Written by
Dr.Lalbiak kima

COVID HRIPUI (2nd wave) LAKAH INVENG ANG

Covid Hripui thawh­hnihna chuan India ram chu min nuai ta a. April ni 18, 2021 a lo thlen chuan India ram nikhata hrikâi 260,778 leh thihpui mi 1495 an awm ta bawk. Mizoram pawh nikhat a hrikai 50 lai kan tlingin,vei mek 364 kan awm ta. Pathian vennain thihpui an awm lo. He Hripui lakah kan him dan tur chu heng hi a ni.

A) Covid vaccine:
Covid vaccine la thei chin sawrkarin a ruahmanho zawng zawng chuan lâk vek tur a ni. Vaccine Mizoram a kan lâk covishield hi a him tawk. Natna benvawn nei, thisen sang, zunthlum, asthma, allergy nei tân pawh lâk a hlauhawm lo. In ringhlel chuan Doctor rawn a ṭha.

Vaccine a hlauh awm lo:
Vaccine lâk a hlauhawm tipawl hi chu khawvelah an awm ve a. Khawthlang lam ramah an tam zual. Heng ho 'Thuveihmerh pawl' Conspiracy Theorist ho hian nasa takin social media ah an ngaihdan leh thudik tluantling lo deuh an vawrhdarh a. Hengho zingah hian Scientist inti pawh an awm nual. Tih loh tur lam leh a hlauhawmna lam an sawi vak vak a. Kan himna tura tihtur lam sawi an awm lem lo thung.

An thusawi hi awih loh mai a him ber
Covid vaccine hi CDC ,USA in 15th April 2021 a sawi danin mihring maktaduai sawmsarih pasarih (77 million) vel in an la tawh a. Chung vaccine la zinga 5800 (0.007 %) vel kai leh an awm a. Chung kai leh zinga 394 chu damdawi in a inenkawl ngai an ni a. Thihpui 74 awmin an sawi.

Heng thi an sawi te hi natna dang nei tel te an ni nual. Vaccine lâ mi maktaduai 77 zingah mi 74 chauh khawvel pumah thi an awm chuan, He covid vaccine hian thihna lakah mi 99.9999% a veng tihna a ni. USA a an mRNA Vaccine khuan thla 6 chu a veng tawh a. A ven rei chen tur hriat chiah a la ni lo a, booster injection lak leh pawh kum 1 velah a ngai mai thei bawk.

An insawi ṭhaihna pakhat dang chu, a bikin Oxford AstraZeneca Vaccine (India kan lak ang) hian thisen khang (Blood clot) a siam tih a ni a. Hei hi vaccine la nuai 10 zingah 4 (0.0004%) an awm a. Chutih lai chuan Meizu ho zingah mi nuai 10 ah thisen khang nei hi 1763 (0.18 %) lai an awm reng a ni. Nau chhang khatna (Birth Control pill) ei ho nuai 10 ah blood clot nei 500-1200(0.05-0.12%) an awm bawk ṭhin. Khing aṭang khian insawi ṭhaihna a ni tih a hriat theih ang.

A veihmerh ho hian mi maktaduai 77 Vaccine la thih­pui lo kara tlem te, vanduai 74 ho khi nasa takin Social Media-ah an thehdarh ṭhin a lo ni. Meizu ngam(meizuk fakna ni lovin) leh nau chhangkhatna leh damdawi hrang hrang ei ngam tân Covid Vaccine lâk hi a hlauh awm lo tih hriain lâk ṭheuh i tum ang u.

B) Vaccine la ve lo tan:
Kan hriat angin Covid 2nd wave hi chu a vawikhat na aiin a thawk na a. Ṭhalai lam pawh a nuai na khawp mai. Naupang lam pawh kai an tamin a hma aiin a thawk na a ni. Chuvangin hrik kai lova kan him nan i sawi nawn leh ang.

1. Facemask
Facemask hi kâ leh hnar ṭhatak a khuh hnuah chauh pawn chhuah tur. Surgical Mask pakhat Rs. 5 man vel hian a veng ṭha em em. Hmun ralṭi deuh leh mi an tam deuhnaah chuan a thuah (double) a vuah mai tur.Thawk a harsa chuang lo.In leng an awm pawhin vuah mai a him. Facemask ṭha taka vuah hi Vaccine lak ang tluk a ngaih a ni. Facemask vuah lovin tumah be lo la. A vuah lo phei chu tumah biak loh tur.

3. Kutsil zin:
Sahbawn emaw, hand­sanitizer in kut tihfai zin a ṭul hle a ni. He natna hrik hi kâ, hnâr leh mit aṭang in taksaah an lut thei a. Chuvangin kut silfai hmasa lovin hmâi khawih miah loh tur. Pawn lam thil kan khawih aṭanga natna hrik kut a kai hi silfai fo a ngai a ni.

3. Social distancing
He natna hrik hi droplet aṭanga kai a nih rualin boruaka aṭanga inkâi (air­born transmission) ang deuh a sawi thar te a awm a. Chuvangin hlam khat dan (6 feet) vel a hlaah awm tum zel rawh, a him tawk. Covid vei hian an ṭawng zawngin minute khatah natnahrik 200 (200 viral particle/ min) vel an pe chhuak thei a. Natna kâi tur hian heng Viral particle 1000 tal midangin an hip luh ve a ngai a. Chuvangin a rei lo thei ang ber mi be ṭhin ang che. Minute 15 aia rei covid positive bula awm chu hrik kai tura ngaihtheih an ni.

4. Leng chhuak suh:
Hnathawk tur emaw chhung­kaw mamawh lei tur lo chu chhuah loh tum tur.

5. Inlen pawh loh:
Ṭhenawm, chhungkat leh ṭhiante in lenpawh loh tur. 'Minin an hlau tawh che, tih hriat a ṭha.

Khitiang khi mitinin kan zawm ṭheuh chuan Mizoram a he Hripui thawhhnihna lo tlehlut mêk hian min chhem na lo ngei ang.

Kan fimkhur loh chuan Lockdown leh harsatna hrang hrang kan chungah a thleng nawn leh ang. Chung pumpelh tur chuan mitin i fimkhur ang u.

Dr. Lalbiak kima