Written by
C.L. RUALA

MIZORAM LEH ASSAM RAMRI CHUNG CHANGA MIZORAM SORKAR DINNA

Mizoram Chief Minister hmasa ber Pu Ch. Chhunga khan dt. 02.01.1974-ah India Prime Minister hnenah Memorandum thehlutin “Lushai Territory leh Cachar (Assam State District pakhat) inkar a ramri Demarcated leh Notified awm chhun chu Inner Line 1875 hi a ni a, chuvang chuan Inner Line Reserved Forest Area hi Mizoram chhungah a awm vek tur a ni. Chutiang tur chuan Boundary Demarcation pawh siam ṭhat tur a ni” tiin. Hei hi July 1965-a Mizo District Council in Resolution siama an hauh chin chiah kha a ni. 

Dispur a Assam Chief Secretary leh Mizoram Chief Secretary dt. 03.07.1987 chawhnu dar 3:00 a Mizoram leh Assam ramri chungchang sawi tura an inhmuh khan, Mizoram Chief Secretary chuan “1974-ah Mizoram Chief Minister hmasa berin Memorandum India sorkarah a lo thehlut tawh a, chuta a sawi chu Assam leh Mizoram inkara ramri awm chhun chu Inner Line 1875 hi a ni a ti a, he memorandum a sawi bak hi Mizoram sorkarin ṭanhmun dang kan nei lo” a ti. 

Mizoram leh Assam ramri chung chang hi Mizoram Cabinet Meeting ah dt. 27.05.1988 khan sawi ho a ni leh a. Chutah chuan Notification 1933 hi Mizoram District mai a la nih lai leh Assam sorkarah aiawh kan neih ve hma ami a ni a, chuvangin kan tan pawm chi a ni lo. Kan din tlatna chu Notification 1875 kha a ni. (He notification 1875 hi Mizoram British India a rin luh hma a mi kha a ni. Mizoram ‘Lushai Territory’ hi dt. 06.09.1895 khan British India-ah rin luh a ni ve chauh). 

Tunah hian Mizoram Cabinet Pu Zoramthanga kaihhruai chuan Mizoram ramri atan Bengal Eastern Frontier Regulation 1875 an pawm thu an lo puang ve leh tawh a. An sawi tum chu Inner Line 1875 Demarcation chiang taka awm lung 46 lai phun a, an lo chhinchhiah thlap hi Assam leh Mizoram ramriah kan pawm chu a ni, an rawn ti ve leh ni awm tak a ni. Kan Chief Minister hmasa ber ṭanna kha kan ṭanna a la ni reng e ti se ṭha mai tur. 

Engpawhnise India ram British India an tiha Mizoram rin luh a nih hmaa Assam nena kan inrina ramri lung 46 an lo chhinchhiah thlapna Inner Line 1875 hi Zofaten ramri a kan pawm thlap chu a ni. British India a kan beh hnu Assam a District pakhat kan nih hnu a Assam sorkarin an duh duha District ramri an siam, Survey of India map a 1904-a an rin kual, 1912 leh 1930-a an tih danglam leh hret leh Inner Line 1933 ang te hi kan ramri a kan pawm theih hauh loh a ni. Hengah hian demarcation leh ramri lungphun a awm lo bawk a ni. 

Kum 1973-ah Mizoram Boundary Committee Member ka ni a, Pu B.Poonte (L) nen Delhi-ah min tir a. National Archives, New Delhi-ah Document hlui engemawzat kan zu hai chhuak a. National Archives of India aṭanga kan document hlui hai chhuah engemawzat hi Mizoram Chief Minister Pu Ch. Chhunga'n Memorandum Prime Minister hnena a thehluh (02.01.1974) buatsaihna atan khan hman a ni. 

Kum 1987 Assam - Mizoram Boundary Committee Member ka ni bawk a. Pu Lalramthanga, IFS nen Dehradun ah Survey General of India office aṭangin map hlui leh record hlui dap chhuak turin sorkarin min tir leh bawk. 

Kum 1988 ah Bengal Archives leh Bengal Legislative Library aṭangin Record hlui dap turin Pu LT. Muana FCS nen min tir bawk. Henga kan thil dap chhuah te bak hi dap chhuah tur a la awm ngei ang. Mahse Mizoram-Assam ramri chungchangah hian Inner Line Notification 1875 anga ramri lungphum nen thlapa chhinchhiah Notification dang a awm lo. A awm chhun chu Assam Government Note on Lushai, 1873 to 1889 hi a ni. 

He Assam Government Note para 86-ah hian hetiang hian ziak a ni, “The southern boundary of the Cachar District was defined and gazetted under the Inner Line Regulation in August 1875, and is now marked by 46 boundary pillars, which are inspected nearly every year and kept in good order. A pass is granted to persons allowed to cross the inner line at a fee of 8 annas pass.” Hei hian Cachar District nena kan ramri chu Inner Line 1875 hi a ni tih a tichiang hle bawk a ni. 

Hemi bakah hian Inner Line Reserved Forest 509 sq. miles hi Mizoram chhunga awm a ni tih hi Assam sorkar hian an pawm thlap tih Assam Forest Manual (vide Appendix to Assam Forest Manual, 1897 page 57) ah hian kan hmu. Hetah hian Assam a Reserved and Unclassed Forests 1896-97 te tarlan a ni a. Hetah hian Inner Line Forest reserved 509 sq. miles chu Lushai Territory chhung a mi a ni tih chiang taka lantir a ni bawk. 

Chuti chuan District Council aṭang khan kan hotute ngaihdan chu ramri chungchangah hian a la pangngai reng a ni. Mizoram sorkarin ramri a a lo pawm hi kan ngaihdan a lo nih loh deuh pawhin tunlai boruakah hian ngaihdan dang lo vawrh chhuah hun a ni lo ang. 

1965-a Mizo District Council-in Mizoram leh Cachar ramri chu Inner Line 1875 ramri lungphum phunna zelah khan a kal tur a ni an ti nain Chief Minister Ch.Chhunga Memorandum thehluhah chuan, “1899-ah khan Forest Sq mile 12 vel Cachar ram dep lam mihring chen nan Reserved Forest aṭangin sahthlak (deforested) a ni tawh a. Chuvangin, helai area hi chu Mizorama behtir kan tum lo an ti” an lo ti tawh a. Helai hmun hi tunah chuan Aizawl Silchar road a Dholai leh Awithang Bazar inkar khu a ni a. A mi chengte ah khuan Sylhet aṭanga lo kal an tam ber. 1910 Mizoram mautam lai khan Mizo engemawzat chu an awm ve a mahse tunah chuan hnamdang awm ve ten an nek chhuak zo tawh. 

Hmannia Mizoram University a Prof. Jangkhongam Doungel an Mizoram leh Assam boundary chung chang a sawi kha a ṭha khawp mai. Khatah khan historical facts te nen a rawn chhui chhuakin North Eastern States, Mizoram, Nagaland, Meghalaya leh Arunachal Pradesh ten India sorkarin kan ramri anga min pawmtir an tum kan pawm theih loh chhan te pawh a rawn sawi lang a ni.

Khatianga thil chhut peih leh hria te kha kan sorkar hian hmang ṭangkai se. State dangte tihdan anga Supreme Court a kal ve mai hi kan tih tur chu a ni mai lo'm ni?