THALAITE LEH RAM RORELNA
Keini Mizote hi hnam dang ai hian kan puitling har emaw ni chu aw ka ti ve fo ṭhin. Kan ṭhianpa pakhatin ramdang ṭhalai nen intlawhtawn kan nei a, anni ṭhalai chu kum 18-20 rual vel an ni a, keini ṭhalai chu kum 40 rual vel an ni ṭhuau a tih kha ka hre chhuak fo ṭhin. Ram/ hnam dang ṭhalai hi kum thu-ah naupang viau mah se anmahni an ‘puitling’ hle si...
Pakhatnaah chuan chhungkua leh khawtlanga kan inenkawl danin a zir loh em vang a ni theiin ka ngai. Nu leh pa rual u zawkin naupang kan enkawl dan a dik lo a ni maithei. A dawt lehah chuan keimahni naupang zawkte hian kan zir loh leh kan ṭhan mawh vang a nihna kawng pawh a awm tel thui thei khawp ang. Hetihlai hian kum thua naupang, anmahni ‘puitling’ leh rintlak tak si an nih chuan chutiang mi chu hmatheha neih a thlawp hi ka duh zawng tak a ni ve fo ṭhin. I naupanna chu tumahin ngainep suh se tih ziak ang khan.
Kan hma lawkah Lok Sabha inthlanpui kan hmachhawn leh dawn a, ram rorelna khawla tel tur hian eng chin chiah hi nge maw naupang ni dawn ni? India danpui chuan kum 25 chinah a lo bithliah a (MP).
Kan ṭhenawm Meghalaya mai hi han en ila. Politician lar, Lok Sabha Speaker pawh lo ni tawh, PA Sangma fanu Agatha Sangma kha kum 1980 a piang a ni a, 2009 ah MP a nih khan kum 29 chauh a ni. UPA II-ah khan Manmohan Singh a sawrkarah khan Council of Ministers zinga naupang ber a ni nghe nghe (naupang an ti ve lo a ni mahna!)
Agatha Sangma unaupa Conrad Sangma (tuna Meghalaya CM ni ta) pawh hi 1978 a piang niin 2008 ah MLA a nih khan kum 30 chauh a ni a, 2016 ah MP a nih khan kum 38 chauh a ni.
Conrad Sangma hian Mizoram University zirlai leh zirtirtute hmaah thu a sawi ṭumin thil tam tak chu a tan a chin chhuaka hriat vek theih a nih loh thu leh mi thiam rual amah ṭanpuitu a nei a, chumite zirchianna behchhan chuan thutlukna a siam ṭhin thu a sawi. (thil hi an lo ti mai mai lo khawp nia!)
Kiren Rijiju, Minister of State (Home) hi 1971 a piang niin 2004 ah Arunachal West bial MP a nih khan kum 33 chauh a ni (naupang an ti lo lehpek!) Hei pawh tlang mi tho lehnghal.
A hla deuh zawkah mingoho dinhmun han thlir zau leh hlek ila. Britain Prime Minister lar tak, tunhnai mai-ah ‘Brexit’ avanga bang ta David Cameron kha 1966 a piang niin Lord Liverpool (1812) hnua UK Prime Minister neih naupang ber a ni a. Kum 43 a nihin Prime Minister a ni. Kum 2001 ah MP a nih ṭan tirh khan kum 35 mi chauh a ni.
David Cameron hi 1988 chho velah kum 22 mi chauh niin Conservative Research Department velah khatih laia PM, John Major hnungzuiin a lo thawk daih tawh a ni.
A manifesto-ah khan European Union chung changah khan mipui duh dan ngei a bukna lak a thutlukna siam (referendum) kha a lo tiam angin referendum neih a ni a. EU aṭanga chhuah duhtu 58% an nih avangin Prime Minister aṭangin a bang ta a nih kha.
Kum 2016 khan 10 Downing Street-ah a nupui leh mi tlem azawngin an ṭawiawm a, an ram lawng khalhfung chu ṭha a tih anga kaihruai thei a nih tawh loh vangin a ban thu a puang ta mai a ni. (Brexit a mipui thutlukna chungchangah hian zir mite chuan EU aṭanga chhuahin nghawng a neih dan tur rilru fima buk thei tura hriatna an neih hmaa vote thlak an tam vanga chhuah duh hian buk thlu ta mai an nih thu an sawi nghe nghe)
British political history a hming dai tawh lo tur, Prime Minister rei ber nihna chelhtu Labour Party ruhkawl Gordon Brown kha 1951 a piang niin 1983 ah Dunfermline East bial aṭanga MP a nih ṭan khan kum 32 mi chauh a ni tlat bawk. Gordon Brown hi Edinburgh University chhuak niin PhD ngat a ni.
Mihring principle leh vision mumal nei tak a nihzia chu a autobiography ngaihnawm leh bengvarthlak eltiang ‘My Life, Our Times’ aṭanga hmuh hmaih theih hauh loh - social welfare a ngaihpawimawhzia te, healthcare chungchang te, unemployment leh minimum wage chungchang te a hmathlir a neih dan aṭang pawh khan a chiang hle a ni.
Vanlalruata Royte