KRAWS LIAN HNUNG AṬANGIN
Khawvelah hian mihring nunphung hrang hrang kan awm a, kei lah hi intih maksak lam ni loin thlasik liam turte hi ka ui tlat zel a. A chhan chu thlasikah chuan ke ler aṭangin chhip thlengin thuamlum kan inbel a, a nuam em em a. Nipuiah chuan han intivawt ngial dawn ila saruaka awm deuhthaw a nih loh chuan Air-conditioned room-ah awm nilen zankhua a ngai si, kan tlin si lo a. Chutiang chiah chuan kan pu Dr Malsawma’n Kraws lian, Aizawl Theological College (ETC ni lo, ATC) ami din tur chu khawvel huapa lian ber turin a duhthawh thu kan lo chhiar a. Mihring kan thuhmun fo thei lo ang bawkin kraws lian sak tum chungchang hi ka han tuihnih ve mauh ang e.
Kan rinna hi nuna lang chhuak tur a ni a, kraws lian neih lama khawvel dengchhuak nih aiin Kristian nundan dika nung, khawvel hnamdang zawng zawngin an awh rawn nih hi ka thlang zawk. He kraws lian sak nana sum ngaih tam dan tur chu hre hauh lo mah ila, cheng nuaih za chuang fe a ni dawn tih an sawi thawm ka hre tawh a, ka lo ip zawk mai. Pu Vanneihtluanga’n, ‘Kraws phun ngaina tak kristian kan nih ni’ a lo tih angin khaw kar kawngah hian kraws hi kan phun hnem khawp mai. Hmun ṭhenkhatah chuan chung kraws phun nghenga lo chatthla tawkte pawh kan awm tih social media ṭhenkhata thlalakah ka hmu tawh.
Kristian State kan nih ang hian Central pawisa kan hmuhte hi dik takin hmang ila chuan kan changkang nasa tawh ngawt ang tih thu hi ka sawi ṭhin. Central lam aṭanga pawisa min pek kan hmandan endik tura lo kalte chungah hian kan Bible chang pakhat ‘Mikhualte chunga ṭhat chhuah theihnghilh loh’ hi kan zawm ṭha em em a, ṭhat kan chhuah nasa ṭhin khawp mai. A nihna takah chuan kristian, Krista hnungzuitute nundan hi Kristian ni ve lo hian hrechiang se chu sawrkar laipui aṭanga kan pawisa hmuh hmandan endika lo kal hi ngai an tih ka ring lo. Hna endiktute kan lo mikhualna man zozai hi, ka ṭawng mawi lo ni lo se, khawsak harsa zawkte ni tam tak nun theihna tham a ni fo. Vairama lehkha ka zir ve laiin kan hostel room ṭhenawma Bengali pakhat chu chawlhnia zirlaite kan inkhawmnaah ka hruai ve a, kan inkhawm ban chuan kan inkhawm chhan leh Krista kan tana A thihna leh thawhlehnate thiam ang tawkin ka hrilh a, ngaihnawm a ti viau a ni ang zana chhiar tur Bible hawh tur min dil a, a kawl ve reng nghe nghe a. A bikin Thuthlungthar lama Isua pian aṭanga A thiha A thawhlehna chang chu thlurbing turin ka hrilh a, a lo chhiar fuh ve viau a nih hmel Bible min rawn pek let ni chuan counseling te nau hi kan nei a ni ber. Pawi ta em em chu Isua zuitute nundan tur ka sawi kha ṭha ti hle mah se, inkhawm tur kal ṭhenkhatte zu rui insual buai leh inhau chiam chiam a hmu fo chuan zawhna min zawt ta tlat mai! Chhan dan tur ka ngaihtuah fe hnuah ‘anniho chu Bible an chhiar ve thin tho a, Krista nun kan zawm tur ang an zawm duh lo a ni, hei tak hi kan Kohhran hruaitute pawhin an vei em em reng a ni’ ka ti ta ringawt a, sawi thui tur a tam lo hle. Ka ngaihtuahna a kal thui zel a, hei leh chen Missionary kan tir chhuak tawh, eng zat chiah nge ring thar kan neih a, chung ringthar kan neih nan chuan sum eng zat nge kan sen tawh le? Missionary hna hi piantharna dik tak tel lo chuan thawh chi a ni lo, an hlawh a tam lo a, duh anga ti ti pui tur pawh an awm lohna hmunah khawhar takin Lalpa rinchhanin an penchhuak ṭhin a, anmahni nunah hmuh tur awm reng mah se missionary, Krista Pasalṭha an nih miau avangin an thawhna hmuna ringlo mite chuan an nun an awt ṭhin ang tih a chiang.
