Ka sawi lo zawk mai ang

Tunlai chu kan hun tawngin a zir bawk a, keini ang khua leh tui lung mawl satliah paw’n vei leh pai apui kan ngah ve phian mai. Helai hmunah hian ka rilru luah ve rengtu leh min kam ve tlattu, ka sawi chhuah ngam chiah bawk si loh thil thenkhatte ka’n bun chhuak ve teh ang.

1. Hripui leng leh inremchen
Hripui len chhung hi a rei ta bawk a, sawrkar tan pawh indaih sen har tak tur a ni. Covid kaih hnawih inenkawl nan hian thla tin cheng nuai 600 zel hman a ngai tih Health Minister-in a sawi a, a tlem lo hle a ni. Chu tih mek lai chuan rulh leh tur pawh nia lang lo, motor dahna in sak tanpuina cheng vaibelchhe 60 chuang lai mai sem tura ruahman a’n ni tlat te, tu emaw tinzawn bik riau nia ngaih theih mau chi supply-na tur tender kan han chhuah ut ut maite leh hmanhmawhthlak tut tut leh pawimawh em em ni pawha lang lo thil thenkhata kan pawk fu lawi si nia langte hian mi tam tak rilru a ti hnual deuhin a hmuh theih a. Mamawhtu tak takte ai chuan ‘tihlawm ngaite’ laka kan sawrkar ‘political will’ hi a chak ta zawk emaw tih maite pawh a awl rum rum mai. Kan ral do mekah hian sawrkar hian commitment tak tak a nei lo nia hriatnate pawh min neih tir thuak thuak zu nia!

Sawrkar hmalaknaah hian loh theih lohva kalpui reng ngai hmasawnna hna eng emaw zat a awm ngei ang. Chutih rualin insum theihna lai leh tun dinhmuna mamawhtute hnen thleng tur zawnga siamrem theih eng emaw zat a awm ngei tur a ni. Heti zawng hian sawrkar hian tih tak zetin hma a la niin mipui nawlpui hi chuan ka la hre rih lo. Mahse heng thilte hi han sawi chhuak ve ta ngawt ila, sawrkar kalhmang leh sum vawn dan phung (financial management) hre lo lutuk nihte kan hlawh hlauh si ang a, ka sawi lo zawk mai ang.

2. Manganna kara thil man to
Hri leng boruakah kher lo pawh, thil thleng thut eng emaw a lo awma thil man a sang ve nghal thut zel mai hriatthiam har ka tih zia hi ka sawi chhuak duh ang em aw, ka ti bawk a. Kawng chhia a ni emaw, bandh a ni emaw, lockdown a ni emaw, harsatna thleng thut a lo awma, a hma daiha kan lo kawlsa reng tawh pawh kan han tito ta vak mai thin hi rilru dik leh Kristian tha tak rilru atanga lo chhuak ni thei hian ka’n hre tlat pek lo a. A to hun tur thlir rana thil chheprelh a, mi manganna denchhena hlei hluak taka han tihto duh ngat maina thinlung te hi aw! Kristianna atang kher lo pawhin, mihring thatna dan atanga thlir pawhin a tuiek lu deuh chu a ni. Thuneitu ni ve lem loten anmahni hmakhaw ngaia thil man an han san tawp tawp zel mai thinte hi mak ka ti a, thil kal hmang tur ni lova hriatna ka nei ve khanglang thin.

Chutiang chu thil awm dan a nih fo laia a thunun theitu berten hmalakna awmze nei an kalpui lo fo thin nia a’n lang lehzel te phei hi chu sawrkar chak (efficient government) kan neih loh zia tilangtu ni riakah ka ngai a. Awm hmunah ka lo insawh ka lo insawh ve thin. Inthlan leh huna tlin leh ngawr ngawr hisap (election oriented), a nihna ang taka dan leh thupek hmang ngam lo sawrkar kan la nei chho zel rih a ni ber mai awm e. Chuvangin, he thil pawh hi ka sawi avanga tha thut tur a beiseiawm lem lo va, phunchiar leh kherkhiap nih hlawhna mai mai tur a ni bawk nen, ka sawi lo zawk mai ang.

