Ṭhalaite leh ram rorelna...
Vanglaini Dt. 20 March 2019 chhuakah Vanlalruata Royte Article bengvar thlak tak leh ngaihnawm tak mai a lo chhuak a. “Keini Mizote hi hnam dang ai hian kan puitling har emaw ni chu aw ka ti fo ṭhin” tih thu a rawn sawi a. A chhan hrang hrang awm thei a rawn sawite pawh ngaihthuah zui ngai tak a ni.
Kan hma lawka Lok Sabha inthlanpui tur chungchang a rawn sawi a. Mizoramin Dr. C. Silver hnuah Central Minister kan la nei lo te hian rualawh a ti na a, Central Minister ni tlak Dr. C. Silver hnu hian kan nei tawh lo em ni? Mizoram hi Minister nei tlakah min ngai lo hrim hrim zawk?
Mizoram aiawhin rorelna in sangah ṭhalai an lo thu ngai lo em ni?: India rama kan tlangmi pui (North East) te’n MP naupang tak tak an neih ṭhin thu leh an neih mek thu a rawn tarlang a. Mizoram hian MP kum upa lam hlir kan nei niawma ngaih theih tak turin he article-ah hian a rawn tarlang. A mah mai ni lovin MP candidate pakhat chuan hetiang lam hawi hian a inzuar mek bawk.
Mizoram hian kum 1972 aṭanga tun thlengin Lok Sabha MP seat khat (1) kan nei a. MP hi mi pasarih (7) kan nei tawh a, MP hmasa ber chu Pu Sangliana a ni. (Pu Sangliana pianni, thla leh kum hi ka hmu zo mai lova) A hnuaia mite hi MP kan lo neih tawhte pian ni, thla leh kum https://loksabha.nic.in in a tarlan dan a ni:-
1. Pu Sangliana : Pu Sangliana hi kan sawi tak angin a pian ni, thla leh kum ka hmu zo mai lova, a mah hi kum 1972-ah Mizo Union candidate-in 5th Lok Sabha MP atan thlan tlin a ni.
2. Dr. R. Rothuama : Dr. R. Rothuama hi 29th December 1940 khan a piang a. Kum 1977 & 1980 khan 6th & 7th Lok Sabha MP atan thlan tlin a ni. ‘MP atan thlan tlin a nih khan kum 32 chauh a la ni tihna a ni.’
3. Pu Lalduhawma : Pu Lalduhawma hi 22 February 1949 khan a piang a. Kum 1984 khan 8th Lok Sabha MP atan chuhtu awm lova thlan tlin a ni. ‘MP atana thlantlin a nih khan kum 35 chauh a la ni tihna a ni.’
4. Dr. C. Silver : Dr. C. Silver hi 6 May 1935 khan a piang a. 1989, 1991 leh 1996 khan 9th, 10th leh 11th Lok Sabha MP atan thlan tlin a ni. ‘MP atana thlantlin a nih khan kum 56 a ni tihna a ni.’
5. Dr. H. Lallungmuana : Dr. H. Lallungmuana hi 9 January 1994 khan a piang a. Kum 1998 khan 12th Lok Sabha MP atan thlantlin a ni. ‘MP atana thlantlin a nih khan kum 54 mi a ni.’
6. Pu Vanlalzawma : Pu Vanlalzawma hi 10 February 1956 khan a piang a. Kum 1999 leh 2004 khan 13th & 14th Lok Sabha MP atana thlantlin a ni. ‘MP atana thlantlin a nih khan kum 43 mi a ni.’
7. Pu CL Ruala : Pu CL Ruala hi 25 December 1935 khan a piang a. Kum 2009 leh 2014-ah 15th & 16th Lok Sabha MP atana thlan tlin a ni. ‘MP atana thlantlin a nihin kum 74 mi a ni.’
Tuna Lok Sabha MP ni lai mek Pu CL Ruala tih loh chu kum 60 pelh hnua MP thlan tlin kan la nei miah lo a. Pu CL Ruala hi kum 74 mi a nihin MP atan kan thlan tlin a ni.
