Written by
Hriata Chhangte

A LO SEM CHHUAH VE LEH TAL CHU FAIR SE...

Nimina Vanglaini chhuakah.... "Inhlawhna sum kan pe ṭan : Ruatkima..." tih chu ka'n chhiar a. A heading en mai chuan Pu Ruatkima hian Mizoram sawrkarin ama thuin, ama hmalaknain a sem emaw tih ve mai theih a ni a. Amaherawhchu, ni 100 inhlawhna hi Central Scheme ngawih ngawih (100% Centrally funded) a ni tih erawh he news item aṭang pawh hian a chiang chho ta tho thung.

Mahse... chhiar chho zel ila, he inhlawhna sum hi Central sawrkar scheme lar tak, Congress ho hunlai aṭanga tih ṭan, BJP-in nasa taka an rawn upgrade chhoh zel, keini'n Ni 100 inhlawhna kan lo tih awlsam (MGNREGS... Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme) a ni a. Central sawrkar hian Thingtlang lam rethei zual, sawrkar hnathawk ve lo te... mawihnai taka SUMa an ṭanpui/peizawn vena tur scheme a ni. Sawrkar hian sum a sem ngawt thiang lo tih hriat kar tur. Chuvangin, kan Pu Zorama pawhin chuti ngawtin Rs 3 lakh chhung tin hnenah a sem ngawt thiang lo. Scheme phuahchawp tal a siam lem lem a ngai. Chuvangin, he ni 100 inhlawhna hi dik tak chuan thingtlang lamah thil ropui tak thawhchhuah nana hman tur anga rawn siam a ni lo hrim hrim a. A thlawn ngawta rawn pek (Wage component) ai chuan tiin eng emaw thawh tur siam mawi ve a, chumi thawhna atan chuan ( Material Component) te pawh rawn siam tel nghal a ni.

Ni 100 inhlawhna hi India ram puma lo vaivir kual ber State kan ni hial ang. Khawl hman thiang lo a nih reng laiin kan Job Card holder hote pawh mahnia thawk tak tak si lovin JCB rawihna tur pawisa kan contri a, a bak zawng chu kan khaibar ve hmiah zel. Tunah hemi Scheme hnuaiah hian Wage Component, ni tin hlawh zat tur chu Rs 233 a ni tawh nghe nghe. Sawi tam loh hram tum zawk ang. Sawrkar hnathawk zak thei lo over deuh te, an nupui fanaute pawh Job Card holder an awm nual. Tunah hian Mizoram pumah Job Card Holder mi 2,07,295 lai kan awm a ni awm e.

Heta ka rawn thupui ber zawk erawh chu kan Mizoram sawrkar hotute hian CENTRAL SCHEMES hnuaia kan sum leh pai hmuh vete hi a nih angin hma min rawn laksak ṭhin Original Authority te hi Chawimawina/Credit hi pe let langsar ve ngam ṭhin se la. Central Sawrkar hotute pawh Adama thlah kal zel ve tho an ni a, tihlawm/tihphur awlsam tak an nih laiin tihlungawi loh ve theih an ni tih hi hriat ve reng a ṭha. Ka ni tin mamawh 80% aia tam min rawn petute an nih hrerengin. India khua leh tui kan nih angin min rawn ngaihven chu Central sawrkar hna a ni teh meuh mai. Mahse min rawn ngaihsak ṭawk ṭawk ang tih hi hlauhawm ve deuh asin. A phun nasa sa kan ni ngei dawn hmel si.

Tin, pawimawh ka tih em em zawk erawh chu tur ve reng avanga Central Schemes te bakah a hranpaa State Sawrkarin a zuk nawr chhuah Scheme te pawh a tam mai a. CSS (100% funded) emaw State in matching share kan lo do ve ngai ang chite pawh hi Central sawrkarin min rawn pek chhan leh pek dan ang ngeiin (strictly as per Central Guide lines) kan lo sem/thawk ve mai tur a ni dawn lo'm ni?

Entirna chiang kuang tak keima buaipui ve mek chu : Mirethei Insakna, Housing For All ( Urban ) Mizoram Notified towns 23 a kalpui mek hi. Installment 3, Rs 60,000 + Rs 60,000 + Rs 30,000 Central sawrkarin a rawn tum dawn bakah a Beneficiary khan Rs 50,000 in a lo do ve tur a ni a. He HFA Scheme hi Rs 2 lakh-a insak tur Scheme a ni tihna a nih chu. Economically Weaker Sections of the Society, kum khata Rs 3 lakh income pha lo, mahni hminga insakna tur ram 21 sq metres a zau nei ve lawi site tan a dil theih a ni.

Mizoram sawrkar hian Applications 50,000 chuang hret thawn thla tawhin, dilna 30,000 chuang an rawn Approved (Administrative Approval pek tawh niin), Sum (First Installment Rs 60,000) pawh mi 17,000 bawr tan Mizoram sawrkar an rawn pe fel tawh. Chumi First Installment sum kan dawn tawh chu tun thlengin kan la sem chhuak fel thei lo (a then phei chu kum 5 liam taa mi daih tawhte an ni). Chutih laiin a ṭhente leh thung erawh chuan First Installment sum Rs 60,000 ṭheuh tur chauh Central sawrkar aṭanga kan la dawn laiin First mai bakah Second leh Third Installment te dawng kim tawh kan awm vel asin. Pek chhuah leh dan tur, Central Guidelines kha zawm ve mai ta lo chuan kan zinga mirethei bakberh ber berte hamṭhatna ve turte pawh rem leh rem lovin zuk han ambush duh ta ṭhin a.

Thawhchhuah chu sawi loha leng lo la ni ta rih se (Pa Zorama.com te hi an awm fel chhoh viau chuan Local Revenue Source ṭha lutuk ka la kawhhmuh ang), heng Central sawrkar emaw Financial Institution dang aṭanga engtin tin emaw ṭanpuina kan hmuh ve angte tal hi chu LO SEM CHHUAH DIK ve hrim hrim ti thei State sawrkar tal nei ve ila aw. Ṭanpuinate pawh hi ṭanpui kan nihna ang taka kan hman loh chuan retheihna tizautu, tinghettu, nakin lawka min la delh hlumtu an chang dawn a ni.

Hriata Chhangte