Hriselna hmathlir: INTERNATIONAL NURSES DAY 2021
Khawvelin hun harsa leh manganthlak kan tawh mek lai-in, kum tina kan hman ṭhin 12th May ‘International Nurses Day’ a lo inher chhuak leh ta reng mai. International Nurses Day hi kum 1965 aṭangin International Council of Nurses-ten an hmang ṭan a. Kum 1974 aṭangin 12th May hi Florence Nightingale piancham denchhenin International Nurses Day hman a ni.
Hri a leng dawn tih hre lawk ni awm takin WHO chuan 2020 kha ‘Nurse te chawisanna kum’ ah a puang a. Hri leng avangin mi tam takin harsatna nasa tak kan tawk a. Nunna chan lote pawhin eizawnna kawnga tlakchhiatna leh, nunphung danglamnain a thlen rilru harsatna te’n min tlakbuak mek a ni.
Covid-19 hi 2019 kum tawp lamah Wuhan, China in an hmelhriat ṭan a, khawvel pumpui ah a darh ta ani. India ram pawh Covid 19 tuar nasa ber ram kan ni chho mek ani. India ramah Covid 19 vei vaibelchhe hnih chuang awm tawhin mihring nuaih hnih leh singnga chuangin an thihpui tawh ni a chhinchhiah ani. Zirmite erawh chuan mitthi zat chhinchhiah aia let li velin an thihpui tawh in an ngai. Darkar 24 chhunga hri kai thar hmuhchhuah ringawt pawh ni li a zawnin nuaih 4 chuang a ni a. Nitin mi sangli chuang covid 19 vanga thi an awm mek ani. Virus hi inthlak danglam thei a lo ni bawk nen,India in a kan buaipui mek hi hri chihnih in belhbawmin hri thar a hrin chhuah (double mutant) niin an sawi.
India ram damdawiin, hmanrua leh thawktu te theihna bak a hri vei kan tam tak avangin ṭanpuina sum, hmanrua, heng oxygen cylinder, ventilators, inenkawlna damdawi leh thil dang te ramdang 21 ten India ramah an thawn lut tawh ani. Zirna in, sakhaw hmun, bazar, dawr leh intihhlimna hmunte khar a ni a. Ram hmasawnna thawktu, ram leh khawtlang tana thawktuten chawl lo in an thawk a. Hriselna kawnga thawktuten hri kai enkawl te, hri danna pek te, hri kai thei dinhmuna dingte sample lak leh, khunghrante enkawlin an thawk hah hle a. Hripui a len aṭanga vawiin thlengin thawktute an hah takzet a ni.
Covid-19 kan hmachhawn tirh khan hlauhna leh rapnain kan khat a. Hri kaite bakah, hri kai enkawltute thlengin enhran leh thinhrik an ni a. Hri kai lo mah se, hri kai ang maia khawsak a ngai a, thenawmte leh veng chhung mite mitmei ven a ngai a. Mahni ina haw ngam lo a khunghran an ni a. Ram dangahte chuan covid avanga boralte ruang phumna tur an hmu zo lo hial a. Hmun tam takah thawktuten beih an tawk a. Chennai-ah chuan daktawr ruang phurtu motor mipuiin an beihrawn hial a. Hengte avang hian central sawrkar chuan health workers te chunga hleilenna lantir hi thla thum aṭanga kum nga jail tan leh pawisa Rs. 50,000 aṭanga nuaih hnih thleng chawi theih turin dan a siam a. Thawktute covid-19 vanga boralte tan central sawrkar chuan insurance nuaih 50 a siamsak bawk.
Kum 5-10 kalta aṭang khan hriselna kawnga thawktute indaih lohna a nasa hle a. Covid-19 hri kan hmachhawn hnu aṭang phei chuan thawktute indaih lohna a nasa lehzual a. Thawktu bakah damdawi in te, khum te, bungrua te leh hmanrua te hian min daih lo mai ang tih hlauhthawnna a nasa a; state dangah chuan he dinhmun hi an hmachhawn mek ani. Damdawi ina awm ngaiten khum an chan loh avangin nunna an chan phah a. Damdawi in khum leh oxygen indaih lohna a nasa a. Delhi damdawi inah chuan thawktute chawlh lak phal anni lo a, covid kai pawh ni 10 bak chawlh lak an phal lo.
Covid-19 dona kawnga thawktute pawhin hri an kai lo thei lo a. Khawvel ram 34 a thawktu nuaih 16 in hri an kai tawh a. Mizoramah thawktute zingah hri kai an awm nual nain Pathian khawngaihnain thihpui kan la awm lo. Chuti chung chuan hri leng hian taksa piah lamah rilru a nghawng tel nasa a. Thawktute zingah rilru lama harsatna te, zan mut theih loh te, hlauhthawnna te, rilru hahna te leh mahni inkiltawihna neite an awm a. Hun harsa leh khirh, boruak rit tak hnuai ah an thawk mek ani. Damlo enkawltute hi an hrisel hmasak a, hri lakah an him a pawimawh hle a ni.
