Written by
-Lalrammawia
RAMRI LAMA HMALAKNA KAN KO I THLAK ANG U
Winston Churchill a chuan “Sabaknei thinlung putu chu mipuite hi an ni, a lo haaa hummm thei a kei ka lo awm hi ka vannei a ni” a tih te, Abraham Lincoln chuan "Ka tih duh chu mipuiten tih nise an tih ngawih ngawih tih hlawhtlin hi a ni a, ka lo tih ve erawh chu an duh chu engnge tih zawn chhuah hi a ni e" tih te han ngaihtuah khawm hian Churchill-a te, Lincoln-a te ai pawha fing fel hiala ngaih theih kan hruaitute hian mipui mumal loh avangin awm dan tur an hre lo zawk a ni ang tih te a rin theih ta rum rum mai. Chuvangin, mipui lam hian he ramri buaina hi Bengsika ngaihtuah in Bengthari han dawh dawn teh ang u a.
Driver tangkhangte chu vai pakhatin a ṭanpui tih thawm hriain kan thlamuanpui viau lawi a ni ang, kan theh darh nasat danah hian. Chutih lai chuan Mizote ngaihdan leh hriat dana Vai drugs dealer pakhat vanduaina chuan an Assam sawrkar sumbawm kar hawngin cheng nuai 5 sih chhuah a ni. He thihna avanga a nghawng theih thlir hian kan Mizoram sawrkar hmalak vena hi engnge ni ang aw?
Ka hriat tlem ang angin ka sawi mawl a ni mai thei. Rawngbawltute leh mi ṭhenkhat chuan Jeribam lam te leh hmun him dang an panlai video han hmuh te hian rilru a hmet vawng vawng mai. Hetih lai hian Vai pakhat Mizoram lama contract thawk ṭhin chu biak pawh a ni a, hmun fianrial deuh mi 20 aia tam deuh thlenga awm theihna nei chu kan House officer te nen an indawr ni awm tak a ni. An him phah ngei pawh i beisei ang.
Tunah hian Mizoramin harsatna a tawh avanga Manipur lam Zohnathlakte inpek leh inhuamna te kan hriain kan hmu mek a, a lawmawm a ni. Tripura lam kawng sawrkarin a chei ṭha te pawh a la lawmawm zel. Kan Home Minister thuchah han ngaihthlak khan hmalakna chu an nei nual mai. An sawi chhuah duh chin kan lo hriat ve phak hmalakna kawng hrang hrang erawh chu, harsatna sutlang tura hmalakna strategy a nih chuan temporary a ni a, a pawmawm thei e. Chuti ni lova harsatna leh hlauhawm pumpelh a, tlansan rih lawk tumna kawng mai a nih erawh chuan kan hnam chim chin a hniam hle a ni ngei ang.
Harsatna hel ching mihring chuan a dam chhungin harsatna a hel ang a, a tlankual reng ang. Harsatna suttlang tura hmalakna chak a pawimawh tawh zawk e. Palh thulh thilah Manipur, Tripura lakah harsatna tawk leh ila, Bangladesh leh Myanmar lamah kan pawnfen kan sawi chhing leh dawn em ni ang? Tlanchhe chunga vai kan lo dawr ṭhin hian hnam tlanchhe expert-ah min chhuah tak ngial ang tih pawh a hlauhawm hlel ta lo dawn a nia.
Ruang a thlen thlak a, an han sosang hian kan hnam pawi an khawih palh ang a, chumi sawhkhawkah chuan helaiah kan indem ata lang hian Mizo leh Mizo kan in hmu sakhi mai ang tihte hi a hlauhawm hlel lova. Chuvangin, hetiang zawng hi chuan tuman kan Mizoram chhungah hi chuan awka leh thahrui chhuahin seng lo tlang hram hram ila, inngaihtuah fim tak meuh meuh teh ang u.
Fim taka ngaihtuahna mipuiin kan sen a ngaih em emna chu, mipuiten state danga kan mi leh sate ngaihtuah a, kan sakeibaknei thinlung a rum tawh lai hian, kan ral hmatawng ni hiala mawi ni ṭhin, CYMA te MKHC te kan MZP te pawhin anni chungchang bikah hi chuan an hmalakna kan hriat pui phakah an pholang meuh lo ni ta berin a lang. Kan ram hruaitute hian drama an changah te hian an lo ngai ve ang a, an lo chan pui ve ta mai mai em ni ang aw?
