Written by
R. Lalthangliana
Kanan Aizawl.

TUNGE RUK RU ZAWK, ISRAEL NGE PALESTINIAN

Philistia mite chuan, “ Kan ralthuam kan dah chuan, kan ram kan chan zel ang”, an ti a, Israel ho lahin “Ralthuam kan dah chuan Israel a awm lo ang”, an ti ve bawk.Hahthlak tak a ni,Hamasin Rocketin an saia Israelin bomb leh bomb mittneiin a chhang let mek a nih hi.Palestinian ho phei hi chuan Israel hi an ram chhuhsaktu,rukruah an chhal hial a sin.

Palestian Hamas,Muslim hminga insuihkhawm,ralthuam chelek pawisa lo, Palestina ram din thar leh Jerusalem pumpui lak tumtute,Israel thian hlui Iranin a puih ruk rengte hian,duh luatah Lengi an zuam sual tih zawng zawng an chang zo ta hial awm e.An zuan hmain an en chiang lo a ni ngei ang.Unau inbuan an ang lo.A naupang zawkin a phin,a sai,a kap,a deng,a verh,a chungtlak,a bin,a bum,a chum hnang tep chu a ni e.A upa zawk a bet,a tan zawh poh leh a bet sek a ni mai a ni.

Abrahama fapate, Ismaela leh Isakate tuchhuan kal zel indona chu khawvelin a lum tawkah an ai thup mai. Muslim ram zinga ,1948-a Israel ram lo piang thar pawmpuitu hmasaber Turkey chuan a tan zawk ti lang takin inkahhai awm vat se tiin Hamasho a khawngaihna a au chhuahpui,Israel ek tanna lai a hmu thei khawp lehnghal.Kut an inthlak tan dan,thiam an in chantir ve ve.kan fapate nise chalrem awl tak tur a ni,an thuhla hi.

An buaina bul chu,thu hlui hetiang deuh hi ni awm e; kum 1948 a Israel leh Arab indo zawha Israelin a kian san tawh, E. Jerusalema,Sheik Jara- a hmun ruak, kum 1967 atanga Palestinian chhungkua pakhat luah chu Israel mi then khatin chhuh sak leh tumin Israel ram chhung tiin an nawra,Israel sawrkar thuremna awm hmain (thuremna hi an inbeih tan kar khan chhuak tura beisei a ni) Philistia mite in chu neih sak an lo tum ni maw,Palestian nu thinrimin, eng vanga an in chu ruk sak mai nge tiin a lo zawt, Israel paho lahin keinin kan ruk loh pawhin tuten emaw an ruk sak dawn tho che u,tiin an chhang, he inchhalna leh inhauhna hi video a lo awm si, Palestiante, a chhan tha tawk tak awm si lova Ramzan khap sak burte thinurna belhchhahtuah a tang, an ralthuam chuh lo thei loin a siam ta a ni. Kum 78 kal ta chhunga vawi 9 an indona tur an chawk chhuak ta rup mai, khawvel hriat thamin kum 10 kar dan pawh tlinglovah an lo indo ziah thin ni awm tak a ni. An indo apiangin Palestina lam hian an ram an hlauh thin,ngam loh chalah chil an hnawm tih inhre hek lo.

Heng phenah hian Israel PM,Benjamin Netanyahu an PM office luah zui zel a tum ruk vanga boruak alh chho ta viau ang pawn sawi zawm theih a ni.A rumin a tawng pa em em thin a ni.Kan ram hruaitute ang deuhin lar tawk lovah

a inngai em ni,sipai lu bawk bulah takngial pawh a in pose duh.Sawrkarna siam thei tawh lo khan,duh lotute duh a dawng leh.Amah ning tawh leh PM tawh lo se a tha tia ngaihdan nei an awm fur chungin a lalthuthleng chu Hamas ho thisenin a tuaihnum thei dawn tlat.

Hamas ho nise naupangchhia chemte hmawr zum em em tah tawn lehnghal keng ang mai an ni, an pawr em em ringawt,an tlan chak luatah an inpal thlu phung mai,inthlan an hnaih an thawhpui Fatah lahin Jerusalem bialah tling zo tawh lo turin an inhria inthlan an cancel thut.Hei hian Hamasho ngeng a chhun hle, Fatahho nen an inbakkaih lo chauh, anmahni chauha sawrkarna siam thei turah an inring, buaina tenau siam zawngin an theih theih an fuihpawrh, Israel rocketah kap ngam khawpin inthlana chak chakin an tuihal tawh a lo n

Mizo ten Israel kan tan rumrut mai.Tan tlak hi an ni reng em ? A hauhukkai ni em lo deuhin an tunhma in thlir kir teh ang,hnama an chianzia hi kan tan chhan nise. Tun thlengin Krista hnawltu, mit aiah mit ti mai an la ni,khawngaih thlak tak an ni.Krista hnawla Judaa insiama, Israel rama pem duh Zofate zingah an awm Isua aia hausakna thlangtute an ni, mahse an lung zawng a leng hle,an pianna ram leh an hmangaihna hmasaberte pawh an ngaih chang a tam ka ring.

