Written by
C.Lalrochhara

COVID-19 HRILENG VANGA ZORAM MIPUITE HRIAT RENG TUR ṬAWNGKAM PAHNIH

1. Kumin (2020) March ni 24 aṭangin Mizoramah COVID-19 hri kai damlo pakhat kan nei ṭan a. May ni 9, 2020-ah COVID-19 hri vei enkawl hmasak ber hian dam takin damdawiin a chhuahsan a, hun eng emaw ti chhung chu Mizoramah COVID-19 hri vei thar kan awm lo va. 

Hetiang hi kan dinhmun ni reng turah ngaiin, MNF Minister Pu TJ Lalnuntluanga chuan chhim lama a zinnaah June ni 1, 2020 khan ‘Covid-19 laka kan him theihna chhan hi Chief Minister-in Pathian a ṭih vang a niin ka hria’ tih a sawi a, hemi a sawi tukah Mizoramin COVID-19 hri kai thar mi 12 kan nei zui nghal pang mai a.

Minister thusawi leh COVID-19 hri kai thar awm zat hi June ni 2 khan newspaper hrang hrangah a chhuak rual a, mipui min barakhaih hle. Hemi hnu hian COVID-19 hri vei thar Mizoramah kan pung ta zel a. He thu ziah lai thleng hian a dam leh tawh (discharged) zawng zawngte nen mi 2722 (as on 31.10.2020) in Mizoramah he hri hlauhawm hi an vei tawh a, hemi ni hian mi 28 hri kai thar an awm bawk.

COVID-19 hri dona atan mimal ṭhahnemngai tam tak, Kohhran, pawl leh MLA te’n CM Relief Fund for COVID-19-ah hripui dona atan sum leh pai vaibelchhe sawmhnih chuang an thawh a. Hripui tuar mipuite tuamhlawm leh ṭanpuina atan hman mai tur niin a lang. Hetiang tur a nih lai hian mipui thawhkhawm pawisa tling khawm chu sorkar sum bawm aṭanga lei tura ngaih hmanraw eng emaw zat TrueNat khawl leh RAT test kit lei nante sorkarin a hmang a; hetih lai hian state sorkar Budget hmangin hmanhmawh thlaka ngaih loh hna nuai tam tak man party worker te a thawhtir daih thung a. 

Keini aia ram changkang leh changtlungte pawhin an tihsual Zirna In (Edn.Institution) hawn an hmanhmawh em em a. Kan Pathian Biak In hawn erawh an khap a; hri kai la awm miah lohna khua, khualzinte pawhin an tlawhpawh vak loh khua thlengin Biak In a ruak hei huai a. Biak Ina inkhawm aia hlauhawm hmun hrang hrang atanga kalkhawm ngai Zirna In a hawng hlauh a. School hawn hnu lawk aṭangin zirlai zingah COVID-19 hri kai hmuhchhuah thar ni tin an awm tih theih a ni ta a; zing ṭawngṭai inkhawm atṭanga hri inkaichhawng hriat tur an la awm loh laiin zirlaite zingah hripui kai vanga zirlai leh an nu leh pa, an khua leh veng thlengin lungngaiin an rum phah a, dinhmun him lo takah a dintir phah a ni. 

2. October ni 4, 2020 khan Health Minister Dr. Lalthangliana chuan Social Media lama mipui fak derna do zo lovin a thuchhuah siamah, COVID-19 hri inkaichhawnna (Transmission Chain) chhut chah a nih tawh thu a sawi mauh mai a. Chu veleh sorkar official te leh mipuite kan zalen phah a, hei vang hian tun hnaiah COVID-19 vei hmuhchhuah nasa takin a pung chho leh ta a; Oct 4 aṭanga Oct 31 chhungin positive mi 608 hmuhchhuah thar an ni a. Heng zingah hian symptom nei tam tak an awm bakah ICU-a dah ngai khawpin mi eng emaw zat an awm a, an kaina hriat theih loh tam tak an awm bawk. 

Hetianga ram mipui kan ralkhel a, kan mangan lai hian Mizoram sorkar chuan COVID-19 chungchanga thangṭhat lak tum zelin COVID-19 vei, enkawl mekte endikna atana mithiamte'n rinpui berah neih chi loh an tih, result dik lo pe chhuak nasa tak Rapid Antigen Test chu Sept ni 25,2020 aṭangin a hmang ṭan a. A awmzia-ah chuan mipui leh damlote himna leh damna tak tak ni lo, damlo a tam thei ang ber dam anga chhuahtir chu an tum ber emaw tih mai tur a ni a, damlo enkawlna hmun aṭanga dam anga chhuahtir (discharge) zat pawh a pung nasa hman hle.

