Written by
- R.Lalfakawma
Seling

MYANMAR REFUGEE

“Chhaktiang kawlrawnah hian leng mah ila,

I sakhming sawi rêng kan bâng thei si lo;

Ka pian ka sei lenna ram tiin,

Dawn lungrukah nghilh ni i awm thei lo” – Zorampela

Kan tleirawl chhuah leh ZODI & VULMAWI vul chhoh kha a inrual a. Pathianni tlai leh ṭhianho inhmuhkhawm chângin kan ngaithla tluk tluk ṭhin. Khatih lai khan sipai rorelna hrehawm luat vâng leh ei bâra an harsat êm avângin Mizoramah inhlawh turin an rawn chhuk thla chum chum a. Nula tlangval, nu leh pa mai bakah naupang tê tê, nute ngai rual lek lek pawh an bang lo. Keini Seling khua hi chhim leh hmar, khawthlang lama tlang turte pawh an thlen khawmna hmun pakhat kan nih avângin khawtual ṭhalai leh khawchhak lam unaute hi kan inpawlh mawi tawk viau ṭhin a, Biak in hran te pawh an nei hman hial a ni.

Zodi leh Vulmawi lo chhuah­na ram aṭanga lo kal tih takah solfa-te kha an thiam phian hlawm a; keini lai lai khan, “In leh ro sum pai bangmah nei lo ding” tih hlate kha kan kurpui ve viau a ni. Khawsak harsat avânga lo chhuk an nih miau avângin ngaihsân rual an ni lo va, ‘Kawl-ke-râng-i’, ‘Kawl-ke-râng-a’ tih kha kan fiamthu hming pakhat a ni. Kha ti zozai an lo chhuk takah chuan hlawh tam ûm thei an ni lo va. Hrawk chawm leh hlawh tlem tê neiin kan chhawr a, khawtual nula tlangval min awl khawp a, hnathawh nachang hre lo ṭhalai pawh kan awm phah nual hman rêng a ni. An zinga mi sual awm ṭha duh lo an chet takah chuan khawchhak lam aṭanga lo chhuk zawng zawngte chu ‘Burma mi’ tiin kan vai hma ta bian bian mai a, kan nawr chho tawm tawk tawk ta a nih kha.

Myanmar rama an hotunu Aung San-i pawl National League for Democracy ten sipai sawrkhar paih thlaa rorelna an chan aṭang khan Myanmar ramin hma a sawn chakzia leh khi lam aṭanga inhlawh tura lo chhuk an tlem tak dan pawh a hre chiangtu kan ni ve a. Leilet neite pawhin buh phun atan an chhawr ber ṭhin leh buh thiartu ber an ni a, mahse chhawr tur pawh an awm ta meuh lo. Hma an sawn chak êm avângin Mizoram aṭang pawhin Myanmar ram han tlawhtu eng emawzat kan awm hman rêng a ni. Hmasawnna thar hmua ke an pen mek laiin sipai rorelna hnuaiah bawk an han awm leh ta a, zalenna boruak lo chhim uk tawh an nih avângin an tan a na zual a; mipui nun a chêpin ei bârah an harsat chu thuhran, an nun humhim tura rawn tlan luh mai loh chu thlan tur dang an nei ta lo.

Thawkkhat lai khan khaw­chhak rimawi ‘T.Melody’-in Mizoram a rûn a, rimawi ngaina hnam tih takah rei lo te chhungin chhak leh thlang, chhim leh hmar an deng chhuak a, kan kurpui ber an ni nghal der mai a ni. Rimawi leh hla thiltihtheihzia lo langin khawchhak unaute nen kan inkara sernung an tuam dam a; tuam dam mai ni lovin inpawhna ṭha zawk kan neih phah tih loh rual a ni lo. Amah Zorampela hla ropui ‘Duhaisam’ hmangin min vel ta zawk fo mai a nih hi.

Rimawi avanga khaw­chhak unaute nen inpawhna thar kan neih takah chuan tun an harsat buai lai tak pawhin ‘unau hmel hai’ awm tawh lovin state sawr­kar, opposition party leh NGO ten an lakah ṭhat kan inchhuahsiak zawk emaw tih tur a ni a, a lawmawm hle mai. Central lam hotuten ‘thawn kir tur’ an tih te chu barah kan khawn dun lo va, hre lo ang maiin kan MP leh state sawrkhar hotute pawhin kan unaute puih theih dan kawng an zawng reng a nih hi.

Nimin mai pawh khan khawchhak lam aṭanga lo chhuk nula hmel ṭha tak hi kan u te inah a thleng a. Anni chhung hian Myanmar an han kal tumin theihtawpin an lo buaipui a, huphurhna nei miah lovin an lo mikhual a, an hun hlu tak sengin an lo kaihruai a ni. Tunah harsatna an tawh avanga an lo tlak thlak ve takah chuan theihtawp chhuaha lo tuamhlawm kha a bata an bat a ni ve rêng a ni.

Union Home Minister Amit Shah chuan Myanmar nen kan inkarah daidanna ramri a awm miau avangin refugee-te tan hian tih theih chin tawk kan nei a ti a. An mamawh a nih chuan inkulhna tur camp siamsak te, ei leh bar, damdawi lam thlengin ṭanpui an inhuam a; chutih rual chuan dân lo anga lo lut (Infiltrators) te erawh an lawm loh thu a sawi.

Bangladesh-in zalenna a sual laia India rama dân lo anga lo lutte hi a maka maka tam an ni a, India ram hmun hrang hrangah awmin an awmna apiangah an hnawk a nih hmel. Delhi kianga Seemapuri hmunah pawh Bangladesh aṭanga lo lut mi sing chuang hnawm-hai (ragpickers) an awm a. India rama awm phalna mumal nei hauh lo mah se politician-ten vote hmuh nan an duh miau avangin ration card leh voters ID thlengin an siamsak thung si a ni (Lost Spring – Anees Jung).

Tuna kan unau harsatna vawrtawp tawka lo chhuk leh lo chhuk zel turte pawh hi rilru thianghlim takin, Mizo rilru puin, dân angin kan mikhual/ enkawl a ṭul. Kan ration min eipui hi huphurh miah lo mah ila, cen­tral lamin a hranpaa an tan ruahmanna an siam theih­na turin chhianchhiah thlap thlap hi khua leh tui ṭha nihna a niin a kristian hle ang. Politician ten thangṭhat lak nan mai emaw; voters thlira an lo thlir nghal mai te emaw a nih chuan assimilation hmahruai a ni ve thei tlat a nia.

R.Lalfakawma Seling