SAWISELNA KARA THUNEITU MAWHPHURHNA
Chanchinbu leh social media hrang hrangah insawiselna kan hmu tam a, thuneitu leh a fawng vuantu dinhmun aṭanga thlirtu tan chuan a ninawmin a huatthlala thei viauin a rinawm. Chutih rualin a tuartu tan erawh ngawih reng a har a, chubakah hmasawnna tur atana a ngaihdan sawichhuah kha tih makmawh a ni ve thung si a ni.
Eng chen nge sawisel tur?
Fiah taka sawisel tur chin ramri kham chu a theih loh a, mimal tinah a danglam ang. Amaherawhchu, kan duhzawng sawi thei tura zalenna kan neih avangin kan sawi duh hi chu kan sawi a ṭha ang (dan phal loh thil - a dik lova inpuh chhiat leh mimal thila inbeihna te a nih loh chuan). Hetianga thu kan sawi ve theihna tak hi ram zalen kan vanneihna a ni a, kan sawi theihna 'platform'-a kan sawi ve kha a dik reng mai. A theih phei chuan mi zawng zawng hian social media lamah kan ngaihdan hi tarlang ṭhin ila, chu chu thuneitute tan pawha thutlukna siam nan leh ram enkawlna atan a ṭangkai thei hle ang.
Kan sawi atana ṭha chu kan kalphung te, sorkar hmalakna te, kan ngaihdan te, ṭangkaina leh hmasawnna ni thei thilte ni se, mimal nun inbeihna, thu belhchian dawl lo leh ṭul loa buaina thlen thei thilte lak aṭang erawh chuan insum a ṭha hle.
Sawisel lo tura infuih hi a dik em?
Ram zalen leh ram changkang, mitinin awm ve kan chakna ramte hi insawisel hrat deuh an ni a, mahse mimal ang ni lo, sorkar hmalakna lamah leh kalphungah te a ni. Chu chuan 'check and balance' a siam a, sorkar a fimkhur phah a, hmingchhiat hlau leh fimkhur takin hma an la a, chu chu mipui nawlpui tan a ṭha em em a ni.
Insawisel lo tura infuih ai maha ṭha zawk chu kan sawisel tur ang chi thil inzirtir a ni. Chutiang tur chuan mipuite zingah awareness kan neih fo a ṭul a, thil dik lo sawisel tur te, mimal inhuatna leh inbeihna ang zawnga kalpui lo tur te in. Sorkar hmalakna sawisel kan haw hrim hrim a nih erawh chuan communist ram ang mai kan ni chho ang tih hlauhawm tak a ni.
A fawng vuantu mawhphurhna
Khawvela sorkar ṭha tehfung pawimawh em em chu sorkar thutlukna leh hmalaknaah mipui nawlpui an tel vena leh an pawmpuina a ni. Hei hi tihhlawhtlin kan duh chuan mipui ngaihdan kan hriat a ṭul a, chu chu tunlai social media aṭangin awlsam takin a neih theih.
Chuvangin, sorkar pawhin mipui hawiher hriatna atan leh ro a relna kawnga mipui tel tir vena atan a hmang ṭangkai thei tihna a nih chu.
Miin sorkar hmalakna a sawisel chuan sawi chhan a nei tihna a ni a, a sawi nazawng va ngaihthlak sak chu thil theih a ni lo ang. Mahse mipui nawlpui ngaihven chi thil te, thutlukna siam a nih dawna ngaihdan an mamawh laiin ngaihdan mumal tak, ngaihven zui tlak tur chi erawh an chhui ang a, mithiam tak thuziah a nih phei chuan amah pawh kawmin hmalakna atana thurawn a neihte pawh ngaihthlak sak a tum tur a ni.
Chutiang hnuah hmalak ngaihna thil a awm a nih chuan hma a la ang a, a ṭul lem lo a nih chuan thuneihna a neih miau avangin a kal ngaiin a kal thei a, a ngawih bopui thei a, mipui hriat duh chi thil a nih chuan a puangzar thei a, insawifiah ṭul a tih chuan a insawifiah thei bawk.
Chutiang zawnga ngaihtuah lova, sawisel an awm apianga hmalakna a ṭhuanawp zel a nih chuan a chak lo hle tihna a ni ang a, a hlawhchham phah vanga sawiseltu a dem a nih phei chuan thuneihna fawng vuan turin a tling tawk lo tihna a ni. A dik a tih lama ke pen turin mipuiin thuneihna an pe tawh a, a hlawhtlinna mipuia lantir ngei turin huai takin hma a la tur a ni.
Hmalam hun kan hriat miau loh avangin tihsual chu a awm thei ngei mai, chutiang thila a lo chhut sual deuh a nih pawhin mipui hnenah ngaihdam dilin sawifiah ngam se, mipui pawhin an hrethiam em em ang.
Mipui mawhphurhna
A thuneitu nih loh vang leh sorkar tihbuai tum hrim hrim vanga engkim sawisel chi hi an awm ve bawk a, mahse an ninawm tih bak erawh pawi an khawih thei lem lo. Mipui zinga rilru puitling chinte erawh chuan thil sawisel kan nei a nih pawhin thurawn hmanga chhunzawm theih ni se, a hlawhtlin theih dan emaw, hmasawn theihna dan engmah hrilh tur kan neih bawk si loh chuan sawisel hrat ve hrim hrim angah miin min chhuah pawh ni se kan thiam loh a ni ngei ang.
Chhana Ralte