Written by
KS Thanga
Ex-Minister

Sum indaihlohna avanga manganna hi Sawrkar inrenchem loh vang a ni em?

MNF kaihhruai Mizoram sawrkar sum indaihlohna, i.e., sum hmuh aia hman ral a daih lohna (Fiscal Deficit) hi a kum telin check lovin a awm avangin a punlun chho zel, hei hi a chhan ber chu sawrkar hnathawk hlawh leh office mamawh a hman ṭhin (revenue expenditure)lamah MNF sawrkar inrenchem loh avang liau liau a ni.

Sawrkar indaihlohna (Fiscal Deficit) hi Finance Commission in state tan a him chin a min tuk sak chu sawrkar sum lakluh zawng zawng (GSDP) aṭangin 3% leh a hnuailam a ni. Congress sawrkarah khan sum inrenchem a daihzai tak a hman a nih ṭhin avangin sawrkar sum indaihlohna hi a awm lo tluk a ni. Indaihlohna hi a nei mang lova kum 2018 ah phei kha chuan sawrkarin hmathar la miah lovin a kalphung pangngai in kal ta se ‘Fiscal Deficit’ nei tawh lovin hmun dang aṭanga sum puk ngai lovin Mizoram hian ‘Primary Surplus’ nei hial tawh zawk tur a ni.

MNF sawrkarah hian sum indaihlohna (Fiscal Deficit) hi kum 2019 khan Cheng Vaibelchhe 1223.61 neiin kum 2020 khan Cheng Vaibelchhe 2175.79(RE) lai a ni tawh a, hei hi sawrkar sum lakluh (GSDP) aṭanga chhutin a him chin chu nasa taka pelin 4.62% leh 6.87% te niin a let aia tam in a pel chho hial tawh a ni.

Hetiang taka sum in­daihlohna (Fiscal Deficit) a tamna chhan ber chu sawr­kar inrenchem thiam lohna avang a ni. Sawr­kar hnathawk hlawh leh office mamawh (Revenue Expenditure) hi MNF Sawrkarah hian nasa takin a pung chho va hei hi ramin a tlin bak a ni.

Revenue Expenditure atana Mizoram sawrkarin a rin ber chu Sawrkar laipui hnuaia chhiah hrang hrang tling khawm aṭanga Mizoram chanvo (Share of Central Taxes and Duties) leh revenue expenditure lama kan indaih lohna phuhhrukna (Post Devolution Revenue Deficit Grant) tura Sawrkar laipuiin ṭanpuina min pek ṭhin te hi an ni a, chungte chu MNF sawrkar hnu a Centre aṭanga kan hmuh dan te an ni:

I. 2019- ₹ 6601.19

Cr. (3885.19+2716)

II. 2020- ₹ 5389.96

Cr.(3967.96+1422)

III. 2021- ₹ 5117.82

Cr. (3327.82+1790)

A chunga kan sawi Mizoram sum hnar ber khi a hniam tulh tulh laiin sawrkar inrelbawlna (Revenue Expenditure) lah chu a sang chho tulh tulh a, Revenue Expenditure nasa takin a san chhan hi, MNF sawrkar hian khawi aṭangin nge an hlawh a pek dawn tih ngaihtuah miah lovin sawrkar hnathawk a lak chiam chiam avang a ni, hei hi tuna Mizoramin sum indaihlohna avanga kan manganna thlentu lian tak a ni.

Congress sawrkar kum tawp 2018 khan sawrkar hnathawk hlawh leh pension hi budget aṭangin 43.89% a hauh a, chu chu cheng Vaibelchhe 4245.63 a ni, hemi lekah hi chuan a hunlai pawh khan Mizoram chuan sum indaihlohna avanga manganna kan la tawk pha lo.

MNF in sawrkarna an han chan ve leh khan sawrkar hnathawk an lak thar chiam bakah Revenue Expenditure nasa taka tipung turin MPSC nei reng in, a lova kan awm theih MSSSB leh SEDP Board 14 lai mai an han din nghal a. A hnuaia mi hi MNF sawrkar hnua sawrkar hnathawk hlawh leh pension atana Mizoram Sawrkarin a sum hman tur budget ah a dah te chu an ni:

I. 2019- ₹5372.18

Cr (49.41%)

II. 2020- ₹5818.08

Cr. (53.4%)

III. 2021- ₹5611.85

Cr (49.52%)

A chungah khian kum 2020 leh 2021 figure khi kan en chuan Sawrkar hnathawk hlawh leh Pensioner ho tan pawisa budget a an dah khi cheng vaibelchhe 206.23 laiin a hniam zawk a, hei hi sawrkar hnathawk nasa takin ban an nih avangin emaw pensioner te hi nasa takin an kiam ta tih a ni bawk si lova khi thil khian budget siamtu MNF sawrkar hi lan mawi tum luat avanga a chet dan khi a awihawm loh bakah a ti nuihzatthlak hle a ni.

Heng kan sawi tak aṭang khian Sawrkarin pawisa a hmanna ṭhin hlawm lian tak tak-sawrkar hnathawk hlawh te, pension sênso te leh Sawrkar depart­ment inenkawlna (Reve­nue Expenditure) chung changah inren­chemna tel lovin Sawrkar a kal avangin leh a bik takin khawi aṭangin nge an hlawh a pekna tur hre si lova sawrkar hnathawk a lak vak vak avang te in sum indaihlohna chuan manganna tun kan dinhmun hi Mizoramah a rawn thlen ta a. Kan dinhmun heti hi anih tak avangin, party worker-te leh mahni duhsak zawngte ram dinhmun a chhiat ṭhak theihna tur khawp a hleihhluak tak a induhsak a chin mek hi bansan se a duhawm.

Inrenchemna chung­changah MNF kaihhruai Mizoram sawrkar hi fimkhur leh fir taka kal tawh se, a lova Sawrkar a awm theih tho thil, vaibelchhe tel teh meuh sen thlawnna SEDP Board 14 leh MSSSB te hi tun kan sum dinhmun in a tlin miau loh avangin ṭhiat ngam se.

Hripui dona atan a duh duh anga a hman theih SEDP atan cheng vaibelchhe 400 leh Finance Department a cheng vaibelchhe 580 a dah te hi MNF Sawrkar hian a chhawrlai sawrkar hnathawkte hnen aṭanga sum khawn tawh lovin ram leh mipuite tan innghahna tlak sawrkar anih theihna turin hmang ṭangkai ngam zawk tawh turin duhsakna avangin ka ngen tak meuh a ni.

KS Thanga, Ex-Minister