Hello, Social Media Editor
Patling tung chhoa kal chuan ngaihdan, duhdan leh tum dan kan nei vek a, kan rilrua thil awmte hi tam takin an ngawih bo pui theih laiin ṭhenkhat erawhin sawi chhuah ngei an duh ṭhin, an sawi chhuah loh chuan an hrehawm tlat a ni mai thei - mize inang vek kan nih miau loh avangin tumah in dem ngawt theih a ni bik lo ang.
Tun hnai khan Pu Lalduhoma chu Serchhip bial aṭanga thlan tlin a nih avangin MLA atana lakluh leh a ni a, lakluhna inkhawmah hian Mizoram Legislative Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan a duh lam hawi zawng zawngin, rei tawk fang chu 'Sermon' a thlak rup mai a nih khan.
Pu Rinliana chet dan kha speaker ṭha chet dan tur reng a ni em tih chu kan mithiamten an sawi lang tawh a, sawi nawn a ngai lo turah ngai ang. A thusawi zinga sawi zui hlawh tak pakhat chu 'Social Media' kha a ni awm e - thlirna hran aṭangin thlir ve chhin teh ang.
Speaker ṭawngkam
"Social Media-a active em em, hlei tak takho hi - an inchhung khur han en ila, in chhung khur inenkawlna fel tak hi an van hmel khawp mai. In chhung khur inenkawlna tlabal ve tak tak hmel, hmeichhe ṭhenkhat phei chu tlai lama luhai nei ṭhin te pawh an ni awm e," tiin social media hmang ṭhinte chungchang a sawi riap riap mai a nih kha.
Speaker hian social media ai chuan main stream media (Chanchinbu, TV etc.) chu rintlak leh thulakna tlak zawk a nih thu a sawi bawk. Heng bakah hian Mizoram police-te a duhkhawp lohna thu chu ring takin a tlangau pui a, home minister Pu Lalchamliana tan thu ngaihthlak nuam a ni kher lo maithei.
Pu Lalrinliana Sailo hian social media a hmang uar vak lo a ni maithei, mahse a thusawi aṭang hian social media a thil thleng leh miten eng nge an tih ṭhin chu a hre chiang viau niin a lang a, hei hian a ngaihtuahna pawh a luah viau tih a hriat theih.
Social media-ah hian thu ziak (post) emaw, thlalak tar chhuak emaw kher lo pawhin mi nunphung leh sukthlek chu a lo en ve theih tih hretu vek kan ni. Speaker pawhin MLA lakluh inkawm pawimawh lai takah a sawi hial a ni a, mi sawi a sawi chhawng mai chu niin a lang lo.
Social Media
Khawvel a ṭhang zel a, kan inrin fel hmain Mizote pawh internet khawvelah kan zuanglut thut a, a bik takin social media chuan kan nun a luah thuk hle. Social media zingah - Facebook, WhatsApp, You-Tube, Instagram leh Twitter hi Mizo tena kan hman langsar an ni.
Mitinin smart phone kan la hum vek lo a nih pawhin chhungkaw tam zawk chuan kan nei tawhin a rinawm, kan phone changkang aṭang hian social media kan khawih thei deuh vek a, kan ngaihdan, duhdan, hmundan leh thil thlir dante chu awlsam takin kan tlarlang thei tawh.
Internet avang hian khawvel zau tak ni ṭhin kha tunah chuan a lo zim zo tawh a, tunlai ṭawngkam takin 'Global Village' tih a ni ta hial, khawvel pang lehlama thil thleng kha a thlen rual deuhthawin keini India hmarchhak kila awmte pawhin kan hre thei ta.
Mizoram chhungah ngei pawh social media hian hmun pawimawh a luah. Politics pawh a bang bik lo, group hrang hrang siam niin mi tam takin an thil tih ṭhat fak nan leh sawisel nan an hmang a, member 100,000 chuang awmna group pawh a awm nual.
Thlit fim loh
Khawvelah chanchinthar (news) tam tak a thleng a, a ṭhen chu mi zawng zawng hriat atana duhawm a nih laiin a ṭhen erawh thup daiha ṭha zawk pawh a awm. Chanchinbu leh TV lam chuan news chhuah tur chin hi an thlifim ṭhin a, mipui tana him tur chin an puangzar ṭhin.
