a nih a rinawm.

‘Sorkar hna chu hlawh hmuhna atan mai ni lo, ram leh hnam siamṭha tura mawhphurhna a ni tih hriat nawn fo a ṭul’ tih hi a a pawimawh khawp mai. Sawrkar hnathawkte hian kan nihna kan hriat a, sum tam tak sênga rawih kan nih hi kan inhriat a ṭûl. Rawih kan nih chhan pawh hna thawk tùrin a ni. Kan nihna leh ṭhuthmun a inang lo ang bawkin kan hnathawh leh kan hnathawh phung pawh a inang lo hlawm hle. Ram leh hnam tán kan thawk a ni tih kan inhriat reng a ṭûl. A bîk takin sum tam tak sênga ram tána thil ṭangkai hnathawhnaah endiktu lam pawhin ṭha chu ṭha, ṭha lo chu ṭha lo tia kan rinawmna kan lantîr a ṭûl khawp mai.

Sawrkar va hmuh hlat du hi a awl riau va. Mahse, sawrkar chu mipuite, mipuite siam, mipuite tán a ni si a. Mipui zîngah a hnathawkte tho hi kan tel a. Mi tam tak chuan sawrkar a nih tâk avànga engkim bélte phái thei lo, tuizêm ang maia ngai tlat kan awm em aw.... Mahni tã ang hian kan en mawlh lo. America President, John F.Kennedy chuan, “I ramin engnge a tihsak theih che zâwt suh, eng nge ka ram tán ka tih ve theih tih ngaihtuah zâwk rawh,” a ti e an ti a. Zirtîrtu indaih lohna avàngin khaw ṭhenkhatah Parent-Teachers Contribution-a zirtîrtu rawih kan awm nual mai, hei hi mipuite rilru sûkthlêk atán a ṭha. An sawi pakhat chu, “America-ahte chuan mipui thawhlàwm tlingkhâwm aṭangin zirtîrtute ruaiin cooking zirna te, music zirna te, lemchan zirnate an buatsaih,” an ti.

Ṭhenkhat hlawh lâk tlai deuha phun, mahni kal tlài hre duh si lo pawh kan awm nual! Kal tlãi bawk, haw hma bawk hi kan awm nual hmél. Dàn chuan heti hian a ti mai a: “Pumpelh hleitheih loh harsatna lo thleng - chhûngkaw dam lohna, cycle puncture, bus/ rel tlai etc vànga office kal tlai palh zeuh awmte ngaihdam mai tùr an ni a. Phalna la hmasa lêm lova darkar khat pèla kal tlai reng maite chu an casual leave aṭangin an kal tlai zêlah half-day’s casual leave paihsak mai tùr an ni a, mahse, thuneitu lamin a kal tlai chhan chu a hmaa sawi tâk anga thil âwm tak a nih chuan thla khatah ṭum hnih aia tam lo hriat thiam theih. Chutianga leave paihsak an nih pawha ṭha duh hauh lote chu an chungah disciplinary action lâk mai tùr a ni,” a ti hmiah!

Mi tam tak chuan sawrkar hnathawk kan nih chuan hmu he deuh tlat, hlem­hle tùra ngai ringawt kan tam hle. Mi zawmthaw leh hlemhlête chu lo awm ve bawk mah sela, Baal hmaa ṭhingṭhi ngai rêng rêng lo sawrkar hnathawk mi tam tak kan awm tih hriat tùr a ni.

Kan rilru puthmang pawh File kan khawih pawhin kan case khawih lai mêk kha nangma chungchâng ziahna ang chiahin ngai la, tumah, mahni kan intichhe duh lo. I kut zâla tla, i hna kha thawk thiam lturin hriamhrei tùr Rules chhiar taima la, i thiam loh chu a thiamte zâwt hreh ngai suh ang che. Rorél a, thutlûkna siam thei chin chuan Dàn hmangin lai takin, hleih nei rêng rêng lovin thutlûkna siam ila, laichìnte hamṭhatna ngaihtuah rana siam lovin sawrkar hnathawk pumpui ngaihtuah chungin nise. Kan dawhkan leh pen hi a ṭhena ni sá, a ṭhena ruahsûr ni lovin rorèlna dik lantîrna hmun lo ni mawlh rawh se. Khawngaihna leh lainatna Pen te hi i hum ang u khai, mahse, dàn hnuaia leng ni se. A lehlam chiah, kan dàn hriatte hi aw....mi talh nán kan hman mai chuan a tuartu tán chuan na dáwn vawng vawng. Zirtîrtute pawhin Evangelist Teacher-ah inngaiin, hmangaihna leh lainatna, duhsakna nên zirlaite zirtîrin, kan fate luhna tlâkah school i siam ang u.

I thawh dàn zawng zawng kha chung­lam CCTv khian a capture hmaih miah lo tih i hria em? Rorèlna nî-ah Pathian hmaa play back ngam a ni dáwn em le? Ka hna hi Pa Pathianin min hûnna a ni, ka mission field a ni tih pawm thlapa kan thawh hian a lo nuam ber mai. Hnuai lam ACR chu ṭha lo mah se, chunglam, khitah ka Pa Vâna mi CCTv khian lâk hmaih, lâk fiah loh, lâk sual, lâk chhiat, file corrupt rêng rêng nei lovin min lâksak reng a ni tih hre ràn chung hian thawk ila a hahdamin a nuam êm êm a ni.

Sawrkar laka tih tùr kan tih a, tih loh tùr kan tih loh hian tumah an hlauhawm lo va, Dàn hnuaiah kan leng hal hal a, Khua leh tui ṭha kan ni a, ram leh Pathian tán mi rinawm kan ni.

Ellis H.Pachuau