Written by
Rev Dr LH Rawsea

Vantirhkoh chaw fùn keng

Lalpa vantirhkohte an lo lan tawh ngat hi chuan thil ropui eng emaw tak a thleng ziah ṭhin. Chu chu Bible-a kan hmuh dan a ni.

Mamre sasaw thing kianga chhûn pachanga Abrahama hnena rawn inlâr vantirhkoh pathumte kha, ropui takin an tawrawrawt ri ruai ruai nen an rawn inlâr hran lo va. An vân thuam ropuia inthuam lovin, civil dress tawpin, rilṭam leh tuihal thlan phûlsa kai, ṭanpui ngai hmêl puin an rawn lang a (Gen 18: 1ff). An inlârna lo dawngtu Abrahama kha pa ṭha, kohnaa chiang, mi dangte tana malsawmna nih tum ràn a lo ni hlauh va; hun ṭha, Saphovin ‘quality time’ an tih ang hi an lo hmanpui a ni.

An kalsan dawn erawh chu Lalpa vantirhkoh inlàr dan ze dik tak an lantir a. Chhungkaw keh lek lek khawpa fa awt hnena fa an neih tur thu an puang a; Ismaela hnawtchhuak hlim, chhungkaw hlimna boruak hniam hun lai tak tawng mekte hnenah khan ‘nui ri’ an hnutchhiah a ni. Chutih rualin an ṭhenawm bengchheng khaw sual tak Sodom erawh chu mei vâpa chantir turin an WMD nen an pan ding ta ngùt thung a (Gen 18–19).

Lalpa vantirhkohvin a chenpuina hmun sakeibaknei koham púk chu, inpawh sawma insèh sèn zuai zuaina pûk thim ṭihbaiawm tak ni lovin, inkuah khawmna púk muanawm a ni tih Daniela khan a hre chiang ber ang (Dan 6: 22). Vantirhkohte chuan Pathian mite vêngtu an nih angin vên him ngaite vêng hima, thlamuan ngaite thlamuan turin an rawn lang ṭhin.

Krismas hmasa ber a lo thlen dawn phei kha chuan vantirhkohho an awm hle hle bik lo. Vantirhkoh lal, Gabriela ber mai pawh kha a phusa nasa ah ṭangin a rawn lang awl lo va. Englo rim tui hâl khûk chem chem kara puithiam senior Zakaria hnena a rawn inlâr meuh chuan, la inhawng ngai reng reng lo Elizabethi chhûl chu a inkeu hawng a, hmeichhe hrin zinga amah aia ropui la piang ngai lo chuan he khawvelah hi a rawn ràp a ni (Lk 1: 11ff; Mat 11). Zakaria hnena a inlan hnu thla rukah Galili biala thingtlâng nula hnena a rawn inlâr leh phei chuan, vana nu tel lova Pa hrin kha, he lei hmun khawharah Pa tel lovin nuin a pawm ve ta thung a ni (Lk 1: 26).

Vantirhkoh lo langte hian thil ropui tak an thlen ṭhin a ni. Vantirhkoten thil ropui an tih ṭhinzia chu Petera pawh khan a sawi chiang thei fu ang. Khatia Herodan thil dang atan ni lo, khandaiha sah hlum atan liau liauva rìp chhûnga a khung khán a hnenah Lalpa vantirhkoh pakhat a lo lang a nih kha. Thah tura an hruai chhuah dawn zanah phei kha chuan an vêng uluk zual a, an vênna thil reng reng kha chu an double vek a ni mai a. Khaidiat pahniha an phuar beh thlap kha sipai pahnihin an vêng a; kawngkhar pahnih, a pawn ta zawka mi phei chu thir kawngkhar ngei maia khar hnan tlat rìp chhûngah an khung a ni. Vên thuah chuan an vêng hneh kher mai. An vên ber Petera lah chu tâl chhuah tum hauh lovin a la muhil zui! Chutianga a kawp a thuah vên leh vil kiangah chuan Lalpa vantirhkoh a rawn inlâr a, thilmakin a zui ta. A lo tâl ve aih pawh ngai lovin Petera kha a zalen ringawt a ni (Tirh 12: 6ff). Lalpa vantirhkohte an rawn lan tawh hi chuan thil ropui eng emaw bik tak hi a thleng ṭhin a ni.

Elija hnena Lalpa vantirhkoh rawn inlâr ve thung erawh chu chaw fûn nen a rawn lang thung a. Abrahama hnena inlârte kha chu rilṭam kaw ruak hrai puar ngai an nih laiin, Elija kianga rawn lang hi chuan chaw fûn lian tawk tak a rawn paipawn a, a che dangdái viau mai.

Baala zawlnei 450 ngamtu khan hmeichhe pakhat Jezebeli kha a hlau hle mai a. A zawlnei zawng zawng khandaiha a thah chimihsak thu a lo hriat khan Jezebeli a thinrim a, Elija hnenah, “Kha mite zinga mi pakhat nunna ang khan, naktuk hetih hun hmaa i nunna ka siamsak ve loh che chuan pathinten an tih tihin mi ti mai sela,” (1 Lal 19: 3) a ti bùng nghat ta mai a. Sap ṭawng Bible (NRSV) lamte kan bih tel chuan Jezebeli khan darkar sawmhnih leh pali chhunga phuba la turin chhia a chham nia ngaih theihin a lo inziak a. Chu thu déngkhawng tak, vaukhânna thu chu Elija hnenah a thawn a ni.

