Written by
Zobiakvela (Masena)

RT-PCR KHÂWL LEH A BEHBAWM

Thorang bialtu MLA, Pu Zodintluanga chuan a MLA fund aṭanga a lei, Lunglei Civil Hospital-a dah tur Germany siam Thermo Fisher 7500 Real Time PCR chu June 26, 2020 khan a hlan a. Mi ṭhenkhatin RT-PCR khawl dahna tur ‘Laboratory’ siam kawngah sorkar chu muang nia an hriat thu te, duh duhna hmun a dah mai theih anga an ngaih thute hriat tur leh inhnialna a tam a, mi thiamte sawi dan tlém tarlang ila.

RT-PCR dah tur chuan :-
RT-PCR khâwl dahna building sa tur leh cheibâwl tur hian phai lam aṭangin a satu tur bik company rawih a ngai a. A hranpáa cheibáwl bik a ni. Chutianga an sak zawh vek hnu chuan khâwl dah/ bun phalna pe theitu Indian Council of Medical Research (ICMR) hnenah Mizoram sorkarin remtihna (permison) an zuk díl a ngai a. Anni’n him tâwka an ngaih leh an remtihpui theih chuan PCR khâwl hi bun theih chauh a ni.

Covid-19 hrik en nán PCR chu? :-
RT-PCR khâwl ringawt hian sample test a kalpui thei lo a. Ken tel, hmanraw kimchang, equipemts chi hrang hrang mamawh a la ngah hle a. RT-PCR khawl hrim hrim hi phai lamah chuan private hospital tam takin an nei a, sorkar damdawi in tam takin an nei bawk. Mahse, khúng ho khuan biosafety an neih ṭhat loh chuan Covid-19 hrik test nan ICMR-in a pawm (grant) chuang lo a. Safety measure lâk tur a tam hle a, a him chin chauhah lo chuan ICMR in phalna a pe ngai lo.

ICMR hian a tirah phei chuan National Institute of Virology (NIV) Pune-ah chiah sample endik (diagnose) tur thawn an phal a nih kha! A chhan chu a test-tu te kha an rintlakin a hmunhmá a him hle (reliable) tur a ni, an ti. Hetih lai hian ICMR chu khirh viau mah se, Covid-19 hri léng avangin medical institution chauh loah pawh ramchhûng hmun tam takah kalpui theih turin guidelines a thlahdul (relax) ve ta hret hret a. Tunah phei chuan medical institution ni loah pawh kalpui theih a lo ni ta a ni.

Lab. enkawl a hautak dan :-
A tir lama ICMR guidelines-ah chuan biosafety level 4 a ni tur a ni, tih a ni a, level 3 an ti leh a, level 2 ah an phal zau ta zel a. Tuna ZMC-a RT-PCR Laboratory BSL-2 a room hrang hrangte hi zing dar 6:00am aṭangin Group D’ te’n an hawng a. Recieving room, Extraction room, Master mixing room leh PCR room te an kâp thianghlim (fumigate) hmasa vek a, natna hri laka inthenfaina damdawi, ‘disinfectant’ nen hna thawh zawh apiangin an kâp fai leh vek bawk a. Tin, Lab.-a thawktu, lut chhuak te pawh ‘bual in’ (wash room)-a an inbual fai hmasak phawt loh chuan Laboratory chhuahsan leh phal a ni lo.

Sample sawngbawl dan :-
Zing dar 9:00am ah Receiving room-ah sample a lut ṭan a. Lab. Technician te’n PPE thuam famkim ták nen sample an lo dawngsawng a, sample te hi uluk tak leh fimkhur taka tuam (coat) a nih avangin a kheh chhúng pawh a rei hlê a. Sample awmna bawm tê-reuh té Viral Transport Media (VTM vial) chu an la chhuak a. Chu chu extraction room ah an dah phei ta a, extraction room ah hian ‘RNA Extract’ an ti a, kha sample aṭang khan ‘Ribonucleic Acid’ (RNA) kha an la hrang leh a, extraction room aṭangin Master Mixing room-ah an la phei leh a, hetah hian natna hrik (virus) chhui bing (detect) theihna turin; a ‘reagent’ neuh neuh (bawlhlo) telh a lo ngai a. Hemi hnu hian sample te chu RT-PCR khâwlah a lut ta chauh a ni.

Thawktu (manpower) lam :-
Sawi tawh ṭhin angin ICMR guidelines chuan Viral Research Diagnostic Laboratory (VRDL) hi research tih nan chauh hman tur a ni, a ti a. Chu chuan dam lo (patient) te sample endikna lam aiin zir bíngna lam a hawi zâwk avangin thawktu pawh a ngai tam ve lo a, mi 10 báwr lekin an enkawl thei. ZMC-ah sawn research tih nana manpower mamawh zat ang lek hi thawk ta se, ni khatah sample 70-100 vel bâk an en hman kher lo vang.

