Written by
Dr J.T. Vanlalngheta
Ziak Mi Run

MIZORAM TLAWHTUTE TAN I INPE THAR ANG U

Mizoram Synod, YMA leh Baptist Kohhran unauten Mizo ṭawng hman uar an rawtna zâwm zelin theih ang angin ka thu ziahte pawh hi ka ti Mizo hram ve hram a ni; tunlai khawvel in lumlet karah, ṭawng thumal leh thil hming thar a lo pian chhuah tam tial tial lai leh thu ziaha Sap ṭawng kan lo telh tam tawh ṭhin avangim hian, Sâp ṭawng thumal kan hman ṭhan tawh Mizo ṭawnga dah hi keini ang tan chuan thil awlai tak a ni lem lo fo. Tin, Zoṭawnga ka dah hramho pawh hi mi ṭhenkhat tan kan ṭawnga dah hi a fiah loh tawh zawka a lan avangin a Sâp ṭawnga kha ka khual khung leh zauh zauh lo thei lo a, inhriat thiamah kan ti a ni ang chu. Sap ṭawng kan uar lai kha chu ni se, a thupui atan hian TOURISM I PROMOTE ANG U tih tur ni awm tak a ni ang.

Aw le, Ram chhung, Sawrkar laipui leh State Sawrkar leh mi malte pawhina sum leh pai lak luh nana an hman ṭhin, sum hnar ṭha tak mai chu min tlawhtu (tourists) hnam chi hrang hrangte hi an ni. Mizorama awm nghet tur ni si lo, kan State chhunga khual ṭha kan neih tam zawh poh leh kan tan chuan a ṭha a ni mai. Ram pawn leh State dang aṭanga mi khual (tourist) lo lutte hian hma sawnna (development) chi hrang hrang an thlena, awmzia an nei hle tih an hriat avangin tunlai khawvelah ram hrang hrangte hi khual ṭha chhawn thiamah an inel a ni ber tawh a. Thailand pawh khi ram hla mikhual (tourist) lo dawnsawn dan an thiam hle a, mikhual lo dawngsawng (welcome) turin an ṭhalai nulate pawh training an pein an hmang nasa a, an ramsa sum lut pawh a tam phah hle a ni; heti lam hi sawi raw tui rih lovin duh tawk rih ila. Zin mite dawnsawn lama eizawnna (tourisn industry)pawhin a vawrtawp a thleng chho mek niin ṭhenkhat chuan an sawi.

Mizoram Tourism Departmentin a tarlan danin, Mizoramah hian zin mitena min rawn avanga ei zawnna (tourism industry) hi a la naupang hle nachungin sum hnar nghet, rintlãk leh innghahna tham niin a mi cheng zaa 10 hian he ei zawnnaah hi an ṭangkaupui mek a ni; chuvangin, hetiang khawpa sum (revenue) lak luhna leh ei zawnna ṭha hi Covid vanga 24.3.2020 aṭanga phuar beh reng chu ṭha ti lovin, fimkhur tak (restricted approach) leh fing takin tourism kaihhnawiha ei zawnna ang chi chu hawn hret hreta tih hmasawn nan tourism tih zalen hlekna atan March 1, 2021 khan SoP/G siamin DM&R Deptt-in 18.3.2021-in phalna a pek zulzuiin 26.3.'21-ah thu a chhuah ta a ni; hei hi a hun tawh hle tak a; kan State rawn tlawhtutena kan State tana mal sawmna an rawn thlen ti pung zel tura Sawrkar ṭan lakna hi a fakawm tak zet a ni.

