Written by
C.Dorema
4/30 Khasi Veng, Kulikawn

Aizawl smart city hmalakna atana pawimawh

Aizawl khawpui leh ‘Smart City ‘ tih ka thinlunga a inhmehlohna langsar ber pakhat nia ka hriat ve chu traffic jam reng mai leh khawpui lunlai ber berah kawng sira lirthei in park ṭhut reng mai hi a ni. Heng avang hian ke a kal tan kan kawngpui a him lovin a ralmuang lo lutuk hi a engto awm ber mai hian ka hria. Zo khaw lam aṭanga lo zin tan lek phei hi chuan kan khawpui khawlaia kal hi a huphurhawm hliah hliah mai dawnin ka hria. Chuvangin, Smart City atana kan siam tak tak dawn a nih chuan helai hi kan ngaihtuah pawimawh ber tur pakhat niin ka hria.

Tunah hian kan siam ṭha lo a nih ngat chuan kan khawpui neih chhun hi kumkhuain khawpui nuam takah kan siam ṭhat theih hi a beiseiawm tawh lovang tih ka ring. Hetianga traffic jam nasat avanga kan tawrh awm thei ṭhenkhat i lo ngaihtuah hmasa teh ang:

• School naupang school kal tur nu leh paten anmahniin kan thlahthlam ngam lova, hruaina lirthei neih a ngai, a nih loh chuan nu leh pate emaw awmpui ten emaw an hruaitu ngaihtuah a ngai.

• Aizawl khawpuia nitina lirtheia kal vel ṭhinten Traffic jam avanga kan hun hloh ṭheuh hi chhut chhuakin belhkhawm ila chuan a tam tham hle ang.

October, 2012 aṭang khan Kulikawn aṭangin Chaltlang dawrkawn kaltlangin De­cember, 2018 thlengin Consul­tant company-ah ka thawh venaah ka kal ṭhin a, city bus-a chuangin tuktin kum 7 chhung vel he kawng hi ka zawh ṭhin a nih chu.

Tin, Govt. Mizo High School-ah 1963-1966 chhunga ka kal ṭhin laiin Mission venga kan in aṭangin minute 35 velah school ka thleng ṭhin a, tun hnua bus-a ka kal hian Govt. Mizo high School thleng turin minute 35 aia tam ka thang chang a tam hlein ka hria. Kum 40 zet ral hnuah bus hmangin kan la muang zawk mah a nih chu. Chutiang ang chuan traffic jam hian hmasawnna kawngah min lo khawih buai thui hle a ni.

• Office hun leh programme hrang hrangah hun vawn dik kawngah harsatna min siam nasain a huna thlen theih loh a tam phah. Sawrkar office tan pawh punctuality vawn leh kenkawh a harsat phahin sawrkar discipline dang thlengin a nghawng ṭhin awm e. Tin, sawrkar hnathawk zawng zawngin traffic jam avanga thla tina kan hun hloh/ bawhpelh belhkhawm hi record-in hlawh aṭanga chhutin paih ni dawn ta sela, a tam tham ve viau mai theiin kan ner nasa hlawm ngawt awm asin.

• Hetianga traffic jam vel hian nasa takin pollution a siamin nasa takin mipui, a bik takin kawngpui sira chengte tan, hriselna a tiṭhuanawp thei a ni. Hetianga lirthei dinga han che leh vel reng ṭhinah hian boruak ṭha lo carbon dioxide leh boruak ṭha lo dang tam zawk an pe chhuakin chu chuan kan chenna vel boruak an ti lum zual thei ṭhin a ni.

Thil dang dang pawh sawi tur a la awm awm e, he lam chu duhtawk rih ila. Engtinnge traffic jam hi kan tih reh ang? tih emaw engtinnge kan tih ziaawm theih ang? tih lam hi kan sawi tur pawimawh zawk chu a ni.

