LUNGLEI MUNICIPAL COUNCIL: Utopia (Part 1)
Zaktu veng va tak takin Municipality chung châng an thailang tawh ṭhin a, a bik takin Lunglei Municipal Council chung chang phei chu kan lo hmu ṭhin a. Dt.16 April 2021 chhuak ah Pu C. Lal Thlamuana, Dawrpui Vengthar, Aizawl phei chuan, "Lunglei Mipui an Ngawi Tlat" tih thupui hmangin alo thai lang tawh bawk a nih kha. He mi chung châng hi kimlo takin sawi kan tum dawn a, municipal council sum hnár te, a nihphung te, a hnathawh leh pawimawhna te en thuak thuak chungin Municipality sawi ruala Lunglei mipuite rilrua thil lo awm te kan sawiho dawn a ni. Tin, kan ngawih ṭhup piah lama rilru chhungril a beiseina thi si lo, beiseina nung 'Utopia' ṭha mi kan hmuh te sawi kan tum ang chu!
Municipality : India ram danpui chuan kum 1992 khan Constitution 74th Amendment Act 1992 hnuai ah Municipal neih/din/pêk theihna dân hi a duang tawh a,khawpui leh district lian te mahnia ro inrelbawlna khawl thar a nih ber chu. Kha mi zulzui khân Aizawl ah pawh kan nei thei ta a nih kha.
Sum hnar (Source of Income): Municipal Council sum hnar ber ah chuan chhiah chi hrang hrang te, Central fund lokal te leh toll tax dang dang te an ni, sawi vek lovang. UD&PA hian min chuh tlat lovang chu maw!
A nihphung (Features): Municipality ah chuan rorelna ramri (jurisdiction) fel taka kham a ni a,State hian duh duhin a chawk let tur a ni lo a, aiawh thlantlin ten mipuite ro an rel a, mipuite chuan hmun pawimawh ber an chang tur a ni. Tin, mahniin sum hmantur a chalai ang a, hmasawnna ṭha tak a kal thei ang, NREG erawh kan mangṭha a ngai thung ang (hei hi mi tam tak chuan kan ui mai thei).
A ṭhatna : Hei hi Municipality hnathawh leh pawimawhna huanga khung tur a ni. Municipal Council chuan hnathawh kawr min hâktir a, awlsam leh ṭangkai zawkin hmun leh hmun ah mipuite, khua leh tuite rawng min bawltir dawn a ni. Aizawl aṭanga engkim thunun hi a bo tawh ang a, 'govt of Aizawl' tih ṭawngkam hi thawnthu ah a chang tawh ang. Ral aṭang chuan inhmangaih hi a har a ni mahna! Ram rorelna kháwl chu a kal zawt zawt tawh mai dawn a, State Sawrkar phur kan tihzan sak mai bakah Central sawrkar kan puibawm a ni tih kan hre zual ang. Kan ram leh mipuite sum leh pai, ei keh bar dehchhuah kan hre thûk tial tial ang a,'hmasawn rawh u' tih kan ngai lovang, a ruhrel (structure)a fel chuan kan kâng awk awk mai tur hi a ni a. Mipuite thinlungah 'chawmhlawm' nih inhriatna (psychological dependency) kha tih reha awmin mahnia ro inrel thei leh mahnia ding theia inhriatna ṭha mi kan tuh ang a, chu chuan rilru put hmang ṭha mi (positive mind/good moral) min pe ang a, chhungril lam vitamin kan dawng vek mai tur a.
Mangṭha 'LMC' ?
UD&PA Minister ni bawk,kan Deputy Chief Minister zahawm tak, Tawnluia'n Assembly ṭhutkhawm (as on 16.3.2021)ah LMC hi kum 2021-2022 tihpuitlin tum a nih thu leh rawtna (proposal) pawh peih fel a nih thu a han puang te kha hnuk a ulh a nia! Tahrik ni 26, Vau Thla , 2021 ah khân ZOHANCO Chairman, C. Lalrammawia pawhin Lunglei Municipal Council (LMC) dinna tur pawisa Nuai 800/- lai mai an dah thu a sawi kha a ni a. Kan hlim a, kan rilru a hah tel a, ngaihtuah tur tam tak a awm si a! Kâr lovah mangchhia mang ang maiin kan hawi a, kan ṭang hrû hlawm a, awmlo ngena ṭapa nuar rual kan ni lo tih erawh kan hre tlat reng lawi si a. UD&PA Secretary, K.Lalthawmmawia IAS thusawi khân engkim a tichiang a,hmalam a chiang ta lo! Mizoram Municipal Act hnuaia a lan angin 'Ward 11 tal a awm tur a ni a' Lunglei ah chuan ward 9 chauh kan awm a nih hmel! Hei hi LMC kan mangṭha nachhan ni taa lang chu a ni. Thildang pawh a awm e. Mahse, Lunglei mipuite hian nawrh emawa ngen chhuah kan nghak kher lo a, District dang pakhat pawhin an ngiat ve kha, rilru ah hian 'thil engemaw' hi chu a awm tho tih khawvel hian lo hre tel hrâm rawh se.
Beiseina ṭha mi (Utopia) rilrua nei tlat chungin kan thlir a, kan dawn veng veng a, a ṭhatna keh ṭhat tâwk lohna tur thlengin, kan duh emaw, duhlo emaw hun hian alo la herchhuahpui ngei dawn a, rilruin kan inbuatsaih reng a, chu hun chu dingdihlîpin kan thlir a ni. Municipality sawi rualin rilru ah thil tam tak a lût ṭhin a. Ekhai, chutah chuan kan chêng a, Aizawlpa kawtkaia thil dîl dina ding reng chungin kan fairelbêl kan ngaihtuah lâwk bawk a ni! He thil hi nei ila chuan mipuite pawhin khawtlang-ram leh a inrelbawlna ah harhtharna kan chang ang a, Lunglei Project lian pui puite hi 'mahni' ngeiin kan khawih ve ang a, inhlawhfa rilru hi a bo deuh deuh ngei ang a, ramin hma a sawn ngei ang le.
Robson-a chuan, " Democracy on the National scale can function in a healthy manner only if it is supported and nourished by democratic local government" (Rampum huapa mipui rorelna ṭha leh tluantling nei tur chuan tualchhung inrelbawlna felfai takin tha thawhin leiṭha leh tuia châwm hna a thawh hmasak a ngai a ni) a lo ti hial a ni. A awmzia ah chuan State sawrkar in engkim thununa pumbilh vek lo hian Municipal board ah te thuneihna a pëk hunah Democracy zemawi tak tak kan hmu ang a, hmasawnna ṭha zâwk kan nei ang a tihna tluk a ni. Tichuan, khawiah nge kan Municipal Council chu a awm? Min hrilh rawh,vawiin ngei ah.
Ka lawm e.
Malsawma Pa (Stephen Lalrinawma) Lunglawn, Lunglei