Written by
P.C. Lawmkunga

SERCHHIP MODEL

Mizoramah hian inthlanna a lo awm fo tawh a, tute emaw pawh an lo tling fo tawh a, mahse tun ṭum by-election ang êma mizote ngaihven hlawh inthlanna hi a la awm ngai awm lo ve. By election a ni emaw general election a ni emaw tun ṭum Serchhip bial by-election ang êma ruling party leh opposition in beihna boruak sang hi Mizoramah chuan a la awm hauh lo vang.

Kan hriat châk ber result lah chu ECI-in April 18th aṭangin ni 13 zet min up sak a, party leh an candidate te tan chuan ni 12 rei ber a ni hial ang. Mumang lama lo tling leh tla hial te an lo awm a nih pawhin an mawh lo vang. Chawlhni kal taa hri pui leng hnuaia result an han puang kha chu a ṭhen an thaw huai a, a ṭhen erawh chuan Bengali pa rangkachak lei sual ang maiin an chal an kuk fak fak ta ve ang.

He inthlanna hi mi thiam (Psephologist) ten han chhui se chuan a danglam bikna tam tak an phawrh ur ur thei ang a, a ngaihnawm viau ang. Mahse kei ve maiin lockdown hrênbeha awm chunga ka han puak chhuah ve theih mai chu Serchhip bial mipuiten rilru nghet tak, sapin ‘principle’ an neihzia te mai hi a ni. An thlek lam an sawi lang fo lem lo pawh a ni ang. Mahse he inthlannaa an chhia leh ṭha hriatna thiang tak hmanga thlemna tam tak an do ngam hian khawlaia insual huai narân ngawt te aia an huaisenzia a pholang hle bawk a ni.

Mizo te politics hi a kal sual nasa tawh ti-a au leh ziak ve ṭhin ka ni a. Bei pawh tidawng lek lek ka ni ṭhin. Kalphung Thar ti meuhva manifesto rawn pharhtute meuh pawh hi eng ang tak maw, tiin ka lo huphurh pui viau ṭhin. A chhan chu kan politics hi a ṭobul aṭangin a ngêt ru tlat mai a. A kum a têlin ṭhat lam aiin “Pu Chawnga nâ” an sawi ang maiin a zual tulh tulh a, vawiinah phei chuan party politics, mi dang len ve lohna puan in kaihin kan inhung bik ta tlat mai a. Kan party ni ve lo te chu hmelmaah kan ngai titi ta ringawt maite hi lungchhiatthlakin ka hria a. Inthlan apianga ruling party thlan tlin a hlâwk turzia ringawt kan au puite hian kan politics level chu a hrilhfiah chiang khawp mai. Chuvang chuan em ni dawn ni, by-election chu Ruling Party tan chuan ‘bêl chhûnga sâ’ an tih fo ni. A chhan chu Sawrkar hausakna leh chakna hmanga vote an zawn ṭhin vang a ni ngei ang.

Mahse chu chu Serchhip Bial mipuite hian dâwtah an rawn chantir ta mai a, kan politics phakar tak hi a su nghing lawih mai a ni. Serchhip Bial mipuite chuan sum leh pai leh Sawrkara hamṭhatna engmah tiam ve thei lo party lian pawh ni lo candidate kha kan veng Thangkima (Matu) ṭawngkam takin, “Na chha takin” an vawrh tling ta tlat mai a. Serchhip Bial mipui tam zawk hian sum tam tak aiin hmingṭhat an thlang tih a chiang. He ngaihdan hi mi tam takin an lo au chhuah pui tawh hnu-a kan sawi ve lek a nih pawhin, “Sawi nawn a nuam a ni” kan ti mai ang chu.

Inthlan hi a thianghlim thei ang bera neih turin ECI hian MCC sei tak tak a chhuah reng a. Mahse candidate leh political party te hian pumpelh hram an tum fo. A lang a pauva MCC bawhchhia anga lang si lovin, therhlo leh thutiam, “Voice Record” awm si lo hian veng kilkhâwr fe fe an khawrh chhuak reng peih. Ruling lam an ni chuang lo, tlin tum candidate leh party te pawh an ni ve tho. Polling station vela tuten emaw pawisa an râwlrûk nghaka vote thlak duh lawk lo pawh ui chal ei zo tham zet chu an awm fo.

Mahse tun ṭum inthlanah chuan hengte hian ṭangkaina a nei ta lo va, hnawmhnê mai an ni ta. A chhan chu Serchhip Bial mipui tam zawk te hian an tum chu rial ang maiin an tiruh a, khawvel sum tinreng leh lunghlu-ah an vote an hralh duh lo va. India Constitution in a pêk adult suffrage leh Pathianin a pek an chhia leh ṭha hriatna fir tak, tui pawlh loh chu EVM khawl chhungah an thun ta chat chat mai a ni. Inthlanna lo awm leh zel turah pawh Serchhip model hi nei thei zel ila chuan kan politician te’n dawt leh thutak chawhpawlhin min bâwl phuan fo thei tawh lo vang.

Tunah chuan Serchhip khaw mi leh sa te chu khawiah pawh hmu ila mi rinawm leh innghahna tlakah kan ngai mai tawh dawn a nih hmel a. Nupui pasal zawnna atan pawh ‘bial him’ a nih hmel khawp mai. Nikum lockdown lai pawha zikhlûm leh chawhmeh danga Aizawl chawm theitu Serchhip district hi district namen a lo ni lo tawp mai a. Mizoram Distirct-a lehkhathiam tam berna a ni te hi a lo mak hauh lo a ni. Iptepui bânna tur va zawn mai pawh a chakawm rum rum mai.

P.C. Lawmkunga