3. Politics-a inchirh thehna ball mawl
Social media-a party worker-ho han phusa vel hi ka lo thlir ve thin a, kan ram tana hmathlir tha leh ram hnuk khawih pha deuh thil han buaipui a, han khel deuh laih laih hi ka hmu meuh tlat lo. Ramin hma a sawnpui miah loh tur thu fahrah te te hmanga inchirh theh tawn vel hi kan chim chin tlangpui chu a la ni rih tih a lang thei a, a lungchhiatthlak thei hial. Mahni pawlte nih loh vanga thu dik tluantling mang lo hmangtea an han rel a, an han kher ngar ngar peih maite leh tu mah an inhmin dawn chuang lo tih inhre chunga an han inhnial ngat ngat peih maite hi kawng leh lamah chuan a taimakthlak hian ka’n hre khawp a. Hmabak kan la ngah ziate ngaihtuaha tan a nat viau rualin, mi thenkhatte politik ball chhaih vel han hmuh hian kei civil lumum ve mai hi ka nuihte a’n za ve leh rih bawk thin a ni.

Awmze nei lova mi beih vak vak chingte leh thu belh chian dawl lo hmanga mi dang sawt reng mai mite hian tu khawkha mah an hmin tak tak lo va, mi tam tak an tihnual zawk tihte hi hriain party tinte hian social media vela che thin, an mi leh sate hi zirtirna pe tha lehzual se. Ram veia party luh chilh rap chinte hi chuan ram hmasawnna hawi, thil tak tak hmangin, ‘smart’ takin politik tual zawl rawn luah se, ‘intellectual discussion’ tam lehzual min rawn hlui teh se. Tichuan, ‘politician’ tih hian zahawmna hming a pu thar leh ang a, kan hmabak pawh hi a eng deuh ang maw le, te ka lo ti ve leh hluai thin. Mahse hengte hi han sawi ve chiam dawn ila, kan lo ngaimawh takte hi an ‘political career’ atana thil tul takte a lo nih si chuan tu mah hmin chuang si lovin beih let hrep bak kan hlawh lo emaw a ni ang. Chuvangin, hei pawh hi ka sawi lo zawk mai ang.

4. Lockdown leh mipui harsatna
Hripui leng avanga kan buaina hian kum khat a chuang ta a. Lockdown puan thut thut leh chumi avanga mipui phili luai luai pawh tun tum lockdown-ah hi chuan a ziaawm ta deuhin a lang. Amaherawhchu hei chen hripui buaia kan buai tawh hnuah pawh lockdown avanga eizawnna khaihlak leh mi harsa zualte tan tal pawha chhawmdawlna (special relief) ruahman a la awm mumal lo hi dawn changin mak tiin ka lo khat thin. May 14 Zonet Chanchinthar-ah lockdown pawhsei leh a nih thu puan a nih rualin Containment zone-a puan vengah chhuan chham an tam tawh thu leh chung mite chhawmdawlna tura sawrkar-in eng mah a la tih loh thu puan a han ni phei kha chuan min thawng ve dawt mai!

Chief Minister’s Relief Fund hi tangkai taka hman a ni thin tih sawrkar thu chhuah atangtein ka lo hre ve a, langtlang taka kalpui ni pawhin a lang a, a lawmawm khawp mai. Committee on Utilization of Chief Minister's Relief Fund for COVID-19-a tel member-te pawh mi rintlak tak tak an ni tih a hriat theih bawk. Chuti chung chung chuan CMRF-ah cheng vaibelchhe tel sum la awm nia sawi ni si leh heng mi harsate tana hman tur thawhlawm a lut zel nia lang si, khua leh tui riltam manganga awm tawhte mamawh zualpui tal pawh pe tura sawrkar a la che miah lo khan min barakhaih deuh a ni.

Thil dangah a thu thluang mai mai kan ti pawh a ni lo, ei tur nei lo mangang an tam hle a nih tawh chuan CMRF atang kher lo pawhin sawrkar hian emergency relief chhe te tal chu a theh chhuak ve thuai thei turah kan ngai a ni zawk. Hma hruai tur bera ngaih hi kan manganna a nasat hle hnu leh mi thiphalte an chet suau tawh hnu, ni tlang san tawh hnuah an la rawn feh chhuak ve leih leih dawn a ni chek ang. Hetianga kan muang chang zel dawn a nih chuan mi thilphalte paw’n sawrkara chhung lut khawtlai lo va, mamawhtute hnena pek nghal rum rum an duh zawk mai lovang tih a sawi theih loh a nih hi. Mahse, hengte pawh hi han au chhuahpui chiam dawn ila, ‘hri len lai laia vuina tur ringawt zawng,’ ‘thil kalphung man lo leh rilru kawi’ te min ti ang a, kan insawi mamin kan inphun lungawi tlang leh mai mai emaw a ni dawn si a, ka sawi lo zawk mai ang.

Hlauh leh ven eng emaw neih zel dawn chuan eng mah hi a lo sawi theih dawn hlek loh mai a!

Rema Vanchiau