Heng te leh 31st November 2020 a kan Chief Minister zahawm takin Assam Chief Minister birthday a duhsakna thu a lo zuk thawn a, chumi ruala “Let this special day ease up Unnecessry tension and conflict at the Assam-Mizoram border for the plight of our people on both side” tih thu a han zep te hi a mawi viau. He thu hi thutak a nih hmel bawk si, a mi leh sate beihna leh tawrhna chu 'Unnecessary tension and conflict' min tih sak tho tho hi a lu bawr thlir dan a ni mai e, tih te hi ngaihtuah fim a, thlit fim a ngai a ni. A ruk te chuan min nuihzat viau mai thei tawh bawk.
Mizo thisen leh sakeibaknei thinlung putute u, keini hian vawiinah kan duh anga 'hahum' tur hruaitu kan nei lo a ni mai thei, mahse kan neih tawk berin ramri chinfel dan thuruk a neih hi nghak ila, i zir zel zawk ang u. In in sensona te kha a ropui, in thisen luang te pawh kan theihnghilh hauh lovang. chutih lai chuan kan tualchhung khawlai titi pakhat "Unit level leh a ler velah kan lo inbak kaih ve lauh lauh a, a lulam hi chu an lo in kaihkuah a, an nui ho leh mai mai a nia, i la na lutuk lo ang u” kan intih fiamthu te kha ngaihtuah chhuah ni se.
Tum thuhmun nei mamawh laia inpuih tawnna, kan fiah ang em aw, lehlamin campaign-na boruak an vawrh san duh laia lo ngawih leh dawh hi chu NEDA lama thawkho na na na chu a awmang hle mai an intih tlan pui a ni thei. An tactic an in hrilh tawn a ni thei bawk.
Hma la duh tak tak ni sela chuan kawng a awm a ni.
Constitution article 131-ah hian NGO kan lang lova, PIL a lang hek lo. State ramri buai chu state sawrkar leh sawrkar te a ṭul a nih chuan Supreme Court thlenga sawina tur lam a nih a lang a nia. Mizoram Gazzete pakhat Enforcement of Inner Line regulation tihah pawh 'in exercise of the power conferred by Para 2 of the Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 (V of 1873) an ti thlap thlap a, an hre fuh tak tak a ni.
BEFR 1873 te 1875 te 1933 te, Ministry of Home Personel& Parliamentary Affairs India lehkha No13034/94/73-MZ/196 Dated New Delhi 17th Jan. 1976 te, Mizo Accord tih te, NEAR Act 1971 te hi keini ai aiin an kawl mam nalh a, an chiang fiah kelh zawk. Hhma la duh sawrkar tan dan hmaa an challenge tur te hi a chiang vek a, a sawina tur hmun pawh hi a chiang vek a ni.
Thisen, sum leh pai, tha leh tui senga kan thisen zawmpuiten inbeihna hi kan ko kan thlak a ngai tawh a nia. Entebe the Zero point lam lam kan mitthlaah a lang a, tunlai ṭawng tak hian a teuh hian a tight si lo a nih hi. Kan sawrkar hi Mizo Accord kan tih mai MoU-ah khan lo inziak ba zuk tawha inngaihna nei hian an lo inthlahrung em ni ang? Inthlahrung lo se a va duhawm em.
Dawt var pawh ni lo thu dik takah an ziah luh a kha a chiang hauh lo a nia, inthlahrunna tur a awm lo. Court thlengin thubuai hi inchiah tawh se, kan buai leh palh pawhin Cachar DC level mai maiin “... Constitutional Bourdary....” min tih khum sek tawh lo ang. An lo ti leh a nih pawhin, “I am sorry, at present there is no Constitutional Boundary, The matter is subjudice before the Supreme Court” ti puam ṭalhin a dik lo zawk chu kan insu hmiah hmiah mai dawn alawm. Hetiang hi kan dinhmun a nih avang hian kan ramri leh kan thisen zawmpuite hi drama channa mai maiah khua leh tui a tua te mah hi inphal tawh lo ila. A changtu (actor) ah pawh i in hlan tawh lo teh ang u. Tute political drama channa tual zawl ni tawk vela a lanna hi a tam tawh em mai.
1978 chho vel aṭanga ramri buaipui em em anga lang Minister an nih hnu a ramri lam chu an hmuiin a support tak tlat loh te kan hmuh nual tawh hi. Sawrkar kut phar chhuah tir ngei tur zawk hian kan sawrkar kut hi tichak ila, thlawp tlat ila chu chu a kawng a ni.
Kan tichak tawk thei a nih loh a, kan nawr chhuak zo lo a nih chuan, hun laklawhah pawh hian a namthlu turin ṭangrual ila. Thinlung taka vei a, ke min pen puitu tur kan hmuh chuan i tungnung ang u.