Zoram hi han in en let ila-kan kawtkaiah ruk ruk, hlemhletna, tualthah, ruihhlo leh ruihtui ngawl vei heti zat kan awm reng chunga Missionary Field hla taka kan intir hi la chhunzawm chi a ni em? Kan khawtlang hi kohhran rawngbawltu tinte hian missionary filed angah an vei ngai em? Hlemhletna chungchangte Pulpit aṭanga sawi dup dup hi tihmakmawhah kan ngai a, hei leh chen Kristian kan intih hnuah hian kan la sawi bang lo a nih hi. Chu mai a ni hleinem, kan ram ro inrelna kawnga ringlo mite tihdan anga vote inleisak veng tura MPF hial din kan ngaite hi hnamdangte zingah hian Kristian state inti chung hian sawi mawi fo hi a ṭul ber em? MPF ven ngai reng Political worker inkhawm taima tak nih hi a zahthlak ka tih zawng tak a ni.
‘Kraws thu chu boral mekte tan chuan atna, chhandam fate tan erawh Pathian thiltihtheihna’ tihah hian kraws lenzawng tur hi sawi a ni hran lo. Kraws thu ken ropui leh hlu tak, ‘sual ngaihdamna leh tlanna, chatuan nun kan neihna’ hi khawvel thu leh hlaa sawifiah zawh rual chu a ni zawk e. He Kraws thiltihtheihna hi chu a hrechiangtute nun atanga luang chhuak tur a ni lawm ni kha? Heti khawpa Biak In ropui leh mawi nei thei tura kan tha , sum leh pai kan sente hi Kraws thiltihtheihna rahchhuah dik tak ni se kan khawtlang nun hi a nuam ang a, kan thawhlawm tlingkhawm tam ziate hi Kraws thiltihtheihna rahchhuah dik tak ni se ram rorelna changtu apiangte hian an party sawimawiin rorelna chang lo zawkte chu an sawisel fo lo ang. MP/MLA te fund hmanga estimate phu loa eng eng emaw siam tam lutukte hi kan thawhlawm thawh tam leh Biak In neih ṭhat rahchhuahah kan ngai thei em? Fund petu chuan phal takin kan mamawh siam nan min pe a, a thianghlim em em, mahse a hmangtute hian kan hmang dik lo nasa lutukte hi inenfiah kan ngai asin. Chumi piahah Kohhran rawngbawltu sawrkar hnathawkte mahni hnathawhpuite’n an kep fo ngai khawpa rawngbawlna vanga hna pelhe san ṭhinte hian an eizawnna hi Pathian rawng, Biak In pawna an bawlna hmun tih hi hria eng zat nge awm i le? (Thlarau Thianghlim pawi ka lo sawi palh a nih chuan min ngaidam se, he lam chu duhtawk tawh ila).
Tichuan, Kristian kum za kan nih lawmna leh hriatrengnana ‘Centenary Khuangpui/Khuang lian’ pawh khan sual kalsana Krista hnungzui thar sawmhnih rual tak ngial pawh an awm phah ka ring lo nain Centenary lawm dan tur reltute khan an tuipui em a, kan han nei ta a, tuma vuak loh hian a awm ve ta mai mai niin ka hria. Chutiang chiah chuan Kraws lianpui, khawvela kraws lian ber nei si hian thawhchhuah nei lo, India rama State retheite takte zinga mi hi engtin nge min chawikan tak ang le? Pathian malsawmna dawng ṭheuh ṭheuh, dawng tam leh tlem kan awm angin a dawng tam deuhte chuan ‘an lawmthu sawi nana an rawn thawhkhawm aṭanga siam tur kan nia a lawm’ kan ti a nih pawhin Kraws lian kher siam lo hian ringtu ṭha, rahbi tleu tundin leh nan te, kan Kohhran Damdawi In thuam ṭhat nan te, khaw hrang hranga sawrkar Damdawi In thuam ṭhat nan leh tihchangtlun nante hmang ta ila hriselna lamah pawh hma kan sawn ngei ang. Chuti ni loa khawvel Kraws lian ber ding toh lurh ringawt chuan thawhchhuah hi a nei tam dawn lo tih hi kei ka rindan nghet tlat a ni.
R.Lalrinkima, Hidden Lodge