Mahse, Covid-19 a lo awm tâkah chuan hnawhsarum takin Mizorama khâwl awm ang angte hawh kual a lo ngai ta a. Natna hrik sample endik (diagnostic) ngawr ngawr kha a nih tawh loh avangin ‘patient load’ leh ‘sample load’ a tam ta êm em a. Nikum lamah khan ZMC RT-PCR Laboratory-ah sawn mi 36 an thawk ṭhin a, tunah chuan thawktu lâkbelh leh tlawmngaia thawk (volunteer) mi engemaw zat an awm tawh a. Laboratory reng reng a ‘set up’ bakah a enkawlna (maintenance) a hautak a. Power supply pawh 24 hrs. neih ngei ngei a ngai.

ZMC-ah chuan 'Engineering wing' felfai tak an nei sa a. Anni hian nitin duty an insiam ve tawp a, current felfai lo a awm a nih chuan breakdown palh kha thil hlauhawm tak a nih avangin, power supply-in backup a nei ṭha em tih thlengin an vilpui reng ṭhin.

Tuna RT-PCR dinhmun :-
Nikum lama Covid-19 India ram a lo luh tirh leh, Mizoramah pawh invén fimkhur a ngai tih hriat a ni veleh, RT-PCR khawl hmanhmawh taka neih ve dan kawng zawn a ni a. Sorkarin march 2020-a a din, core committee chuan hmunhmá an zawng chûk chúk a. Laboratory din tur chuan hmun fâl leh him (it should be isolated) a ni tur a ni.

Khatih lai khan ZMC-a TB Laboratory building sak mek chu 90% zawh a ni tawh a. Central Health Ministry phalna lain Rs. nuai 40 séngin mizoram sorkar chuan a sá puitling thuai a. ICMR phalna angin PCR khawl chu an puahchah (set up) thei ve ta a ni.

TB Laboratory saw hman hawh reng theih a ni lo a. ICMR-in VRD laboratory sakna tur pawisa a rawn pêk hmangin VRD Lab. BSL-2 chu peih a lo ni ta a. He Lab.-ah hian sorkarin RT-PCR khawl a neih te chu dahin, March, 2021 aṭang khan hman ṭan a ni ta a. Automated RNA extractor Rs. nuai 30 man dah vek a ni bawk.

Aw le, RT-PCR khawl chungchangah inhnialna tam tak a awm a. Khawl neih belh kawngah mi ṭhahnemngai te’n sorkar an phût thu te kan hria a. Nikum lamah Minister/ MLA - Dr. K. Beichhua, Dr. ZR Thiamsanga, Pu Lalduhoma leh Pu Zodintluanga ten an bial lam; District Headquarters-ah RT-PCR khawl lei an inhuam thu sorkarah an thlen a. Sorkar lam chuan khâwl dahna tur hmun tur te ngaihtuahin, heng MLA te ṭhahnemngaihna hi hreh tak chungin an lo pawm mai thei lo tih, Health Minister-in 26, June 2020 khan a lo sawi tawh a ni.

Nimahsela, Pu Zodintluanga chuan chhim lam mamawh ni a ngaiin, RT-PCR khawl chu a lei zui ta tho va! A chung lama kan sawi tawh angin chuti maia Laboratory hmun siam theih a nih mai loh dan te, a him leh him loh kawngah Lab. Technician te hmakhua chhût tel a ngaih zia te hre vekin; MLA ṭhahnemngaihna hi sorkar chuan hmanhmawh takin a kalpui thei mai lo a nih hmél a. Chutih rualin sorkar tan chuan ‘hlîng lian tak pakhat’ a ni zui ta tho va! Thawktu (manpower) lak belh kawngah te, power supply, equipments chi hrang hrang, room specification chungchangah leh bawlhlo dang zawng zawng te nen, sorkar tan pawh rikpui rum rum chi a ni kher lo mai thei.

Theih ni se, MZU, PUC, RIPANS, AH&Vety College-ah te RT-PCR khawl chu a awm sa reng a. Mahse, hripui (pandemic) Covid-19 hrik endik (diagnose) nan chuan heng College Laboratory te hi phût ngam chi an ni si lo a nih hi!. Chu chuan RT-PCR Laboratory dinna kawnga fimkhur a ngaihzia a hrilhfiah thei a. RT-PCR khâwl ngawr ngawr aiin Laboratory Biosafety level 2/3 tal kan mamawh hmasa zâwk tihna a nih hmel ber e.

Thu lakna :-
1. Consultant, Microbiology ACH., 2. Demonstrator, Deptt. of Microbiology ZMC., 3. Asst. Prof. Deptt of Microbiologist ZMC., 4.Govt.PR

Zobiakvela (Masena)