Written by
H.Lalchhuanliana

COVID19 LEH RT-PCR KHAWHAR KHA

Hmuh lawk loh hripui Covid-19 in kum 2020 March thla aṭang khan min nuai thut avangin kan buai a, kan mithiamte pawhin an la hmelhriat ngai loh a nih avangin an zir chawp ve zel a ngai a ni. Kan sawrkar, kohhran leh pawl hrang hrang ruahmanna zawng zawng a buai vek a ni ber mai.

Theihtawp chhuahin kan ram hruaitute leh Sawrkar hnathawk, Kohhran, NGO leh mipui zawng zawng he hripui do hian kan ṭang tlang a, tun ang reng renga Mizo mipui kan ṭantlan hi a la awm awm lo ve. Kan Mizo ze ṭha kan hmu a, rethei leh hausa thliar hrang lovin ei leh bar thlengin kan inpe tawnin tumah rilṭama thih kan inphal lo, Kristian nun ze mawi tak a ni e. Sawrkar thu awiin Lockdown leh curfew pawh kan zawm ṭha a, mahse zalenna hun erawh kan hmang thiam lo deuh thung niin a lang. Mizoram Kohhran Hruaitute Committee hmalaknaa chaw nghei ṭawngṭai rual hun kan hmangte kha a lawmawmin kan ṭangrual tih a lantir a ni.

KAN ṬANGTUAL KIM LO DEUH:
Heti khawpa mipui zawng zawng ṭangrualin sawrkar kan puih lai hian, kan Political party-te zawk erawh an ṭangrual hleithei lo nia lang hi hriatthiam a har a, mipui aṭang hian lo inzir teh se. Tun hun hi thih leh dam kar thil a nih avang hian Politics zawnga engkim kalpui hun a ni lo va, ram hmangaih tak taktu tan chuan ruling leh opposition sawi lova ṭan tlan hun a ni a, mimaltu emaw lansarh leh inphum bo emaw tumna hun a ni hek lo. Heng thilah hian sawrkarna chang mektute hian nu leh pa chan changa rilru zau tak an put a pawimawh lehzual awm e. Kan MLA rualte pawisa thawh tur chungchanga an lungrual thei lote kha a zia lo tak zet a ni. An hman tlan hun ni hnih khat vel nghah hreta sawiho theih mai, kokim lo deuha thutlukna an siam mai kha thil fel lo niin a lang. Politics thli chhia a inrawlh niin a ngaih theih tlat.

RIN AIIN KAN LO HAUSA LO:
Hripui dona'n hian sum tam tak sen a lo ngai a, kan sawrkar hi sum nei ṭeuh nia kan hriat laiiin sum lamah chuan 'Red Zone' ah kan awm reng hi a lo ni a! Chuti chung chuan sawrkarin a theihtawp chhuahin hma a lak zel a ngai si a, mipui pawhin kan ṭawiawm ṭha hle a ni. Kohhran leh pawl hrang hrang, mimal inphalte chenin sum leh pai kan thawhkhawm a; Central aṭang pawhin Covid dona'n sum tam tak kan dawn thu an sawi bawk a ni.

Kan CM, Finance dept. changtu ni bawk khan kan ram sum dinhmun a sawi chian har hret avang kha nge, sawrkar hnathawkte kha sum thawh lamah an tha a ṭhum deuh em ni aw a tih theih a. Sawrkar sum bawm ber a lo kang tak siah chuan vehbur khawn a lo ngai ta a, kan MLA rualte khan kokim tak leh lungrual takin thutlukna han siamin, hmahruaituah han ṭang ngat se, sawrkar hna thawkte leh mipui rilru thlengin min hmin hlein a rinawm. Tunah phei chuan sawrkarin RBI aṭangin pawisa a puk ta fo an ti a, a hnathawkte hlawh thlenga puk a lo ṭul ta a ni. Sawrkar a inrenchem a, dik taka sum hman leh a sum dinhmun hi mipui hnena a puanzar hi a ṭul tak zet a ni. Central sawrkar ber pawh sum lamah a tlakchhiat avangin kan sum dinhmun hi a theih ang anga mipui hnena puanzar hi zaha lak chi a ni lo ang.