MP candidate tling zo ta lo : MP atana in candidate, tling zo ta lo Politics lama kan hmelhriat zui zel te lo tarlang ila. (Kan tarlan tak lohte pawh kum naupang tak tak an tam hle) Tuna kan MP ni mek Pu CL Ruala hi kum 1977 khan kum 42 mi a nihin. Pu Zoramthanga, tuna kan Chief Ministe ni mek hi kum 1989 khan kum 45 mi a nihin. Dr. R. Lalthangliana, tuna kan Health Minister ni mek hi kum 1998 khan kum 42 mi a nihin. Prof. Laltluangliana Khiangte hi kum 2004 khan kum 43 mi a nihin. Pu Robert Romawia Royte, tuna kan Sport Minister ni mek hi kum 2014 khan kum 47 mi a nihin. Heng kan tarlan zinga mi lo pawh ṭhatlai hun hman mek laia tling zo ta lo an awm nual.
Kan Chief Minister lo ni tawhte: Kan Chief Minister lo ni tawhte pawh MLA atan leh Chief Minister an lo nih ṭan tirh lai hian kum lamah ṭhat lai hun an la hmang mek hlawm. Hetiangin, Pu Ch. Chhunga hi kum 1997 khan kum 57 mi niin Mizoram Chief Minister hmasa ber a ni. Pu Lalthanhawla hi kum 1978-a MLA atana thlan tlin a nih khan kum 36 mi chauh niin, kum 1984-a Chief Minister a nih khan kum 42 mi a ni.
Brig. T. Sailo hi kum 56 mi a nihin Chief Minister a ni bawk. Pu Zoramthanga hi Finance Minister a nihin kum 43 mi a ni a, kum 1998-a Chief Minister a nih khan kum 54 mi a ni.
Engnge kan buaina : Mizoram Politics-ah hian ṭhalai tak tak, viak ṭha leh fel tak tak an tel fo tawh tih kan hre thei awm e. North East-a kan state puite mai ni lo, India ram mai ni lo, foreign ram hruaitu ṭhalai tak takte awtin kan insawi hmuh fo a. Ṭhalai, kum lama naupang chauh ram hruaitu-ah hian an lo nei bik lo tih kan hriat tel a ṭha awm e. Ram hmangaih kawngah leh a ngaihna hriatnaah hian kan la inthlau deuh tiin sawi ila kan sawi sual lovang.
Tin, Politician chawlh nachang hre lo hian ṭhalai tam tak a ti tawmim hle tih a lang. MLA nihlaia KṬP member la ni zak zak, kum 70/80 nih thlenga chawlh nachang hre lo kan nei hian ram hruaina a ti ṭhuamawp nasa hle niin a lang bawk. Mizote hi kum 70 kan pelh hnu phei chuan kan tha hi a za tawh lo hle a, Construction Company lian hrang hrang te, sorkar hnathawk pamham tak takte leh hmasawnna kawngah ngaihtuahna thar sen kawngah hian kan thei meuh tawh lo. Ram hmangaih vanga Politics chawlhsan ngam hi kan mamawh ni berin a lang.
Ṭhalai ringawt kan mamawh em? : Kumin Lok Sabha inthlanpui kan neih turah candidate pakhat chuan heti hian a sawi a “...Mizo ṭhalaite hi kan hmarchhak ṭhalai dangte angin Parliament House-a luhna remchang kan hmu mang lo a, tun inthlanah hian hun remchang a inhawng dawn hlauh mai...” tih thu hi a sawi a. A chunga kan hmuh angin ṭhalai tak tak vek zawk MP-ah hian kan lo nei a, Parliament House-ah an lo lutin, an lo thu tawh zawk a ni.
He hnam, he ram hian ṭhalai ringawt Parliament house-a ṭhu kan mamawh lova, ṭhalai ringawt Assembly House-a ṭhu kan mamawh hek lo. Ṭhalai a ni emaw kum lama upa zawk a ni emaw awmze neia ram hmangaih a, a ngaihna hriatna nena rilru leh tih tak zeta ram siam ṭhat duhna avanga Politics-a zuang lut hi kan mamawh hle zawk niin a lang.
Ruata Samte, N.E. Tlangnuam