Chanchinbu leh TV chuan chanchinthar thlit fim (gate keeping) an kalpui, news reporter ten an lakkhawm sa chu uluk taka lo thlifimtu (editor) an nei leh a, anni hian mipui hnena puanzar tur chin uluk taka lo thlang chhuakin a him chin an chhuah chauh ṭhin a ni.
Social media-ah erawh thu lo thifimtu (gate keeper) kha an awm ve tawh lo, mitin kha reporter, camera-man, editor etc. an ni kawp vek tawh mai a, news lakkhawm aṭanga thu tawp siam thlengin mimal kutah a innghat tawh.
Kawmchhak pa thimrim ṭawngkam leh ṭhenawmnu an hla zawng zawng kha social media-ah chuan 'published' theih vek a ni tihna a ni. Chhungaw chawr chhuahna a inan loh ang bawkin kan thu ziak leh milen tarlan duh pawh a inlang lo tazket tih chu kan hre vek.
Pu Speaker i dik
Lalrinliana Sailo-in social media aia main stream media a ring zawk leh thu lakna tlak zawk a nih thu a sawi hi mi puitling chin chuan an pawmpui ngei ang, chanchin thar thlitfim nge nge chu a rintlakin belhchian pawh a dawl ṭhin.
Kan speaker thusawi hi lem a harsa deuh a nih pawhin social media hmang ṭhinten mahni inen let nan kan hman a fuh a rinawm. Zalenna ka nei a lawm tih vanga thudik lo tarlan hreh miah loh te, mi tih mualpho leh mi pawi sawi hreh miah loh hi a 'fair' bik lo.
Zalenna kan neih ang bawk kha midang pawhin an nei ve tho a, rilruna leh hrehawm tuar thei ve tho an ni. Politics huang a nih tak avanga dawt leh thu dik tawk lo sawi hreh miah loh te hi chin tam loh a finthlak zawk ngei ang.
Social media thuneitu lam hian thlalak leh video ṭhenkhat, mita hmuh hrehawm khawp leh zahmawh rawngkai chu an rawn paih (delete) hial ṭhin. Thuziak leh thlalak nawlpui erawh an pawm vek avangin a huam a zau a, a thleng zauin a rang hle.
A la tawp lo
A ṭhat tawk lohna lai a awm ang bawkin social media hi a hmang thiam tan chuan a ṭhatna leh ṭangkaina a awm tam hle bawk. A bikin politician tan hman thiam a pawimawh hlei hlei niin a lang, tun hma lama kan tih dan a ni lo tih vanga hnawl ngawt chu a fuh ber tawh lo.
Social media hmang ṭhinte hian mahni ngaihdan leh duhdan hi huaisen takin la sawi chhuak chhunzawm zel ila, mahse 'dawt' tel lo thei se; chu chuan sorkar pawh a khalh ngilin nghawng a nei thei ngei ang tih hi chiang taka sawi ngam a ni.
Veng pakhat, chhungkua leh unau ngei pawh kan ngaihdan leh pawm dan a inang vek thei lo. Chuvangin social media kan hman dan pawh a inang dawn lo, mi pawi sawi hlau tak an awm laiin dawt nena mi bei hreh miah lo pawh an awm reng dawn.
Kan ram hruaitute pawhin social media hi thunun emaw, ngaihnep emaw tum ngawt chi a ni lo. Chu ai chuan khawvel inher mila hman thiam ve tum se, mipui rilru sukthlek hriat nan leh an hnathawh puanzar nan ṭangkai takin hmang se kan sawt tlang zawk ngeiin a rinawm.
Ram hruaituten social media hmang se tih vang khan 'News Reporter' emaw an inti palh ang tih chu a hlauhawm ve bawk. Kan politician-te hi mi fing leh a ngaihna hria an ni bawk a, a hman dan tawk chu an hre thuai ang. Donald Trump anga Facebook leh Twitter ten an 'Block' ngai erawh an nih loh beisei ila.
Media hi mitin tan a ni, tih hi hre nawn ang u.
Lal Thansanga, College Veng, Saitual