Written by
Zobiakvela (Masena)

ZLP MLA TE THIL NGIAT KHA

Zo Legislature Party(ZLP) MLA te’n Mizoram chief minister chu Mizoram sum hatsat dan dik tak sawifiah an phut thu, Vanglaini (8.5.2021)-ah kan lo hmu a.

Kan hriat ṭheuh angin India ram state tinin kum khat (Financial Year) huam chhûnga an sum hmuh tur leh, hmanna tura beisei Budget Estimate (BE) siamin an ruahman ṭhin a. Chu chu Assembly Budget Session ah finance minister-in a pharh a, an pass ṭhin a ni.

Kumin 2021-22 a Mizoram Budget hi Assembly sesion-ah pharh zawh hlim hlawt a ni a. Kumin chhûnga budget sum hmuh tura rin leh beisei a la nih miau avangin tun dinhmunah tarlan a harsa viauin a rinawm a. Covid-19 in kan sum dinhmun a ei hêk nasatziate ngaihtuah phei chuan ‘sum dinhmun dik tak’ sawi theih chu a har hle ang tih a rinawm a. Chutih rualin India ram state zawng zawng hian Covid awm hma aiin sum harsatna nasa tak kan tâwk ṭheuh tih pawh hai rual a ni lo vang.

Financial Year 2020-21 a tawp chauh a, kumthar FY 2021-22 kan kal ṭan a ni chauh va. State sorkar sum hmuhna hnar Revenue Reiciepts kan tih - State’s Own Tax leh Non Tax Revenue, Finance Commission aṭanga chhiah hmuh ṭhin, Tax-devolution te, GIA, Loan etc. te hi tun mai atan hmuh tur la awm lo tura ngaih a ni a. Buh tuh chauh a buh seng tum ang deuh a la nih rih ang e.

Post Devolution Revenue Deficit Grant kan tih mai, Finance Commission recommend anga State tin revenue expenditure indaih lohna phuhru tura beisei pawh tun dinhmunah chuan 'beisei' a la ni chauh bawk a.

Local Body Grants, SDRMF, CSS, EAPs te aṭang hian eng emaw zat beisei a ni dawn a. Mahse, tun dinhmunah Union Budget kan hre chauh va, sorkar kumthar kan chuang kai hlawl a ni bawk si nen, beisei tur a la awm meuh lo vang.

Chutiang bawk chuan Capital Reciepts hnuai aṭanga hmuh beisei RBI, Internal Debts, EAP's etc. te pawh hmuhna hun a la awm ngang lo vin a rinawm bawk.

Chutih lai chuan sum hmanna (Disbursements) lam Revenue expenditure - Sorkar hnathawk hlawh, Pension senso, Leiba rulhna, Buhfai leina, Power Supply leina, Infrastructure atan a senso nitin a kal ve reng thung a.

Capital Expenditure aṭanga hmasawnna ruhrel thawhna - Kawng leh Lei dawhna, Land & Building, Buh leh thlai chinna atana senso hrang hrang te pawh nitin a chhuak reng bawk a. Chu bakah, sum kalna tur tam tak Budget Estimate (BE) a nih angin a tel bawk.

Covid-19 hripui avangin Central sorkar aṭanga beisei Share of Taxes, Deficit Grants sum kan dawn ṭhin chu nasa taka a tlâkniam avangin harsatna namên lo ram pumin kan tâwk vekin a rinawm.

Vawiina kan sum dinhmun dik tak hi tû tan pawh a dik thlap chuan sawi theih a harsa hle ang, tih ring ila. Budget Session 2021-22 a zo chauh a ni a, hemi hnu hian sum tam tak thawhchhuah leh hmuhna hun a la awm lo hrim hrim tih hria ila a ṭha hle awm e.

Tin, ZLP MLA te’n Assembly Session ko a, budget re-appropriate (siamṭhatna) neih an duh thu an sawi pawh hi, ka hriatsual loh chuan kum kalta lamah pawh an lo sawi tawhin ka hria a. Hei hi thil tih chi niin a lang chiah loin ka hria. Indopui lai pawh ni se, rambuai lai pawh ni se la, Budget Session nei zo hlimin budget an pass tawh kha siamṭhat leh chûk chûk tura hnutchhiah chi a nih hmel loh va. Tunah phei chuan hri lêng vangin kan Budget Estimate hi engzat nge kan hmuh dawn a la hriat loh avangin, siamṭhat tur pawh a awm hran chuang lo a ni ber.

Kum 2019-2020 Mizoram budget kha cheng vbc. 10,692.30 a ni a. Covid-19 awm hma a ni a, khami kum khat chhunga hman tura pass ni si kha, March, 2020 financial year kum tawpah pawh cheng vbc. 7636.52 (72%) chauh central aṭanga hmuh (release) a la ni a. Heta lo lang chu Coronavirus (Covid-19)-in a tihbuai loh kumah pawh budget hmuh kim hman a ni ngai lo tihna a ni. Chuti a nih chuan hripui lêng thawh hnihnain India ram economy a tihbuai vek kumah phei chuan kan hmuh tur ang hi kan hmu pha dawn lo hle tihna a ni a. Kan budget 70% vel hi sorkar hnathawk hlawh leh Office Expenditure-ah a kal si a! Sorkar hotute tan pawh a luhaithlak hle awm e!

Hetih lai hian ZLP MLA te ṭhahnemngaihna a ṭhat rualin budget leh finance chungchang kher kher hi chu a taka khawih a, a taka sorkarna tém ve phawt loh chuan rin lâwk loh lama harsatna awm thei te, beisei ang kan hmuh tâk si loh te, beisei loh lama lo kalte hi tam tak a awm thei a ni tih hriat a ṭha a. Chief Minister hlui, Dr. Hawla’n “Budget siamnaa la tel ve ngai lo tan chuan thil sawi liam mai mai hi a awl viau a ni,” a lo tih ṭhin ang deuh khan, a theory piah lam harsatna hi a lo awm thei viau a ni awm e.

Zobiakvela (Masena)