Kum 135 AD khan Judate chu Jerusalem atangin Rom hoin an um darh veka Europe hmun hrang hrangah an tlan darha an tlanchhiatna hmun apiangah nasa taka tih duhdah an tuar zel thin a ni.Jerusalem chu Judai ram tia thlak a ni Palestian ho kutah a awm nghal,Jerusalem chu Judate tan luh khap tlat a ni.Kum zabi 11na lai vel chuan Crusader hovin Isua Krista ti hlumtute tiin namen lo takin an that buaih buaih mai a ni.Kum zabi 14na a hripui leng, la rapthlakber mai ,Black Death mi maktaduai 200 dawn lai thihna thlentu kha, Judate thil tih sual vanga lo thlengah khatih lai khawvel chuan a ngai hmiah,Kristiante tuichhunchhuaha tur phultuah puh an ni bawk hei vang hian France rama Rhine leh Rhode tuilakna,tui kawng velah Judate hi an that leh chiam a ni.Kum zabi 19na a lo herh chhuah meuh chuan Judate hartharna thlentu Zionism thuthlung Judate hnam anga an din chhuah lehna tur chu a lar ta hle.French tan France ram a awm,Chinese tan China ram a awm,hetiang hian Judate tan Israel a awm tur a ni tih thu chuan Israel fate a hneh hle.Kum zabi 19na a han tawp meuh chuan Juda tam tak Palestina ramah hian an pem lut leh tawh a ni.Khawvel Indopui 1na a lo chhuak Ottoman Lalram a tlawm Palestina ram chu France leh Britishin an awp Juda pem khawm tam chak lutuk pawh an han dang leh rih thin. Arab/Palestian leh Judate karah ,tharumchhuah khawp buaina a awm tan.Nazi Germany lo lian khan Judate an suat chiam mi maktaduai 6 zet an ti hlum a ni,an suat bang hi USA leh Palestina ramah an tlanchhia a ni.Khawvel Indopui 2-na tawp lam 1944 khan Palestina rama Judate punna chu 33% lai mai a ni,an

lo tam ta hle mai hei hian khawthlang lam sorkar hrang hrangte a hneh hle a ni ang,Arab leh Palestina ho remti lo hle chung pawhin Judate puala ram pek/ siam tul a tih phah ta a ni.1947 chuan UN pawhin Juda leh Arabte tana ram siam chu a pawm fel ta.Arab tan Palestina 1947ah a piang Judate tan Israel 1948ah a piang ta bawk.Tihsual lian tak Britishin a nei,Jerusalem an rel sual,Pakistan leh India ramri ang thoin a mumal lo, Judate leh Muslimte tan khawpui intawm, khawpui thianghlim ni ve ve zel tura tih chuan tun thlengin buaina reh thei lo a siam ta a ni.Israel ram pian rual rualin Palestian ho chuan, Israelin kan ram an ru an ti nghal a ni,hei hi tunthlenga an thu lak dan a ni.

Judate,Muslimte leh Kristiante tana Jerusalem pawimawhna hi eng khawpui mahin a hen awm love.A neitu hi an tam bawka inhmuhmawhna pawh a nasa Muana khawpui chu buaina khawpui tiha mawi a ni ta,vawihnih ngawt chhut chhiat vek a ni tawh, vawi 16 zet mai inchuha indo phah a ni tawh bawk, vawi 23 hualbeh tlatin a lo awm tawh thin.Chu mai ni loin vawi 52 lai mai lak tuma beihin a lo awm tawh thin a ni.Hetiang ang tak khawpui hi awm ang maw.Jerusalem mi thendarhtu chu mite hnena inzahtawna leh inpawisakna petu a ni ve tlat.Mite inpumkhata siamtu a tih theih, a chhan chu Jerusalem hi Kristian,Muslim leh Juda pate chuan khaw thianghlimah an pawm vek a ni. Muslimte chuan Jerusalema khawchhak lam atangin an zawlnei ropuiber,Mohamad pawhin van a kai an ti,Kristiante pawhin Isua rawngbawlna,thihna , thawlehna leh thalrau thianghlim pek thuah Jerusalem hi kan suih zawm tlat khawpui dang ang ngawt chuan kan ngai thei lo a ni e.Israel ho lahin thlarau lam thil leh taksa lam thila inpuiah an pawm nghet em em mai bawk si,tuta bik mah ni lo mi zawng zawng ta, a ni ber e. Prime Minister lar tak, Pu Churchilla chuan Jerusalem vawrh lartuber chu Judate hi an ni a ti a.A dik hle awm e.

Nawrna a lian ta deuh a ni ang,Israel pawn ni 11 chhung lai an indona chu chawlh san lailawk,cease fire Aiguta kaihhruainaa leh ruahmannain neih a remti ve ta,pawi zawng a khawih hman nual; in 450,sikul 50 an ti chhe hman, Palestina mi 233 naupang 65 tiamin he ni 11 chhung indonaah hian an thi. Israel lamah pawh mi 12 in an thih phah ve bawk. Hliam 1900 Palestian an awm a, 360 Israelin a nei bawk.Inhumhimna zawnga tlanchhia Palestina mi 58000 lai an awm.

He indona, rei tak pawh awh lo hi rapthlak chu a ti ve ngang a ni ang, Pu.Antonia Gutteres, UNO Secy Gen chuan hetiang hian a sawi, “ Khawvelah hian hremhmun hi a awm ngai a nih chuan Gaza-a naupang hote nuna thil thleng kha a ni ngei ang.”

R. Lalthangliana, Kanan Aizawl.