KAN CHE TLAI HRET EM:
Kan khawl neih ve hmasak Rapid Antibody Test (RAT) lah chuan Covid-19 hrik kai tir lam chu a lo hmu thei lo niin an sawi a. The Hindu News Paper dt.14.5.2020 chhuakah phei chuan ICMR-in RAT hi Covid-19 en nan a recommend lo tih a chhuah a ni. RT-PCR (kan hawh) test hmangin June ni 1, 2020 aṭangin Covid-19 kai an hmuchhuak ta zung zung lawi si a. Hemi hma hun eng emaw chhung, Covid-19 positive kan awm loh laia RT-PCR khawl kan lo lei lo erawh kha chuan sawi a hlawhin kan sawrkar hruaitute hmai a tibâl deuh hi a pawi hle a ni.

Pu Lalduhawma'n Zalen chanchinbua a sawi, Health Minister-in Finance dept.ah February thla tir lam khan ₹132 lakhs a dil chu an pe lo, a tih kha a chhan a ni thei mai em tih a ngaihtuah theih awm e. A ni telin Covid-19 +ve an hmuh belh zel bawk a, rin aia Sample test result a chhuah hma tak loh thute leh chaw nghei hiala nawrhna thawmte a lo awm ta hial a ni. ZMC Director-in Sample test hun chhung a rei loh theih loh dan a sawi kha a pawmawm em em a, nimahsela RT-PCR khawl kha lo lei hma deuh ni ila; tun aiin sample test kan titam thei ang a, a chunga harsatna ang khi kan pumpelh a rinawm. Hri vei mekte leh Quarantine Centre-a awmte rilru hah dan tur hi awm ve lote tan hriatthiam mai chi a ni kher lovang. Phychologist, Councellor leh Pathian thu hriltute'n thlamuanna thuchah an neihpui ṭhin aṭang hian an rilru hah dan tur a hriat theih mai a, sample test result chhuah har vanga chaw nghei hiala kar pawh kha a mawh lo e.

HRIATTHIAM HAR CHU:
Zalen chanchinbuin dt.14.6.2020-a a sawi danin, kum 2020 June ni 1 khan PU Lalduhawma, MLA khan RT-PCR khawl lei a duh thu a thlen chu Sawrkarin ṭul a tih loh thuin a lo chhang nia sawiin, chu chu mak a tih thu a sawi. A hnu lawk Dt13.6.2020 khan Lungleiah Pu Zodintluanga MLA-in Lunglei Hospitala dah turin RT-PCR full kits lei leh Laboratory chei ṭhat thlengin Sawrkarin rem a tih chuan tihsak a duh thu a sawi leh bawk a, khawl pawh a chah thleng tawh niin a sawi. Pu Zodintluanga MLA hian health minister Dr Thangtea pawh a office-ah a lenchilh nghe nghe a ni awm e. Mahse, Minister chuan an khawl chah mek chu Lunglei Civil Hospital atana an tinzawn deuh thuin a lo chhang niin chanchin buah kan hmu a. Pu Zodintluanga'n khawl bun a duh thu a sawi tuk dt.14.6.2020 (Sunday) hian Health Dept. thuneitute chu inrawnkhawmin a tuk (YMA DAY)ah expert team chu Lungleiah an tirh nghal chuk chuk thu kan hre leh bawk a. Khawl dahna tur hmun hi awm theiin sawi a ni bawk. Pu Thantluanga lo luang chhuakin ₹21 lakhs lai mai khawl leina'n a rawn pe a, hei hi chu sawrkarin lo dawngin hemi hmang hian ni rei lo te chhungin sawrkarin RT-PCR khawl a lei thu leh an bun fel mek thu a lo lang leh a, thil lei harsa tak anga sawi kha a lo harsa vak lo a nih hmel e.

