Written by
- David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)

SAWRKAR ṬHA LEH SAWRKAR HNATHAWK ṬHA

'Sawrkar ṭha' siam tur hian eng nge pawimawh ber ang? Han chhut ngial pawh hian a pawimawh ber hriatthiam a har a. Mahse, Kristian tan chuan 'Pathian' a pawimawh ber tih hi kan pawm thlap dan a ni. Kan thil tih engkim, kan che vèl zawng zawng hi Pathian thù a ni tih kan chiang a. Bible-a kan hmuh angin, "Roréltua awmte hi Pathian ruat an ni," (Rom 13:1) ah kan hmu a. Tin, "Lalpan thil zawng zawng hi chhan nei ṭheuhvin a siam a, a ni tak e, mi suaksualte pawh hi ni ṭha lo atân," (Thufingte 16:4) ah kan hmu bawk a ni.

'Sawrkar ṭha' siam tur chuan leilung kan thlirin, a pawimawh hmasa ber chu mipui kan ni thung a. Democracy ramah chuan mipui aia pawimawh kan awm lo ti ila, kan sawi sual lo ang. Mahse, sawrkarna siam mawl tawp leh 'sawrkar ṭha' siam hi chu a in ang thei lo a. 'Sawrkar ṭha' siam tur chuan Politician dik, mi rinawm leh taima, Pathian ṭih mi, mi tak tak an pawimawh ber mai. Chu'ng zawng zawng dik taka a kal a, fel taka Mizoram kan inenkawl a, bul kan ṭan ṭhatna tur chuan mipui 'Morals Reform' kan ngai hmasa ber tawh thungin a lang.

Mipuite'n kan rilru hi engtin nge kan siamṭhat ang a, eng nge kan ngaihtuah ber tur chu ni ta ang? A tira lèt leh a, UT hmaa lét leh lam a ni lo a. UT aṭanga State kan nih tirha Mizoram sorkarna siam ṭan tirh lai dinhmuna lét leh lam pawh a ni lo. Ngaihtuahna dik kan neih a, rilru ṭha kan put a, kan rilru súkthlèk dan kan thlak danglam ngam a ngai tawh a. Dikna, Rinawmna leh Taimakna thar kan neih a ṭul tak zet zet a ni. Mahni hmasial lo tura kan inbuatsaih thar a ngai a, pamhám lo tura kan inthlak danglam ngam a ngai ta. Pathian kan ṭih thar a pawimawh ém ém bawk a ni.

Mizoramah 'Sawrkar ṭha' siam tura mipui kan inthlak danglam hmasak phawt chuan Mizoram hmabak a éng viau ang tih a rin theih a. Politician ṭha tak tak, eiru lo, pamhám lo, ngaihtuahna hrisel, inchhiar zau, mifing, fel bawk si hi kan la ngahin ka hria. Party bil sawi lovin, Pu Lalsawta, Ex-Finance Minister te kha mi ngaihsan awm tak a niin ka hria. Sum leh páiah Mizoram dinhmun hniam tak ata theihtawp chhuaha a siamṭhat chhoh dan ngaihtuah lét khan. 'Sawrkar ṭha' siam tur chuan Politician ṭha tak tak insiamrem mék an awm zel a ngai a. Danglam ngam Politician kan mamawh tawh a ni. Mizoram tan, sakhua, ram leh hnam vei tak tak Politician ṭha rawn chhuak zel rawh se.

'Sawrkar hnathawk ṭha' hi engtin nge kan sawi ang? Sum eiru lo, hun ei ru lo, a hna tur dik tak thawk tiin sawi ila a dik fú ang. A hna tur dik tak Office hour-a a thawh baka Over Time Allowance (OTA) la thei khawpa thawkrim phei chu thawk ṭha tak an ni. Annual Confidential Report (ACR) ṭha tura mi zara thawkrim anga lan tum ni lo; thawkrim tak tak sawrkar hnathawk te hi an ngaihsan awmin, Mizoram hmasawnna atana rahbi pawimawh berte zinga mi an ni. Sawrkar (Ministry) siamtu thupek hi sawrkar hnathawk (Govt. Servant) in a tih duh tlat loh chuan thil buaithlak tak a thleng a, hmá kan sàwnna tur a ṭhuanawp ta ṭhin a ni. Chuvangin, 'Sawrkar ṭha' a awm dawn chuan, 'Sawrkar hnathawk ṭha' an awm a ngai rèng a ni.

'Sawrkar hnathawk ṭha' ni tur hian dikna, rinawmna, taimakna leh Pathian ṭih tak takna nun neih hi thil pawimawh ber a ni leh tho bawk a. Sum eiruk loh, hun eiruk loh, hnà ṭha taka thawh ringawt piah lamah thil pawimawh tam tak tih loh tur a la awm ṭeuh zawk niin a lang. A bikin, Police Officer ṭhenkhatah hian hun eiru lo, sum leh pái eiru lo, mahni hna chanpuál ṭha taka hlen si, a ṭul chánga over time-a hnathawk ṭhin an awm nualin a rinawm. Force mite phei hi chuan kum khatah thla 13 hlawh an la kan ti mai ṭhin a, a dik bawk rèng a. Dik leh rinawm taka hna an thawh chuan kan Police-te hian chhungkaw chawm zawhna khawp hnathawh hlawh an nei a, tin, an hna hi hna zahawm tak a ni bawk a ni.

POLICE lampum, a kawh tum hi han sawifiah hmasa ila. P - Polite, O - Obedient, L - Loyal, I - Intelligent, C - Cou­rageous, E - Efficient tih a ni a. Mizo ṭawng chuan, "Hawihháwm, thuawih, rinawm, fing/rilru chak, huaisen, dik/tling taka thil ti ṭhin," tihna a ni a. Sawrkar hnaa hna zahawm berte zinga mi a ni tih a chiang hle mai.

Heti khawpa hna zahawm ti zahawm lo tute hi Police Officer ṭhenkhat an niin a lang a. An In saknaah an naute (Constable) an chhawr a, helper hna an thawh tir fo niin a lang. Police motor-in ròrá, brick, cement leh tui thlengin an phur bawk niin a hriat a. Mahni hna chanpuál ṭha taka hlen a, sum eiru lo, hun eiru lo, over time-a hnathawh chang nei hialte tana tih loh chi niin a lang.

He thil hi 'Corruption' dik tak, mahni hnuaia mite báwih (slave) ang hiala chhawrna niin a ngaih theih hial a. Thla bi hlawh la ṭheuh ṭheuh, Lal dan inchen loh avanga hnuaia mite mimal thila chhawr hi thil dik lo tak niin a lang. 'Sawrkar hnathawk ṭha' leh 'Sawrkar ṭha' siam tur chuan he'ng zawng zawng hi a tawp vek a ngai a. Sawrkar hna hniam ber kan tih aṭanga a sáng ber thlenga bulṭan ṭhain, Pathian ṭihna nen ram siamṭha tak tak tura kan inbuat­saih a ngai tak zet zet a ni.

Kohhrana chanvo langsar tak nei, sum leh pai thawh hnem; mahni hnaa rinawm ém ém; mahse, a ruka mahni hnuaia mite mimal thila báwih (slave) ang maia chhawr ṭhin sawrkar hnathawk Officer lian dangte pawh sawi tur an awm leh zeuh ṭhin; kan sim tlàn a hun e. Sawrkar ṭhà siám a, Mizoram nuam leh hmasawnna thar siam tur chuan sawrkar hnathawk ṭha in pawimawh hlé mai. Hawh u, kan zavaiin ṭang thar teh ang u.

David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)