COVID-19 enkawlna kawnga che ṭha bera lan a tum avangin mipui himna a ngai pawimawh lo tihna a ni a. Hei vang hian hmun hrang hranga COVID-19 hri vei enkawl lai leh Home Isolation (In lama khung hran) a awm mekte sample chu ni 10 an awm hnuah test-na rintlak ber RT-PCR hmanga test lovin, result dik lo pe chhuak nasa tak Rapid Antigen Test (RAgt) a hmang lui a, hmingṭhat duh luat vangin positive tam tak, dam chiang lovin an chhuah niin a lang. Hei hi tun hnaia COVID-19 vei kan pun leh hluai chhan dik tak a nihna chen a awm. A chhan chu hmun hrang hranga COVID-19 hri vei enkawl lai leh Home isolation-a ni 10 awm tling tawh Rapid Antigent Test (RAgt) a negative si, Sept 25 – Oct 15 inkara an chhuahtir zingah la positive an awm tihna a ni a, Oct 20 aṭangin positive case thar a pung leh ṭan ta reng a. 

Vanduaithlak takin Aizawl Dawrpui venga cheng Pu Lalsangkhuma chu COVID-19 vangin Oct 28 khan a boral ta hial a. Pu Lalsangkhuma hi Oct 17 zanah a positive tih hriat chhuah niin, a tuk Oct 18 a ZMC-a phurh phei a ni a. Ani bakah COVID-19 hri vei thar na tak tak an awm mek avang hian Health Minister Dr. Lalthangliana’n October 4, 2020-a ‘COVID-19 transmission chain chhu chat’ anga a sawi a lo dik lohzia leh, COVID-19 chungchanga Health Minister-in Mizoram dinhmun a hriatchian lohzia a tichiang hle a ni. Hetianga positive kan pun leh tak hluai avang leh thihna hial a thlen tak hnuah Oct ni 29, 2020 khan COVID-19 hrikaite chhuah tir dan (Discharge Protocol for COVID-19 Patients) an ennawn ta a, engtin tak ni zel ang maw!

Kan buaina hi khawvel buaina pawh a ni a, hei vang hian indem hun a ni lo tiin ṭangrual turin kan insawm a. Tute mahin sorkar demna lam hawi thu reng reng sawi kan duh lo vek. Mahse atir aṭangin MNF sorkar hian COVID-19 hi Politics khelhna hmanruaah a leh hman ta daih a. RT-PCR dahna tur Laboratory din chungchang thlengin thu dik tawk lo mipui hrilhin, fak a hlawh theihna tur zawngin hma a la a. Fimkhur lo taka Politics khelhna atana an hman avangin lungchhiatthlak takin ICU-a dah ngai khawp Positive kan neih belh ta zel a, Damlo enkawlna tur ICU chungchangah Chief Minister a hlauthawng a, MNF Party-in mualpho hlauvin sorkarin ICU a neih zat thudik tawk lo mipui bum nan thu an chhuah a, Vanglaini-in a zirchianna report leh MNF thuchhuahin ICU kan neih dan an sawi chu a inang ta lo reng bawk a nih hi.  

MNF sorkarin COVID-19 hrileng a do danah politics-a hlawkna tèl tuma thusawi leh hmalakna tam tak a awm ṭhin avanga mipui tawrhna thleng mek hi a pawi hle. Lockdown an puan thut ṭhin avangin ṭul loah ni tin inhlawhfate sum leh pai lak luhna an tichhia a, cheng nuai tam tak man thlai a ṭawih ral a, lumettu, taxi khalhtu, ni tin inhlawhfa, dawrkai, etc. te harsatna tawh mek hi a namai lo asin. Mahse, sum leh paia anmahni ṭanpuina turin ruahmanna siam a ni leh si lova. Mizoram sorkarin eptu party-te leh mithiamte rawtna ngai pawimawh loa Village Council leh Local Council inthlan a buatsaih luih avanga tualchhunga COVID-19 hri inkaidarhna nasa tak a thlen aṭanga chhutin, politics-ah an hlawkpui dawn a nih chuan AMC pawh hi hrileng karah inthlan an buatsaih lo ang tih sawi har tak a ni.