Chutiang taka pawimawh sum (revenue) thawk chhuaktu hnam dang min rawn tlawh pawh mekte leh min tlawh tawhtena an zawngchhang theih nan 'Zin mite kai hruai tura a bika chher chhuah (tourist guide)' mai ni lo, a mi cheng, keimahni hi a nawlpuia kan inzir thar erawh chu a ngai hle a. Hemi ei zawnna Industry ti hmasawn tur hian khual chhâwntu leh kaihruaitu ṭha kan mamawh tak zet a, a ṭul dan ang zel a, kan chher chhuah ve zel pawh a ngai a ni. Chumi pawimawhna chu hriain kan Tourist Department hotu Hon'ble Minister Pu Robert Romawia Royte hovin ṭhalai ṭhahnem tak tun hnai khan an chher chhuak a, a zir chhuakte thlahna leh certificate hlanna inkhawm Vana Pa Hall-a neih ṭum pawh kha min chhimtir ve a; inkhawm an han kaihhruai danah pawh khual chhawn dan zirtir thei hial khawp department an ni bawk a, inkhawm pawh an kaihruai thiamin an zei a, ram pakhat aṭanga ram dang tlawh leh state khat aṭanga state dang tlawh leh a kaihhnawih chanchin, a thu leh hla aṭanga ngaihtuah pawha hriatna zau, belhfakawm tak thu ṭha kan ngaithla a, heti lamah hian Zofate hi hma sawn mek ni mah ila, hma sawnna tur kan la ngahziate nen min barh mawlh mawlh hi a ni ber mai; an ti hlimawm thiam hle bawk. Tun dinhmunah xin mite kaihruai thei tura Sawrkarin a chher chhuah (certified tour guides) hi hriat theih chinah 83 zet an awm taa, heti zat hi chu Mizoram tun din hmunah chuan a tâwk vêng vâwng rih hle ang. Zoram kawt chhuah tinah hian an hming leh contact number tar ni se; anmahni hruaia biak pawh nan mai ni lo, kan State min rawn tlawhtu (tourists) laka che mawi lo deuh an awm palh thulhah heng tour guides-te hi hrilh theih turin an phone number nen tar chhuah ni ta bawk sela, a ṭha ang emṭ

Kha'ng ṭhalai nula leh tlangval rual, mikhual lo chhawn tura (tourist guide)an zirtir chhuahte kha Zoram khawvel rawn tlawha zin mite zei, ṭha leh mawi taka an kaihhruai theih nan duhsakna kan hlan nghal bawk a ni.

A pahnihna atan chuan, Taxi khalhtute hi a pawimawh ber zinga mi an ni awm e; hnam dang, chinchang hre lo, sum ngah nia hriat vanga rate pangngai aia sang emaw, uchuak tak taka chuan man laksak palh theih a ni a, hetiang hian kan tih tawh ṭhin tihna chi a ni lo vang a; hetiang kan tih hlauh erawh chuan Mizoram tlawh tawhten min tlawh nawn duh hlek dawn lo a ni. Sumdawng leh dawrkaite pawh hi anmahni dawrtute (customers), hmuh theih loh hruia an hlin tam poh leh an sumdawnna a hlawk ang hian Mizoram min tlawhtute kan lo lawm ṭhat poh leh min tlawh an zawngchhang mai dawn a, zin miten min tlawh an zawngchhang poh taxi neitute tan hlei hlei pawh mal sawmna an ni bawk dawn a; tin, a puma lak chuan, kan ram sum leh pai lak luh hian a pun phah dawn a ni. Chuvangin, man chawia lirthei chuan theihna khalhtu (two wheeler leh four wheeler raxi)-ten Zoram nuam zawk pana ṭan kan lak thar leh deuh deuh chu a ṭul awm e. Mizorama Officer lian pakhat (Secretary)-in Israel zu tlawh leh a chakna chhan pakhat chu an zu kal ṭuma khual zinte lo kaihruaitu (tourist guide) ṭhain a lo kaihhruai vang a ni; an kal ṭum khan tourist guide fel, taima, thil hria, hlim thei leh phungthlu tak maiin a kaihruai a, khatiang mi dang kaihruai thiam tak mai hnuaia hmun dang la tlawh lohte han tlawh leh te kha a chak a ni berin a lang.

Hnam dangte laka inphalraia hnam ti mualphotu ni si lovin, hlim hmel pu, nelawm tak leh zahawm tak sia kan nulaten hnam dang Mizorama lo lutte chei taka an lo chiauau thiam a pawimawh tak zet a, chutiang bawkin kan ṭhalai mipate leh hmeichhiate hi min rawn tlawhtu, zin mite thil hriat loh hrilh fiahna kawngahte ṭan kan laka, he eizawnna leh sum lak luhna hnar tih hmasawnna lam hawi thu leh hla lam belh tam a, kan in chiar zau zel hi a mawimawh hle bawk a ni.

Dr J.T. Vanlalngheta, Ziak Mi Run