Sub-centre, Urban Health Centre, Community Health Centre leh Hospital-ahte hriselna kawnga thawktute zinga ṭhahnem ber chu nurse te an ni a. Hri dona leh hri darh tur venna kawngah an thawh hlawk em em a. Thingtlang kilkhawr ber daktawr leh thawktu dang awm lohna hmuna mipui hriselna enkawltu chu nurse-te an ni a. Mizoram pawnah mizo damlote tan, vantirhkoh tluk hiala mi ṭangkai, nurse ṭhahnem tak an awm mek a; damlo ten an thlamuanpui hle a. An duty loh niah pawh damlo buaipui tura uniform nena damdawi ina kal te, thisen pek a ṭul changa pe ta lawp lawp te, an duty piah lama phur taka damlo buaipui te, inentir tura kalten an thlen chilh takte pawh sawi tur ṭhahnem tak an awm a ni.
Damdawi leh oxygen te pein, Nurse-ten kan mizo pui hri kaite tan admission an buaipuisak a. Tlawmngaihna leh hmangaihna nena damlo enkawl an nih avangin ram dangah pawh mizo nurse-te hming a ṭha a. An awmna hmuna mizo inkhawmna leh inrelbawlna hrang hrangah mi ṭangkai tak takte an ni.
Kan hun tawn a danglam em avangin mipuiin hri leng lakah beng kan chhi nasa a. Hri thar leng chungchangah thawktuten nasa takin inbuatsaihna an kalpui a. He lam kawnga mi thiamte thuziak leh thusawite kan bengkhawn nasa a. Hmun hran leh ram danga an inenkawl dante inhrilh tawnin, kan inbengvar tawn a. Sawrkar hruaitute leh, damdawi ina nurse hotute pawhin inzirtirnate neiin, damlo inenkawl dan tur te, hmanraw hman dan tur an inzir pah reng bawk.
Thawktute tiphur thei turin NGO, veng hrang hrang leh mimal inphalten nasa takin tha an thawh reng a. Ei tur leh thilpek hrang hrangte an pe a. Hri vei enkawl hi an hna liau liau ni mah se, anmahni leh an chhungte rilru nuam lovin an awm ve reng a. An inpekna leh an thawhrimnate khawtlangin kan hriatsakna hi anmahni chawkphurtu atan a ṭangkai a. Damdawi in aṭanga dam taka lo chhuakte aṭanga fakna thu hriatte hi ngaihthlak a nuam ṭhin hle a ni. An thawhrimna leh inpekna te hriatsak chhunzawm zel ang u.
Hengte aṭang hian hriselna kawnga nurse-te pawimawhna leh khawtlang leh ram tan an inpeknate kan hre thei awm e. Damdawi in leh damlote hre chiangtute an nih avangin, sawrkar hmalakna hrang hrangah nurse-te thu ngaihchan zel ni se. Nurse-te zingah pension leh thil dang avanga hna chawlhsan an awm ve zel a. Nurse ṭhahnem zawk mipuite mamawh phuhru zo tur lakbelh ni se.
Mizoram aṭangin mi ṭhahnem tak kum tin nurse zir turin phaiah an kal ṭhin a. Mizoramah Nursing College din belh ni sela, a awm sate tihchangtlun nise. Sawrkar laipui pawhin nurse-te hman ṭangkaina tur programme thar a duangchhuak zel a. Nu naupai leh nau nei, harsatna nei lote enkawl theihna license pek turin ruahmanna a kal mek a. Nurse-te hna zahawmna vawnsak ila, private damdawi ina nurse-te an phu ang hlawh pek ni se. Nurse-ten kan damlo te taksa damna piah lamah an rilru damna kawngah mawh kan phur ani tih hre thar leh ang u.
Mizoram mipuite hian tun dinhmuna kan mamawh chu damdawi in changtlung tak a ni a. District hospital-te hi damlohna hrang hrang enkawl thei tura thuam ṭhat ni se. Laboratory tih changtlun ni se, investigation pawimawh ti thei vek tura thuam ṭhat ni se. Hliam hrang hrang enkawl te, raipuar, nau zai chhuah ngai, nausen hem leh up theihna tura thuam ṭhat ni se. CT scan leh MRI khawl, mi rethei te ban phak tam zawk bun belh ni se. Lo neitu te, ram hnathawktu te leh kut hnathawktu te hi an taksa a hah avangin an hriselna a pan bik a; an hriselna hi ngaih pawimawh ni zel se.
Aw le, a tawp berah chuan hri lengin a tarlan chian em em chu hriselna kawnga inenkawlna pawimawhzia a ni. Hriselna kawnga ruahmanna ṭha leh changtlung kan neih loh chuan nunphung a buai a, ram pum sum dehchhuah a tlahniam a, ramin hma a sawn thei lo. Hriselna kawnga thawktuten an hna an thawh theih nan hmunhma leh hmanrua thuam ṭha ila. A hlawkna teltu chu mipuite kan ni. International Nurses Day chibai vek ule.
Laldinpuii Sailo, M.Sc (Nursing) Tutor, RIPANS