A hmasa bera ka han sawi duh chu ‘public transport siamṭhat/ tih hmasawn’ thu a ni. India ramah metropolitan city hovah hian rail leh bus hi hmanga a aia te chu nuai bo tumin hma lak a ni a. Aizawl khawpuiah erawh chuan rail kan neih ve loh avangin bus service kan tih ṭhata kan tih hmasawn a, 4-wheel leh 2-wheel taxi hman tlem a pawimawh dawn a ni. A chhan chu medium bus-ah chuan mi 20/30 chuan theihnain a hmun luah (area) nena khaikhinin mi 20/30 chuanna 4-w & 2-w taxi chuan a let tam taka zau hmun a luah ṭhin avangin, mi veivak tam zawng inang rau rauvah hetiang lirthei tenau kan hman uar hian traffic jam nasa tak a siam ta mai ṭhin a nih chu.

Tunah hian Aizawl City bus service chungchang hi Aizawl City Bus Owners Association (ACBOA) kutah hian a awm ber niin a lang. Bus terminal aṭanga an chhuah hunte leh khawpui chhunga bus stand-a an din hun turte bithliah sakin kaihhruaina an nei thlap a, nimahsela, kawng laklawha lo endiktu an awm bawk si lova. Bus khalhtute leh conductor-te hian an hlawkna tur hre rengin hun an hmang ṭhin pawh a ni thei ang, bus hmang ṭhinte hi chuan kan duh aia kan nghah rei chang a awm fo mai. Zing, chhun leh tlai lama an timing pawh a nih tur ang takin hman a ni lo a niin a lang.

Tichuan heng kan City Bus service hi uluk taka zirin tih hmasawn dan ruahman ni ta sela. Terminal pahnih aṭang hian minute 2 dan emaw a aia rei lo zawkah emaw danah chhuakin a stand-ah minute ½ emaw vel ding turin luhna leh chhuahna kawngka a hran hman vek ni ta se. Nghah rei a ngaih lohva a stand-ah kan din rei loh chuan kan kalna tur kan thleng hma thei ang. Tin, a senso tur/ kal man a nasa takin a tlawm zawk dawn bawk. Chuvangin, City bus hmangtu hi kan pung ve tial tialin lirthei tenau mamawhna a tlem tial tial dawn a ni. Mipui veivak tam zawkin bus hman nachang a hriat theih nan tlangauvin inzirtirna ṭha taka neih ni bawk sela.

Tin, 4 wheeler a ni emaw 2-wheeler a ni emaw kawng­puia tlan lai hi chuan in lehpelh (over-take) hi khawpui chhung bikah hi chuan khap ila, tichuan, accident a tlem phah ang a, city bus hmangtu kan pung ngei ngeiin a rinawm a, 4-wheeler leh 2-wheeler hi chu a kiam nghal mai dawn bawk a ni. Chutiang chuan City bus hmangtu kan pung tial tialin, ṭhutna nuam zawk te, lawn leh chhukna kailawn ṭha zawk leh nuam zawka siam a nih phei chuan mi tam takin lirthei kenga vah chhuah aiah bus-a kal mai kan thlang theiin ka ring.

Tin, kawngpui sira lirthei insir khup reng mai hi Assam Rifles-ho hmun chhuahsan tur ram chhungah leh mimal parking siamah suan theih dan kawng ngaihtuah ni sela, kan kawngpui lai hi chu a zau ṭha tawkin nuam leh thawl takin kan che vel thei ngei ang tih a beiseiawm. Heng a chunga tarlante hi thil hautak leh buaithlak lutuk a awmin a lang lo. Aizawl Smart City Ltd. hmalakna aṭang hian Department mawhphurtute thawh puia hmalak zui mai theih a nih hmel. Chutianga khawpui chhunga chengte an duh hun hunah duhna hmun hmuna kawngpui dunga an kal theihna khawpui chu Smart City nihna tur awm tak chu niin a lang.

Ka rawn tarlan bakah hian kan sawrkarin kawng chhawng siam leh flyover 3 siam an tumte leh Parking House Support Scheme (PAHOSS) a ruahmante a tih hlawhtlin hunah phei chuan thlamuang tak leh hadam takin Aizawl khawpui kawng dungah hian kum rei tak chhung chu kan la kal vel theih ngei a beiseiawm a ni.

C.Dorema, 4/30 Khasi Veng, Kulikawn