Helaia thil hriatthiam har ta chu, Sawrkarin Pu Thantluanga pawisa pek dawnga khawl lei a remtih laia kan MLA pahnihte leisak tur an remti ve ta lo lai tak hi a ni. Pawl leh mimal ṭanpuina kan dawn reng lai leh pawisa kan puk hial tawh lai a, mipui mamawh em em ṭanpuina tur lo hnar nia lang hi a chhan hriat a har hle. Tun ang hun harsa karah pawh pol. party hamṭhatna ang zawnga thil kalpui an awm a nih chuan ram hmangaihtuah mipuiin kan ngai thei lo tawp ang. Mizo mipui zawng zawng kan ṭanrual lai leh, thih leh dam kara kan awm lai pawha Political party ho an ṭangrual thei lo a nih chuan, mipuite'n a kaikuang an dap ngei ang le. Tun hun hi Politics thli chhia (Party feeling) tihbo nan hmang ila, politics-a hlawkna leh intihlar emaw leh inrahbeh tumna hun a ni lo ve. Do thuhmun (Covid-19) nei kan ni a, kan dam khawchhuahna'n theihtawp chhuaha ṭanrual hun a ni zawk e.

Khawvel ram hrang hrangah leh India ramah Covid-19 thawh hnihna a leng leh mek a, a thawh khatna aiin a thawk na zawk a, a thawh thumna awm tura sawi a la ni cheu bawk.India ramah ni tin mi nuai li chuangin an vei mek reng a, Mizoramah pawh nikum lam aiin kan thihpui hnem tawh a ni. India-in Covid Vaccine leh adt. a indaih lovin khawvel ram hrang sawmli chuangin min ṭanpui mek a ni. Damdawi mai bakah hmanraw ṭha pawh duhkhawp lei tur a awm loh thute hial kan hre mek a ni. Oxygen indaih loh vanga mi tam tak an thih mek laia FK Oxygen, Mizoramte'n April leh May thla chhung a mamawhte tan a thlawna Oxygen an thawh ngawt maite hi a ropuiin a thlamuanthlak tak zet a, malsawmna dawng let mawlh teh se.

THU LAWMAWM CHU:
Sawrkarin a hnathawkte a ngen angin an ni khat hlawh chu Covid-19 dona'n an thawh tur thu kan dawng leh ta. Hei mai hi a la ni lo, nikum June thlaa Pu Zodintluanga RT-PCR khawl lei, Lunglei Civil Hospital-a khawhar taka let reng chu bun (install) phalna order a chhuak ta rup mai a, a lawmawm tak zet a ni. He khawl hian thawnthu a ngah hle tawh mai a, social media lamah phei chuan politics zawnga kalpui a ni deuh ber.

Pi Lalrinpuii, Vice President, ZPM Southern HQrs Lunglei pawhin April ni 19,2021 khan he khawl hi rang taka bun a nih theihna'n Prime Minister hnenah ngenna a lo zu thawn nghe nghe a nih kha. A enga pawh lo ni se, miin intihlarna'n emaw thil ṭha a lo ti a nih pawhin lawm taka lo pawmtu khan hloh a nei hauh lo vang a, fak a hlawh zawk ngeiin a rinawm. Engmah thil ṭha ti mang si lo va, intihlar ringawt (cheap popularity) khel ang ziazanga social media lama lan tum phet ai chuan a ṭha fe zawk. Lunglei leh chhim lam tana ṭangkai tur RT-PCR khawl bun a ni tur hi thil lawmawm tak a ni a, Covid test result chhuah har vanga chaw ngheia nawr a ngai tawh lo turah beisei i la, Sample test backlog fo vanga harsatna sukiangtu turah i beisei ang u. Kan sawrkar hotute'n PA chan changa he khawl pawimawh tak an bun tur hi an fakawm ka ti khawp mai. Inrenchem kawngah hian hma han la leh thei se, mipui in hnungah kan ding tlat a nia.

Covid 19 dona kawngah hian Pol.party zawng zawng hian thu khat vuain ṭan han la ve tawh teh u le.

H.Lalchhuanliana