A ki (key) thlak kan ngai tawh a ni lo maw?

Ka zirlai zir zova ka awmbona hmun aṭanga ka hawn hnu rei lutuk lovah kan KṬP hruaitute pahnih hi an lo leng a, bial zaipawla tel ve tura min rawn sawm tur an lo ni a. Ka part sak tura an rawn ruahman pawh soprano ngat a ni nghe nghe. Zai ngaina tak nimah ila ka awin soprano a mil lo tih ka hrechiang em a, ka hnial nasa hle. Ka nu, a fanu leh a aw neih hrechiang ve em emtu pawhin min lo hnialpui ve nasa viau bawk. Kan hruaitute khan ka hmel ringawt en khan zaithiam emaw min ti a, a lo ni ikhaw silo! Tichuan an rawn zaipui, an ‘ki’ (key) chu thlakin a contralto turin kan hmin tlang thei ta hram a, ka nulat chhung zawng chu part chu sain Bial Zaipawlah chuan nuam ti takin ka tel ve ta a ni.

Zaipawlin hla kan zir chuan min hruaitu (conductor) khan kan hla zirtur apiang amahin a lo zir lawk a, a hnuah inhmukhawmin kan zirho ta ṭhin a. A part hrang hrangin kan zir phawt a, chu’ng pawh chu min enpui kual vek a, a tawpah a huhovin a inchawih mawi em tiin kan sa ho ta ṭhin a ni. Hla hruaitu hian a duh ang ki a rawn ruahman a, a bass tana ngur chhur chhur phak tawk leh a tenor tan pawha kuk raih raih phak tawk tura a ngaih a rawn ruat a, a lo fuh loh chuan a satute (zaipawl memberte) milin a ki chu thlak a ni mai ṭhin.

Bial Zaipawl member ni tura min sawmtute khan an rawn ken ‘D key’ kha ‘kan hmet laklawh tawh’ ti tlat ta sela kei kha confi lo leh ṭangkai lo takin ka tel emaw, ka pha tluan ṭhak emaw a ni ang. A ki thlak a huna thlak ngam KṬP hruaitu khatih hunlaia kan neih avang khan kei takngial pawh tun thlenga ka sawi ve fo tur rawngbawlna kha ka chelh ve thei a lo ni.

Zaipawl hlazirnaah a member ngei ten sak nuam an tih tlan, an phak tawk a hla ki thlang thiam, a ṭul huna ki thlak hreh lo hruaitu an awmin zaipawl a ṭha lo thei lo. A chhan chu thawhhona avanga a huhova mawi taka zai anih chauh avangin. Hla hruaitu khan ‘hei hi in aṭanga ka rawn ruahman sa a ni a, tlin in tum tur a ni’ ti ta bur mai sela a hruai, a member te kha an tui lovin theihtawp an chhuah rei duh hauh lovang.

Kan hla zirtur azir te, a satu tur azirte in eng ki a sak nge nuam ang a, eng ki a sak nge mawi ang tih hi hruaitu ṭha chuan zir anih hma aṭangin a theih angin a lo zirchiang hmasa ngei ngei tur a ni a. Chu chuan hun leh tha tamtak a hlep tir thei dawn bawk a ni.

Covid19 hian ki nei tak maw!
Nikum kum tir lam aṭangin a hla leh a thluk hre lawk lovin kan zir a. Engemaw chen hnuah chuan a ki pui - Hmai kawr vuah (ka leh hnar tuam), kutsil emaw tihthianghlimna (sanitiser) hman ngun leh midang nena inhnaih lova awm - kan hre chho va, kan inzir chho ta mawp mawp anih kha. A zirtu pawh a part kim - Sawrkar, damdawi lam mithiamte, task force leh mipuite kan ni. Thiam taka inzir turin a ki ṭhenkhat kha chu harsa kan tih deuh chang a awm na meuh mai. Mahse kan thiam chho ve zel a, kan do ber hripui pawh chuan min ngam lo chho tain a dona ki pawh kan thiam hman fu a ni.

Zaipawlah hian eng part emaw ber satute emaw, a conductor ber emaw a inthlahdah chuan zai a rual lova, a mawi thei ṭhin lo. Hetiang bawk hian kan hripui donaa kan ki thiam bel sa, en lo pawha kan sak thiam tawh sa kha kan inthlahdah deuh chhungin kum a lo thar meuh chuan kan thiam loh hla thar zir a ngai ta tlat mai le!

‘D key’ kan hmeh sa pawh kha tlemin kan lo thlah deuh tawh ni maw, kan zai a rual hlei thei ta lo. He kan hla thar zir tur hi a hruaitu (conductor) lahin enlawk turin a ziak a lo nei lawk hauh lo mai a lo ni a. Zaipawl member ho lah lo inthlahdahin kan thiamsa kan lo theihnghilh ṭhen hman tawh bawk si. Kan zai a rual lovin kan intihsiakna hmachhawn mekah hian a hnufum pawl kan ni ve ta tlat mai. Hruaitu leh zirtute hian theihtawp chhuah nawn leh a ṭul anih hi.

Nikuma pakhatna kan lak kha kan lawm rei lutukin kan inthlahdah hma deuh niin a lang. Tuna hla thar zir tur lo awm hi zir turin kan va inbuatsaih rei ta em! Part hrang hrang zirturte (Sawrkar, damdawi lam thiam, LLTF leh mipui) hian mahni part ṭheuh kha bel takin, tha thar nen hmanhmawh takin i zir leh ang u hmiang.

Nikuma kan ‘ki’ kha kumina kan hla zir hian a mil lohna lai nguntaka zirchiangin tuna kan intihsiaknaah hian a chak zawk kan nih leh ngei theih nan kan ‘ki’ hi a tul dan angin thlak ang u.

Fimkhur lehzual ang u aw.

Prof Lalbiakdiki Hnamte