Thuchah lo dawngtu Elija khan a hlau hle mai reng a. A hriat veleh bàk lêngin a tlanchhe nghal ta duai duai a ni. Jezreel aṭangin chhim tawp kila awm Beersheba thleng rawkin a tlanchhe phawt a. Jezreel aṭanga Beersheba hi a mêl zà emaw vêl a ni ang. Hla vang vang hle tawh mah se, a la thlamuang zo lo cheu nge, chu hmunah chuan a chhiahhlawhte a hnutchhiah a, amah chauhvin Elija chu a chhuak leh a, nilêng kalah a va tawm bo ta a. Patling nilêng kal hi mêl 15 vel bawrah ngai ila, a va bîk bona hmun hi khua aṭangin a fâl ṭha tawk hle.

Mizo Bible-in Juniper thing hnuaia a ṭhu a niin a tar lang (1 Lal 19: 4). ‘Juniper’ han tih hi chuan a hming te hi a nalh vèi roh va, a nawm hmel viau va. Nimahsela, a tawm bona hmun hi Judai ram chhim tawp ramri hrul, thlaler hmun a nih avangin Juniper thing tih hi thing lian leh sâng tak, hlim dâi nuam dup a ni kher lo thei. NRSV vekin “a solitary broom tree” a ti pek tlat mai a, ‘hmunphiah buk mal din hnuaiah’ tia lehlin theih a nih rualin, Judai ram thlalerah chuan keini hmunphiah ang hi an neih ve loh avangin a inhmeh chiah bawk si lo. Eng pawh ni se, Elija kha thlaler ṭhâng ro ri rè mal din lehnghal hnuaiah chauvin a let bal a ni. Lalpa zawlneite kawng zawh hi a mâm zurh ngai lo ve le.

Elija meuh pawh hi râlmuan lohna hmuhah chuan muangin a nun chawl hahdam thei lo va. Lalpa hnenah thih dilin:

“A tawk ta e,

aw Lalpa,

tunah hian ka nunna hi

la mai teh,” (1 Lal 19: 4)

a ti ta mai a! Thih hlauva tlânchhe si khan, nilênga a tlân hnuah pawh nung ngam lovin thih tho chu a va dil a. Elija kha Pathianin ropui taka a hman mêk mah ni se, tunlai ṭawngin ‘severe depression’ a nei a tih theih. Hnehtu ropui kha a hneh hnu râl hlauhvin a tlânchhia a, sahimna zawngin a rampalàilêng thlalerah rilru chauvin a vákvâi ta a ni.

Thlêmna leh natna

tawkin ka lo rum ṭhin,

Zawlnei ang khan

lung lukhamin;

Hetah awmna nghet

ka tan a awm si lo,

Khitah awmna nghet

ka tan a siam zawk,

tih hla mawi lo pian chhuah nan, thinlung dam lo, rilru hah, taksa chauvin, lùng luhkhamin a let ve bal rih a ni si a.

Thih dil khawp hialin mangang mah se, a thi mai bik lo; chutah a han zâl a, a lo muhil mial a. Lalpa hming ṭàna huaisen taka ding ngam zawlnei hi chung lam pawhin a lo ensan awzawng lo ve. Lalpa vantirhkohvin a lo zui reng a, a tawm bona ram reh takah pawh chuan a chhawm a. A muthilh laite chuan a kianga awmin a lo vil reng a, chaw a ei theih awm hun velah chuan duhsak takin a kai tho ta a. Bible-in, “a rawn khawih a,” a tih vangin rawn sawih deuh nawk nawk lovin, duat takin, dim têin a kai tho niin a lang.

Elija chu a lo harh a. A lu bulah lung sâa hèm hmin chhangper leh tuithawl a lo awm a. Chhang chu a ei a, tui pawh chu a in khawlh khawlh bawk a. Mut a la kham lo nge, a muhil zui leh ta mai a. Lalpa vantirhkoh bawk chu chaw fûn leh tuithawl nen bawk a rawn lang nawn leh a. Eia in tura a tih angin, Elija chuan a han ei leh a, a in leh bawk a. A hnêna vantirhkoh a rawn inlâr avang chuan Juniper thing hnuaia tuihal dang chara artè thih tawh mai tur chuan Horeb tlâng thlengin a kal ta a, ni sawmli leh zan sawmli zet chaw tel lovin a thang thei ta a ni (1 Lal 19: 8).

Zawlnei Elijan nun thlahlel lo hial khawpa rilru lama natna a tawh laia a damdawi chu: mut bawrh bawrh, chawi ei ṭhat leh tuisik in tam a ni. Hengte hi depression damdawi ṭha tak a la nih reng ka ring deuh. Ei ṭhat mai hi a tawk lo va, chaw hrisel ei hi a lo ṭha tak zet a ni. Vantirhkoh chaw fûn rawn khai hi chaw ṭha ni mai lovin chaw hrisel a ni. Bible chuan “chhangper” a ti a, chutih rualin chhangper pangngai ni lo, lung sâa hèm hmin a nih thu a inziak tel a. Beersheba khaw dai aṭangin Horeb (Sinai) tlang bánpui theihna khawp chakna a pai a ni.

Tunlai khawvel buai tak, thih leh nat kara mi tam tak kan lennaah hian, rilru na, taksa chauva rum vawng vawng ṭhinte hian, Lalpa tlang min hruai thleng thei tur, “Tho la, ei rawh, i kalna tur i chelh lo vang e,” tia beidawnga kan mu min rawn ṭhawng thotu tur vantirhkoh chaw fûn keng hi kan mamawh a ni.

Rev Dr LH Rawsea